Όταν η ασφάλεια συναντά τη διαφθορά: Το εύφορο έδαφος των υβριδικών απειλών

Με αφορμή το λεγόμενο “VideoGate” και τις αναφορές της κυβέρνησης σε υβριδική επίθεση κατά της Κυπριακής Δημοκρατίας, ο δρ Πέτρος Πετρίκκος, ειδικός σε θέματα ασφάλειας και υβριδικών απειλών, μιλώντας στην εκπομπή «Πρωτοσέλιδο», επιχείρησε να αποσαφηνίσει τι πραγματικά σημαίνει ο όρος «υβριδικός πόλεμος», ποια είναι τα όριά του και πώς μπορεί να εργαλειοποιηθεί πολιτικά.
Όπως εξήγησε, η υβριδική απειλή δεν αποτελεί νέο φαινόμενο ούτε σε παγκόσμιο επίπεδο ούτε στη σχετική ακαδημαϊκή βιβλιογραφία. Πρόκειται για έναν όρο που συζητείται εδώ και χρόνια στους κύκλους των διεθνών σχέσεων και των σπουδών ασφάλειας, ωστόσο παραμένει αμφισβητούμενος ως προς τον ακριβή του ορισμό. «Δεν υπάρχει ένας σαφής, καθολικά αποδεκτός ορισμός», ανέφερε, σημειώνοντας ότι αρκετοί μελετητές θεωρούν πως πρόκειται για «παλιό κρασί σε καινούργια μπουκάλια», δηλαδή για μεθόδους που υπήρχαν διαχρονικά αλλά επαναπροσδιορίζονται ανάλογα με την εποχή.
Σε γενικές γραμμές, ο υβριδικός πόλεμος περιγράφεται ως ένας συνδυασμός συμβατικών και μη συμβατικών μέσων, που εκτείνεται σε πολλαπλά επίπεδα. Από τη μία, μπορεί να περιλαμβάνει παραδοσιακές μορφές σύγκρουσης, ακόμη και στρατιωτική παρέμβαση. Από την άλλη, αξιοποιεί τεχνολογικά και πληροφοριακά εργαλεία με στόχο την αποδυνάμωση ενός κράτους ή μιας κοινωνίας. Σε αυτό το πλαίσιο, συνδέεται άμεσα με τις κυβερνοεπιθέσεις, με βασικό κοινό χαρακτηριστικό τη δυσκολία απόδοσης ευθύνης. Όπως τόνισε ο δρ Πετρίκκος, σε τέτοιου είδους ενέργειες είναι εξαιρετικά δύσκολο να προσδιοριστεί ποιος βρίσκεται πίσω από μια επίθεση.
Αναφερόμενος στο επίμαχο βίντεο, υπογράμμισε ότι ο χρόνος δημοσιοποίησής του δεν μπορεί να αγνοηθεί, ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη το πολιτικό πλαίσιο και ο ρόλος της Κυπριακής Δημοκρατίας την παρούσα περίοδο. Την ίδια στιγμή, όμως, προειδοποίησε ότι το γεγονός πως ένα περιστατικό «ταιριάζει χρονικά» δεν αρκεί από μόνο του για να τεκμηριώσει με βεβαιότητα την ύπαρξη υβριδικής επίθεσης. Το κρίσιμο ζήτημα, όπως είπε, είναι η ύπαρξη ευάλωτων σημείων στο κράτος, τα οποία μπορούν να εργαλειοποιηθούν από τρίτους για την εξυπηρέτηση συγκεκριμένων πολιτικών συμφερόντων.
Ο δρ Πετρίκκου παραδέχθηκε ότι ο όρος «υβριδικός πόλεμος» μπορεί εύκολα να χρησιμοποιηθεί ως πολιτική πρόφαση, είτε για να μετατεθούν ευθύνες είτε για να δικαιολογηθούν συγκεκριμένες επιλογές ή μέτρα. Παράλληλα, ξεκαθάρισε πως αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποκλείεται αυτομάτως το ενδεχόμενο κακόβουλης ενέργειας. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη διαφθορά ως παράγοντα που, σε συνθήκες υβριδικών απειλών, μπορεί να λειτουργήσει αποσταθεροποιητικά, υπονομεύοντας την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους θεσμούς και καθιστώντας την κοινωνία πιο ευάλωτη σε παραπληροφόρηση.
Όπως σημείωσε, η διάβρωση της θεσμικής εμπιστοσύνης αποτελεί βασικό στόχο τέτοιων επιθέσεων, καθώς δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για την αμφισβήτηση της πολιτικής εξουσίας και τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η αξιοποίηση πραγματικών ή αληθοφανών δεδομένων με κακόβουλο τρόπο, προκειμένου να προκληθεί κοινωνική και πολιτική ζημιά, ένα φαινόμενο που, όπως είπε, παρατηρείται εντονότερα σε ευρωπαϊκές χώρες.
Αναφορικά με την ετοιμότητα της Κύπρου, ο δρ Πετρίκκου τόνισε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία συμμετέχει ενεργά σε διεθνείς οργανισμούς ασφάλειας και τα τελευταία χρόνια έχει ενισχύσει τον ρόλο της, ιδιαίτερα ενόψει της ανάληψης σημαντικών ευρωπαϊκών ευθυνών. Παρ’ όλα αυτά, επισήμανε υστερούμε στην αξιοποίηση εμπειρογνωμοσύνης, υπογραμμίζοντας την ανάγκη ύπαρξης οργανωμένων ομάδων ειδικών που να συμβουλεύουν συστηματικά την εκτελεστική εξουσία. «Έτσι λειτουργούν τα σοβαρά κράτη», ανέφερε χαρακτηριστικά, αναγνωρίζοντας ωστόσο και τους περιορισμούς που συνεπάγεται το μέγεθος και οι πόροι της χώρας.
Κλείνοντας, σημείωσε ότι η πρόληψη και η αντιμετώπιση υβριδικών απειλών δεν είναι απλή υπόθεση. Η ταυτοποίηση των δρώντων παραμένει εξαιρετικά δύσκολη, ωστόσο μπορούν να ληφθούν προληπτικά μέτρα που σχετίζονται με την καλλιέργεια κουλτούρας ασφάλειας και την καλύτερη ενημέρωση της κοινωνίας. Όπως τόνισε, για την Κύπρο η πρόκληση είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς η χώρα βρίσκεται διαρκώς αντιμέτωπη και με το εθνικό της ζήτημα, το οποίο παραμένει διαχρονικά στον πυρήνα των προτεραιοτήτων της κρατικής ασφάλειας.
Διαβάστε επίσης: Πού βρίσκεται η διερεύνηση για videogate - «Oι έρευνες συνεχίζονται»