Vasiliko Terminal: A Scandal of Hundreds of Millions

Το τερματικό φυσικού αερίου στο Βασιλικό αποτέλεσε ένα από τα πλέον εμβληματικά έργα της διακυβέρνησης Νίκου Αναστασιάδη, με βασικό στόχο την εισαγωγή φυσικού αερίου και, κατ’ επέκταση, τη μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας για τα κυπριακά νοικοκυριά. Επτά χρόνια αργότερα, το έργο καταγράφεται ως μια ηχηρή αποτυχία, η οποία αφήνει ελάχιστα περιθώρια ερμηνείας πέραν μιας σκανδαλώδους διαχείρισης.
Δεν πρόκειται μόνο για την αδυναμία ολοκλήρωσής του, τριάμισι χρόνια μετά την προβλεπόμενη ημερομηνία παράδοσης, ούτε αποκλειστικά για τα εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ που έχουν ήδη επιβαρύνει τα δημόσια ταμεία. Ο συνολικός χειρισμός του έργου — από την προκήρυξη του διαγωνισμού έως και τη σημερινή διερεύνηση από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία — παραπέμπει σε σκάνδαλο μεγάλων διαστάσεων.
Το χρονικό ενός φιάσκου
Τον Ιούλιο του 2018, το έργο έλαβε έγκριση χρηματοδότησης ύψους 101 εκατ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε περίοδο κατά την οποία Υπουργός Ενέργειας ήταν ο Γιώργος Λακκοτρύπης. Δύο μήνες αργότερα, η κρατική Εταιρεία Υποδομών Φυσικού Αερίου (ΕΤΥΦΑ) εξασφάλισε δάνεια 80 εκατ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης και 150 εκατ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, ανεβάζοντας τη συνολική χρηματοδότηση στα 331 εκατ. ευρώ.
Στις 5 Οκτωβρίου 2018, η ΕΤΥΦΑ προκήρυξε τον δημόσιο διαγωνισμό για το έργο, εκτιμώμενης αξίας 500 εκατ. ευρώ, που περιλάμβανε την κατασκευή των υποδομών, την αγορά πλοίου επαναεριοποίησης (FSRU) και τη διαχείριση της υποδομής για περίοδο 20 ετών. Η αρχική προθεσμία υποβολής προσφορών μετατέθηκε, με το έργο να κατακυρώνεται τελικά τον Αύγουστο του 2019 στην κινεζική κοινοπραξία CPP.
Τα συμβόλαια υπογράφηκαν τον Δεκέμβριο του 2019 και η επίσημη έναρξη εργασιών δόθηκε στις 29 Μαΐου 2020, με ορίζοντα ολοκλήρωσης τον Μάιο του 2022. Ωστόσο, τον Φεβρουάριο του 2022 αποκαλύφθηκε ότι το έργο είχε υλοποιηθεί μόλις κατά 4%, ενώ η κοινοπραξία είχε ήδη ζητήσει παράταση έως το 2023.
Τον Ιανουάριο του 2024, η κινεζική κοινοπραξία προσέφυγε σε διαιτησία στο Λονδίνο, διεκδικώντας πρόσθετες αποζημιώσεις. Τον Ιούλιο του ίδιου έτους, επισημοποιήθηκε η αποχώρησή της από το έργο, με το τερματικό να μένει ημιτελές και τις κυβερνήσεις να καλούνται να διαχειριστούν τις συνέπειες ενός έργου που χαρακτηρίστηκε πλέον ανοιχτά ως «φιάσκο».
Ευρωπαϊκές ενστάσεις και έρευνες
Τον Δεκέμβριο παραδόθηκε στην ΕΤΥΦΑ η μελέτη gap analysis της γαλλικής εταιρείας Technip Energies, η οποία είχε αναλάβει ρόλο συντονιστή του έργου. Τα ευρήματά της επιβεβαίωσαν τους λόγους για τους οποίους η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απαίτησε την επιστροφή 67 από τα 73 εκατ. ευρώ που είχαν εκταμιευθεί και ακύρωσε τη διάθεση επιπλέον κονδυλίων.
Οι ευρωπαϊκές αρχές διαπίστωσαν σοβαρές παρατυπίες στον διαγωνισμό, μεταξύ των οποίων το γεγονός ότι η κινεζική κοινοπραξία δεν πληρούσε τα ελάχιστα κριτήρια βαθμολόγησης και ότι μία εκ των συμμετεχουσών εταιρειών δεν διέθετε την απαιτούμενη εμπειρία. Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία διερευνά τόσο τη συνολική διαχείριση του έργου όσο και τη διαδικασία κατακύρωσης.
Ήδη από το 2020, η γαλλική εφημερίδα Libération είχε προειδοποιήσει για ανησυχίες της ΕΤΕπ σχετικά με «δόλιες χρηματοοικονομικές ροές» και την περιορισμένη ικανότητα της υποστελεχωμένης ΕΤΥΦΑ να επιβλέψει ένα τόσο σύνθετο έργο.
Κρίσιμα τεχνικά κενά
Η Technip κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το έργο προχώρησε χωρίς την απαραίτητη Μελέτη Βασικού Σχεδιασμού (FEED), με σοβαρές ελλείψεις σε ηλεκτρικά συστήματα, συστήματα ελέγχου, εξοπλισμό, πιστοποιήσεις και αξιολογήσεις κινδύνου. Βασικά στοιχεία ασφάλειας, περιβαλλοντικού σχεδιασμού και τεχνικής τεκμηρίωσης απουσίαζαν πλήρως.
Ειδικοί εκτιμούν ότι το έργο κατακυρώθηκε σε προσφορά χαμηλού κόστους που δεν κάλυπτε τις απαιτήσεις μιας τέτοιας υποδομής, οδηγώντας σε επιλογή μη πιστοποιημένων υλικών και εξοπλισμού. Η κινεζική κοινοπραξία αποχώρησε χωρίς να εξασφαλίσει τις απαραίτητες πιστοποιήσεις, αφήνοντας πίσω ένα έργο χωρίς σαφή εικόνα ολοκλήρωσης.
Αβέβαιο μέλλον και υψηλό κόστος
Η Technip προειδοποιεί ότι η παρούσα κατάσταση δυσχεραίνει την εξεύρεση νέου εργολάβου, καθώς τα επίπεδα αβεβαιότητας και ρίσκου ενδέχεται να αποτρέψουν σοβαρούς ενδιαφερόμενους ή να οδηγήσουν σε μη ανταγωνιστικές προσφορές. Παράλληλα, θα απαιτηθεί εκτενής έλεγχος, επαναπιστοποίηση ή αντικατάσταση υλικών, με σημαντική περαιτέρω επιβάρυνση του κόστους.
Όπως καταλήγει η μελέτη, πριν από οποιονδήποτε νέο διαγωνισμό, είναι αναγκαίο να κλείσουν όλα τα κρίσιμα τεχνικά και θεσμικά κενά, να ολοκληρωθούν οι μελέτες ασφάλειας και σχεδιασμού και να καθοριστούν με σαφήνεια τα επόμενα βήματα, ώστε το έργο να αποκτήσει — έστω και καθυστερημένα — προοπτική ολοκλήρωσης.