Greek-Turkish Relations, the Cyprus Problem and Illusions

Λίγη αμφιβολία υπάρχει ότι Κυπριακό πρόβλημα και ελληνοτουρκικά περνούν μια φάση σε τεντωμένο σχοινί. Η επίσκεψη του Έλληνα Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στην Άγκυρα έγινε μέσα σε ένα κλίμα κορύφωσης των τουρκικών προκλήσεων στις οποίες η Αθήνα απέφυγε να απαντήσει. Προκλήσεις συνεχούς αμφισβήτησης της ελληνικής εθνικής κυριαρχίας. Με τις συνομιλίες η Άγκυρα το μόνο που επιδιώκει είναι την προώθηση των επεκτατικών της σχεδίων, επιβάλλοντας σε αυτές τη δική της ατζέντα. Η περίφημη πολιτική των «ήρεμων νερών» ερμηνεύεται από την Άγκυρα ως υποταγή στις τουρκικές απαιτήσεις τις οποίες πρέπει η Αθήνα να αποδέχεται αδιαμαρτύρητα.
Στο Κυπριακό, η αποστολή της Μαρία Άνχελα Ολγκίν Κουεγιάρ έχει βαλτώσει. Ο Τουφάν Έρχιουρμαν δεν έχει κάνει ούτε ένα βήμα πίσω από τις θέσεις της Άγκυρας για δύο κράτη και αρνείται ακόμη και την όποια αναφορά στην Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδί;, στην οποία επιμένει η ελληνική πλευρά. Είναι καθαρό ότι η Άγκυρα επιβάλλει τη γραμμή της και στη λεγόμενη εσωτερική πτυχή του Κυπριακού την οποία κάποιοι νομίζουν αφελώς ότι μπορούν να την διαπραγματευτούν με τους Τουρκοκύπριους. Κάποιοι, με τις ψευδαισθήσεις που τρέφουν, αδυνατούν να συνειδητοποιήσουν ύστερα από μισό αιώνα δικοινοτικού διαλόγου ότι στο Κυπριακό, η Άγκυρα έχει τον κύριο και τελευταίο λόγο. Η Άγκυρα αποφασίζει για όλα.
Η συνεδρίαση του Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας και Τουρκίας-ΑΣΣ στην Άγκυρα, με την επίσκεψη εκεί του Μητσοτάκη, δεν απέδωσε κάτι καινούργιο στα ελληνοτουρκικά πέρα από μια προσπάθεια συνέχισης της πολιτικής των «ήρεμων νερών». Τα ακανθώδη προβλήματα που είναι οι τουρκικές επεκτατικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο φαίνεται να μπήκαν κάτω από το χαλί και η μπάλα πετάχτηκε στο μέλλον. Τα κείμενα που υπογράφτηκαν στο πλαίσια του 6ου Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας και Τουρκίας-ΑΣΣ δεν είναι παρά μία έκθεση ιδεών σε δευτερεύοντα θέματα συνεργασίας των δύο χωρών.
Τα θέματα αυτά αφορούν κυρίως το εμπόριο για το οποίο ο Ερντογάν επέμεινε στην αύξηση των συναλλαγών ανάμεσα στις δύο χώρες, ενώ περιλαμβάνουν επίσης συνεργασία στους τομείς του πολιτισμού, της έρευνας και της τεχνολογίας. Κάποια πράγματα είναι επαναλήψεις από το παρελθόν όπως η συνεργασία στον τομέα της ετοιμότητας έναντι των σεισμών και η δρομολόγηση ακτοπλοϊκής σύνδεσης ανάμεσα στα λιμάνια της Θεσσαλονίκης και της Σμύρνης. Το τελευταίο μάλιστα είναι επανάληψη συμφωνίας που είχαν υπογράψει Τσίπρας και Νταβούτογλου στο ΑΣΣ της Σμύρνης το 2016.
Έμμεσα ο Μητσοτάκης ζήτησε την άρση του περιβόητου casus belli χωρίς όμως να το θέσει ευθαρσώς. Για το Κυπριακό ο Ερντογάν δεν έκανε ουσιαστικά κάποια παρέμβαση ενώ ο Μητσοτάκης επανέλαβε τη θέση για επανέναρξη του διαλόγου απ’εκεί που σταμάτησε στο Κραν Μοντανά. Είναι καθαρό ότι η Άγκυρα δεν είναι αυτή τη στιγμή έτοιμη ή διατεθειμένη για βήματα στο Κυπριακό. Αυτός είναι και ο λόγος που ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Τουφάν Ερχιουμάν δεν αρθρώνει καθαρό λόγο πέρα από κάποιες γενικότητες.
Οι συνομιλίες της Άγκυρας έδειξαν ότι και οι δύο πλευρές επιθυμούν να συνεχιστεί η πολιτική των «ήρεμων νερών» με τη διαφορά ότι η Άγκυρα ακόμη και σε αυτό το πλαίσιο θα συνεχίζει την επεκτατική πολιτική της και την επιβολή τετελεσμένων τόσο στο Αιγαίο όσο και στο Κυπριακό. Αυτό θα συνεχιστεί όσο η Αθήνα θα ακολουθεί μια πολιτική αποφυγής της όποιας έντασης, ακόμη και διπλωματικής. Με αυτή την έννοια η Τουρκία θα προχωρεί και θα στήνει μεθοδικά ένα ιστό εγκλωβισμού της Ελλάδας στην φινλανδοποίηση. Αυτό θα σημαίνει ότι η Ελλάδα θα είναι υποχρεωμένη να παίρνει σοβαρά υπόψη της την αντίδραση της Άγκυρας πριν ασκήσει τα όποια κυριαρχικά της δικαιώματα στο Αιγαίο ή την Ανατολική Μεσόγειο. Κάτι που άλλωστε είχε τονίσει παλιότερα ακόμη και ο καθηγητής Χρήστος Ροζάκης, φίλος και σύμβουλος του Κώστα Σημίτη, όταν δήλωνε: « Για κάθε ενέργεια που κάνουμε στο Αιγαίο πρέπει να παίρνουμε την άδεια της Τουρκίας». Έχουμε εξάλλου την ιστορία με το καλώδιο και το τι συνέβη με την αντίδραση της Τουρκίας στην Κάσο.
Αλλά αυτό που είναι ηλίου φαεινότερο είναι ότι η Τουρκία προχωρεί μεθοδικά στην φινλανδοποίηση της Ελλάδας όπως δείχνει και η μόνιμη Navtex που εξέδωσε μερικές μέρες πριν την επίσκεψη Μητσοτάκη στην Άγκυρα. Με την Navtex αυτή η Τουρκία έχει εγγράψει υποθήκη ότι το Ανατολικό Αιγαίο είναι κάτω από δική της δικαιοδοσία. Αν ο Έλληνας πρωθυπουργός σεβόταν τον εαυτό του και την αξιοπρέπεια της χώρας του, θα έπρεπε να είχε απαιτήσει πριν την συνάντηση της Άγκυρας να έχει αποσυρθεί αυτή η Navtex. Δεν το έκανε. Όπερ έδει δείξε.
Για την ώρα βέβαια ούτε και η Άγκυρα επιθυμεί μια σοβαρή κρίση στα ελληνοτουρκικά ή το Κυπριακό δεδομένου ότι έχει αυτή τη στιγμή πολλά ανοιχτά μέτωπα που είναι κυρίως η Συρία, το Ιράκ και η ευρύτερη Μέση Ανατολή. Είναι επίσης σε αναμονή πρωτοβουλιών του Αμερικανού προέδρου που θα την αναβαθμίζουν ακόμη περισσότερο. Υπάρχει βέβαια και το Ιράν όπου τυχόν μια αμερικανική επίθεση εναντίον του θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα δεδομένα στην περιοχή. Αυτό θα φανεί από τις συμφωνίες που θα προκύψουν ανάμεσα στο Ισραήλ και τις ΗΠΑ από την επίσκεψη του Νετανιάχου στον Λευκό Οίκο.
Όσον αφορά τις σχέσεις Τουρκίας-Ισραήλ, αυτές ουδόλως επηρεάζονται από την υποτιθέμενη συμμαχία Ελλάδας και Κύπρου με το Ισραήλ. Πρόκειται για ένα αφήγημα για τα εσωτερικά ακροατήρια Κύπρου και Ελλάδας, ότι τάχα το Ισραήλ θα υπερασπιστεί τις δύο χώρες απέναντι στην Τουρκία. Το Ισραήλ, χωρίς να δίνει ουσιαστικά τίποτε, εξασφαλίζει στρατηγικό βάθος σε Κύπρο και Ελλάδα και θα αποκομίσει δισεκατομμύρια από την πώληση στρατιωτικού υλικού. Ταυτόχρονα με αμερικανική επιδιαιτησία Ισραήλ και Τουρκία είναι σε μόνιμο διάλογο αντιμετώπισης των διαφορών τους.
Υπάρχουν δε πληροφορίες ότι οι εμπορικές συναλλαγές ανάμεσα στο Ισραήλ και την Τουρκία αυξήθηκαν ακόμη και μετά την 7η Οκτωβρίου 2023, παρά την ρητορική διακοπής τους. Αυτό γίνεται μέσω τρίτων χωρών ή μέσω εναλλακτικών οδών και μεγάλο μέρος αυτού του εμπορίου είναι στα χέρια μελών της οικογένειας Ερντογάν.
Είμαστε σε μια δύσκολη εποχή, με αυξημένη αστάθεια, αναθεωρητισμό και αλλαγή των γεωπολιτικών ισορροπιών. Το διεθνές τοπίο είναι ρευστό, οι διεθνείς κανόνες ανατρέπονται και χώρες όπως η Ελλάδα και η Κύπρος χρειάζονται μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική για να επιβιώσουν και σταθερό εσωτερικό μέτωπο, κράτος δικαίου και κοινωνικής δικαιοσύνης. Η καλλιέργεια ψευδαισθήσεων δεν είναι ο καλύτερος οδηγός για το μέλλον.
*Πανεπιστημιακός,