Energy Communities: A Promising Avenue for Cyprus's Green Transition

- Οι ενεργειακές κοινότητες αποτελούν ένα απαραίτητο εργαλείο για να επιτευχθεί η πράσινη μετάβαση
Του Χρήστου Χαραλάμπους
Η διαπίστωση που καταγράφηκε πρόσφατα μέσα από μελέτη ερευνητικής ομάδας του Πανεπιστημίου Frederick, ότι υπάρχει σημαντικό κενό στη σωστή λειτουργία των ενεργειακών κοινοτήτων στην Κύπρο και γενικότερα στην Ευρώπη, φέρνει στην επιφάνεια ένα σοβαρό ζήτημα που αφορά το σχεδιασμό, την ανάπτυξη, την κατανάλωση και τη διαχείριση της ενέργειας μέσα από σχήματα συμμετοχής πολιτών, επιχειρήσεων ή τοπικών φορέων με στόχο την ενεργειακή αυτονομία, τη μείωση του κόστους και την προώθηση καθαρής ενέργειας.
Τον περασμένο Οκτώβριο, εγκρίθηκαν από τη Βουλή σχετικές προτάσεις νόμου, με τις οποίες παρέχεται η δυνατότητα στα δημοτικά και κοινοτικά συμβούλια να ιδρύουν ή να συμμετέχουν, διά εκπροσώπων τους, σε ενεργειακές κοινότητες πολιτών, από κοινού με άλλα φυσικά ή νομικά πρόσωπα. Κάτι που σημαίνει ότι οι Τοπικές Αρχές θα έχουν τη δυνατότητα στο πλαίσιο της αγοράς να διαδραματίζουν δυναμικό ρόλο και με στόχο να πέσουν οι τιμές μέσα από συνέργειες που θα είναι και βιώσιμες.
Μέσα από τα πορίσματα της έρευνας του Πανεπιστημίου Frederick, προκύπτει ωστόσο ότι στην Κύπρο υπάρχει πολύς δρόμος μέχρι να αντιληφθούν όλοι οι εμπλεκόμενοι τη σημασία της δημιουργίας των ενεργειακών κοινοτήτων και τα πολλαπλά οικονομικά και άλλα οφέλη που θα προκύψουν μέσα από αυτόν το «συνεταιρισμό» που σε άλλες χώρες της Ευρώπης έχει εξελιχθεί σε σημαντικό επίπεδο.
Στην Ελλάδα για παράδειγμα, από το 2018 μέχρι σήμερα έχουν ιδρυθεί περισσότερες από 1.000 ενεργειακές κοινότητες από τις οποίες οι 200 βρίσκονται σε λιγνιτικές περιοχές, στην προσπάθεια αξιοποίησης των καθαρών πηγών ενέργειας. Παράλληλα, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία που έχουν συμπεριληφθεί σε έκθεση για την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης, τουλάχιστον δύο εκατομμύρια άνθρωποι στην Ευρωπαϊκή Ένωση συμμετέχουν ήδη σε περισσότερες από 7.700 ενεργειακές κοινότητες και η συμμετοχή τους αναμένεται να αυξηθεί.
Ποια είναι όμως η σημασία των ενεργειακών κοινοτήτων, ποιοι μπορούν να συμμετέχουν και ποια τα οφέλη που μπορούν να προκύψουν, ιδιαίτερα για την Κύπρο που βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρά προβλήματα που αφορούν την ενέργεια;
Οι ενεργειακές κοινότητες ή κοινότητες ανανεώσιμης ενέργειας αποτελούν συλλογικά σχήματα παραγωγής, κατανάλωσης και διαχείρισης ανανεώσιμης ενέργειας. Σε αυτές μπορούν να συμμετέχουν φυσικά και νομικά πρόσωπα, δήμοι, κοινότητες, μικρομεσαίες επιχειρήσεις, ιδρύματα, σωματεία, ενώσεις και ομοσπονδίες. Ο ελάχιστος αριθμός μελών είναι τα 15 άτομα/φορείς ή 4 σε ό,τι αφορά δήμους, κοινότητες ή συμπλέγματα κοινοτήτων.
Παράδειγμα αποτελεί η υπό ανέγερση ενεργειακή κοινότητα στον Πύργο Τηλλυρίας, η οποία θα ωφελήσει σημαντικά την τοπική κοινωνία.
Όπως επισημαίνεται από το Κυπριακό Ίδρυμα Προστασίας του Περιβάλλοντος – Terra Cypria, οι ενεργειακές κοινότητες προσφέρουν πολλαπλά οφέλη τόσο σε επίπεδο κοινωνίας, όσο και περιβάλλοντος. Πρωτίστως, ενισχύουν τον ενεργό ρόλο των πολιτών στην παραγωγή και διαχείριση ενέργειας, καλλιεργώντας την κοινωνική συνοχή και την επίτευξη κοινών στόχων. Παράλληλα, εξασφαλίζουν οικονομικό όφελος για τα μέλη και τη δυνατότητα διαχείρισης των εσόδων προς όφελος της τοπικής κοινωνίας, μέσα από έργα κοινωνικού χαρακτήρα.
Ένα από τα σημαντικά οφέλη είναι η μείωση του κόστους του ηλεκτρικού ρεύματος, καθώς η ενέργεια παράγεται από ανανεώσιμες πηγές και όχι από ορυκτά καύσιμα, των οποίων οι τιμές είναι ασταθείς και κυμαινόμενες. Μέσω των ενεργειακών κοινοτήτων, μπορεί να επιτευχθεί αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας, καθώς προσφέρεται φθηνότερη ενέργεια σε ευάλωτα νοικοκυριά, συμβάλλοντας σε μια δίκαιη ενεργειακή μετάβαση.
Πράσινη μετάβαση και αντιμετώπιση ενεργειακής φτώχειας
Σε ημερίδα που διοργάνωσε πρόσφατα το Terra Cypria και ο Δήμος Κουρίου, με θέμα «Ενεργειακές Κοινότητες: Από τη Θεωρία στην Πράξη», με τη συμμετοχή εκπροσώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας Κύπρου (ΡΑΕΚ), του Ενεργειακού Γραφείου Κύπρου, της Αρχής Ηλεκτρισμού και ειδικών στον τομέα της Ενέργειας, έγιναν παρουσιάσεις του ισχύοντος ρυθμιστικού πλαισίου για τις διαδικασίες δημιουργίας ενεργειακών κοινοτήτων στην Κύπρο και κατατέθηκαν επί του θέματος σημαντικές εισηγήσεις και προβληματισμοί.
Καθολική ήταν η επισήμανση ότι οι ενεργειακές κοινότητες αποτελούν ένα απαραίτητο εργαλείο για να επιτευχθεί η πράσινη μετάβαση και το ενεργειακό μέλλον της χώρας μας, αλλά και για να αντιμετωπιστούν σοβαρά ζητήματα όπως η ενεργειακή φτώχεια.
Τονίζοντας το ρόλο των ενεργειακών κοινοτήτων στο πλαίσιο της τρέχουσας παγκόσμιας κλιματικής κρίσης, η λειτουργός Κλιματικής Πολιτικής του Terra Cypria, Μαρία Κωνσταντίνου, αναφέρθηκε στα ενδεχόμενα οφέλη που μπορούν να παρέχουν στα μέλη τους, καθώς και στις προκλήσεις για την ομαλή λειτουργία τους, επισημαίνοντας ιδιαίτερα το γεγονός ότι οι ενεργειακές κοινότητες μπορούν να συμβάλουν άμεσα στην αύξηση του μεριδίου ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα της χώρας, μέσω της συλλογικής παραγωγής, διανομής και αποθήκευσης ανανεώσιμης ενέργειας, μειώνοντας έτσι και τις εκπομπές στον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής, ο οποίος βασίζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό στο μαζούτ και το ακάθαρτο πετρέλαιο.
Από την πλευρά της η εκπρόσωπος της ΡΑΕΚ, Μαρία-Ελένη Δελέντα, παρουσίασε το ρυθμιστικό πλαίσιο των ενεργειακών κοινοτήτων στην Κύπρο, διευκρινίζοντας τις διαφορές που διέπουν τους δύο τύπους ενεργειακών κοινοτήτων, των Ενεργειακών Κοινοτήτων Πολιτών και των Κοινοτήτων Ανανεώσιμης Ενέργειας, με τον δεύτερο τύπο να απαιτεί τη γεωγραφική εγγύτητα των μελών της.
Η κα Δελέντα αναφέρθηκε και στο ποιοι μπορούν να γίνουν μέλη των ενεργειακών κοινοτήτων, τους τρόπους συμμετοχής τους στο μετοχικό κεφάλαιο της ενεργειακής κοινότητας, στα απαραίτητα στοιχεία για το περιεχόμενο του Καταστατικού και στα έγγραφα που χρειάζονται για εγγραφή στο Μητρώο της ΡΑΕΚ.
Γνώση και εμπειρία μέσα από μικρά έργα
Για την έναρξη δημιουργίας ενεργειακών κοινοτήτων στην Κύπρο, όπως διευκρινίζεται από τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας Κύπρου (η οποία δηλώνει πρόθυμη να στηρίξει πρωτοβουλίες δημιουργίας ενεργειακών κοινοτήτων εξετάζοντας καθεμία περίπτωση ξεχωριστά), δεν είναι απαραίτητα τα μεγάλα έργα, αλλά πολλά μικρά, τα οποία θα επιτρέψουν να αποκτηθεί η γνώση και η εμπειρία που χρειάζεται.
Επισημαίνεται ιδιαίτερα η σημαντικότητα της διαφάνειας και της εκπαίδευσης των πολιτών με στόχο να υπάρχει γνώση για τις ενεργειακές κοινότητες, αλλά και της χρηματοδοτικής στήριξης (μέσω προγραμμάτων, δανείων κ.λπ.) και των υποδομών με τεχνική και νομοθετική κάλυψη.
Σε δική της παρέμβαση στα πλαίσια της Ημερίδας του Terra Cypria, η εκπρόσωπος του Ενεργειακού Γραφείου Κύπρου, Μυρτώ Σκουρουπάθη, αναφέρθηκε στο παράδειγμα και περιέγραψε το ιστορικό δημιουργίας της πρώτης Ενεργειακής Κοινότητας της Κύπρου, στον Πύργο Τηλλυρίας που διεκπεραιώνεται σε πιλοτικό στάδιο.
Η κα Σκουρουπάθη υποστήριξε, επίσης, τη σημαντικότητα χορηγιών τέτοιων έργων, ώστε αυτά να μπορούν να στηρίξουν ενεργειακά φτωχές ομάδες, που θα μπορούν να επωφελούνται των πλεονεκτημάτων, όπως είναι το φτηνότερο ρεύμα.