Central Prisons Housed in a 19th-Century Building: From 1894 to the New Era

Τα προβλήματα και τα κακώς έχοντα του σωφρονιστικού ιδρύματος έχουν λεχθεί κατ’ επανάληψη. Αμέτρητες είναι οι αναφορές σε δημοσιεύματα και ρεπορτάζ στον ημερήσιο Τύπο, ακόμη και σε δικαστικές αποφάσεις μετά από καταδίκες για εγκληματικές ενέργειες που έλαβαν χώρα εντός των Κεντρικών Φυλακών. Μεγάλο μέρος των συσσωρευμένων προβλημάτων αποδίδεται στις κτηριακές εγκαταστάσεις. Ενός κτηρίου, στο οποίο όσα βελτιωτικά έργα και να γίνουν, ποτέ δεν θα μπορέσει να αποτελέσει ένα σύγχρονο, ασφαλές και λειτουργικό σωφρονιστικό ίδρυμα. Σε αυτό το συμπέρασμα έχουν καταλήξει όσοι έχουν καθημερινή τριβή με τις Φυλακές.
Ομολογουμένως, η στροφή από τη διαδικασία των μπαλωμάτων σε μόνιμη λύση, δηλαδή στην ανέγερση νέων Κεντρικών Φυλακών, χαιρετίστηκε από όλους. Η ανάγκη φώναζε εδώ και χρόνια. Απαιτείται ακόμη μερικά χρόνια υπομονή, με την ελπίδα ότι θα τηρηθούν τα χρονοδιαγράμματα που τέθηκαν και εντός πενταετίας οι Κεντρικές Φυλακές θα περάσουν σε μια νέα εποχή.
Κτήριο του 1894
Πότε όμως κτίστηκε το κτήριο των Κεντρικών Φυλακών; Από διαθέσιμες ανοιχτές πηγές, προκύπτει ότι το κτήριο χτίστηκε από τους Βρετανούς το 1894. Όπως αναφέρει ο ιστορικός, Πέτρος Παπαπολυβίου, στην ιστοσελίδα του https://papapolyviou.com, «η Κύπρος στα χρόνια της ύστερης Τουρκοκρατίας ήταν ένας από τους πιο επαχθείς τόπους εξορίας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Στο νησί μας φυλακίζονταν είτε πολιτικοί και αξιωματούχοι που θεωρούνταν επικίνδυνοι για τις σουλτανικές αρχές, όπως ο μεγάλος φιλελεύθερος διανοούμενος Ναμίκ Κεμάλ, στην Αμμόχωστο, είτε βαρυποινίτες κατάδικοι. Τότε, οι Φυλακές βρίσκονταν στο κέντρο των πόλεων και οι μεσαιωνικές συνθήκες διαβίωσης των εγκλείστων ήταν απάνθρωπες.
Επί Βρετανών η κατάσταση βελτιώθηκε: Οι ανήλικοι φυλακισμένοι ζούσαν σε ξεχωριστά κελιά, μακριά από τους ενήλικες και ασχολούνταν με συγκεκριμένα επαγγέλματα - συνήθως με την υποδηματοποιία. Οι καταδικασμένοι σε μικρές ποινές οδηγούνταν καθημερινά σε διάφορα κυβερνητικά γραφεία για να τα καθαρίζουν, είτε ασχολούνταν με γεωργικές εργασίες σε κοντινά χωράφια. Η συνήθης απασχόληση των βαρυποινιτών ήταν να σπάζουν πέτρες και ουδέποτε έβγαιναν έξω από τους ψηλούς τοίχους της φυλακής».
Η σημερινή κατάσταση στις Κεντρικές Φυλακές, έχει αναδείξει το ζήτημα του υπερπληθυσμού, ως ένα εκ των πιο σοβαρών προβλημάτων. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, στις Κεντρικές Φυλακές κρατούνται 1.140 εκ των οποίων οι 608 είναι αλλοδαποί. Αυτά τα στοιχεία αναφέρθηκαν και σε συζήτηση στην κοινοβουλευτική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στη Βουλή. Λειτουργούν 11 πτέρυγες, εκ των οποίων η μία είναι για ανήλικους και η άλλη για τις γυναίκες. Μέχρι το τέλος του χρόνου, μετά από αρκετή καθυστέρηση θα λειτουργήσει η Φυλακή Ανηλίκων. Λειτουργεί επίσης και η Ανοικτή Φυλακή. Η δυνατότητα των σημερινών Φυλακών είναι για περίπου 750 κρατούμενους. Όπως τονίζεται σε κάθε συζήτηση, ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα είναι η συνύπαρξη των βαρυποινιτών, με ελαφροποινίτες ή ακόμη και με υπόδικους.
Από το 1990 στο 2005
Σε ό,τι αφορά το πρόβλημα του υπερπληθυσμού, μέσα από δημοσιεύματα, εντοπίζεται ότι ο αριθμός των κρατούμενων άρχισε να ξεφεύγει μετά το 2000.
Την Τρίτη 20 Νοεμβρίου 1990 σε ρεπορτάζ των Άριστου Μιχαηλίδη και Μακάριου Δρουσιώτη στον «Φιλελεύθερο» υπήρχαν αναφορές για τους κρατούμενους. «220 φυλακισμένοι βρίσκονται σήμερα στις Κεντρικές Φυλακές της Λευκωσίας και κρατούνται σε έξι πτέρυγες. Στις Φυλακές Γυναικών βρίσκονται οκτώ κρατούμενες από τις οποίες οι τρεις Κύπριες. Στην πτέρυγα των ανηλίκων είναι 12 κρατούμενοι. Στην πτέρυγα αυξημένης ασφάλειας κρατούνται πέντε κατάδικοι εκ των οποίων τρεις είναι αλλοδαποί και μαζί τους οι Γιουρούκκης και Καυκαρής. Στην Ανοικτή Φυλακή είναι 48 κατάδικοι και στο Κέντρο Εξωιδρυματικής Απασχόλησης είναι 15 κατάδικοι», σημειώνει το δημοσίευμα.
Στις 27 Μαρτίου 2005, στην εφημερίδα Χαραυγή, δημοσιεύθηκε άρθρο με δηλώσεις του τότε υπουργού Δικαιοσύνης Δώρου Θεοδώρου. «Ο πληθυσμός των Φυλακών αυτήν την περίοδο είναι στα πιο υψηλά επίπεδα που ήταν ποτέ στην ιστορία των Φυλακών, δήλωσε χθες από τη Λεμεσό ο υπουργός Δικαιοσύνης και Δημόσιας Τάξης Δώρος Θεοδώρου. Κληθείς να αναφερθεί σε δημοσίευμα για την πληρότητα των Κεντρικών Φυλακών, είπε πως «το κράτος δεν μένει με τα χέρια σταυρωμένα». Όπως είπε, «γίνονται προσπάθειες και η σημαντικότερη είναι η εφαρμογή του νόμου για την κοινοτική εργασία, η οποία από τη στιγμή που θα εφαρμοστεί θα επιτύχει πολύ σημαντική αποφόρτιση του πληθυσμού των Φυλακών». Αναφερόμενος στις προσπάθειες που γίνονται για επίλυση του προβλήματος, ο κ. Θεοδώρου υπενθύμισε πως έχουν ανακαινιστεί και παραδοθεί δύο πτέρυγες με δυναμικότητα άνω των 100 ατόμων», σημειώνει το άρθρο στη Χαραυγή.
Το σεξουαλικό... πρόβλημα
Διαβάζοντας τα δημοσιεύματα που είχαν σχέση με τη λειτουργία των Κεντρικών Φυλακών, στο ίδιο ρεπορτάζ που αναφέρουμε πιο πάνω, στον «Φιλελεύθερο» την Τρίτη 20 Νοεμβρίου 1990, οι δημοσιογράφοι μίλησαν με κρατούμενους για τις συνθήκες κράτησης. Αυτό, όμως που έκλεψε την παράσταση ήταν το παράπονο… σεξουαλικής φύσεως που εξέφρασε δημόσια ένας κρατούμενος. Χαρακτηριστικά, σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο κατάδικος είπε: «Θέλουμε να μας λύσουν και το σεξουαλικό πρόβλημα. Εγώ έφταιξα και πληρώνω, η γυναίκα μου τι φταίει; Σε λίγο καιρό θα έρθει η γυναίκα μου να με συναντήσει, γιατί να μην υπάρχει ένα δωμάτιο κάπου να τη συναντήσω ιδιαιτέρως;».
Να είναι τα τελευταία
Την περασμένη βδομάδα έγινε γνωστό από το Υπουργείο Δικαιοσύνης ότι ακυρώνεται το έργο της επέκτασης στο υφιστάμενο κτήριο, ότι το ποσό που αφορούσε αυτό το έργο θα αξιοποιηθεί για τα διαδικαστικά που αφορούν τον σχεδιασμό του νέου κτηρίου των Φυλακών, και ότι στις υφιστάμενες εγκαταστάσεις θα γίνουν στοχευμένες αλλαγές, ώστε να βελτιωθεί η κατάσταση στο μέτρο του δυνατού μέχρι την κατασκευή του νέου κτηρίου.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Δικαιοσύνης, «μεταξύ των έργων που προγραμματίζονται περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η ανακαίνιση των ιατρείων, η δημιουργία νέας εισόδου αποκλειστικά για το προσωπικό των Φυλακών, η ανέγερση νέας αποθήκης ιματισμού, η δημιουργία νέου ιατρείου στις Ανοικτές Φυλακές, ανέγερση νέου χώρου πλυντηρίου για τις ανάγκες των κρατουμένων, καθώς και η εφαρμογή συστήματος παρεμπόδισης χρήσης κινητών τηλεφώνων». Ευχή βεβαίως, αυτά τα έργα να είναι τα τελευταία, και το συντομότερο να δούμε νέες κτηριακές εγκαταστάσεις του σωφρονιστικού ιδρύματος.
Περί ονομασίας
Μετά την εξαγγελία της πρόθεσης για κατασκευή νέου σωφρονιστικού ιδρύματος ο υπουργός Δικαιοσύνης Κώστας Φυτιρής, επαναλαμβάνει με κάθε ευκαιρία και την ανάγκη για μετονομασία των Κεντρικών Φυλακών. Ο νέος υπουργός ζητά να ονομάζεται σωφρονιστικό ίδρυμα, καθώς ο στόχος πρέπει να είναι ο σωφρονισμός όσων τιμωρούνται, και με την έκτιση της ποινής τους, να μπορούν να επανενταχθούν στην κοινωνία. Προς αυτή την κατεύθυνση η διαδικασία θα αρχίσει εκ των έσω με την εκπαίδευση του προσωπικού και καταρτισμό νέου προγράμματος απασχόλησης για τους κρατούμενους.
Σύμβολο αγώνα
Ως ένα από τα πιο ιστορικά μνημεία του αγώνα της ΕΟΚΑ το 1955, είναι οι σημερινές εγκαταστάσεις των Φυλακών. Στον χώρο που βρίσκονται σήμερα τα φυλακισμένα μνήματα απαγχονίστηκαν εννέα ήρωες της ΕΟΚΑ. Τα κελιά που κρατούνταν οι ήρωες, τα τελευταία λεπτά που πέρασαν εκεί προτού οδηγηθούν στον θάνατο, και ο χώρος όπου έγιναν οι απαγχονισμοί θα αποτελούν για πάντα σύμβολο του αγώνα και μάθημα ιστορίας για τις νεότερες γενιές.