Argaka: A Village Between the Sea, Forest, and Tradition

Χτισμένη ανάμεσα στο γαλάζιο της θάλασσας και το πράσινο του πευκόφυτου δάσους, η Αργάκα αποτελεί ένα ζωντανό παράδειγμα κοινότητας που εξελίσσεται χωρίς να χάνει την ταυτότητά της. Με έντονη γεωργική δραστηριότητα, αυξανόμενη οικιστική ανάπτυξη και ανθρώπους δεμένους με τον τόπο τους, το χωριό του διαμερίσματος Πόλης Χρυσοχούς αφηγείται τη δική του ιστορία μέσα από το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον του.
Ο οικισμός
Η Αργάκα είναι ένας διπλός οικισμός, αποτελούμενος από την Πάνω και την Κάτω Αργάκα. Η Πάνω Αργάκα αντιπροσωπεύει τον παλαιό πυρήνα του χωριού, με παραδοσιακά σπίτια κτισμένα από πελεκητή ασβεστόπετρα ή πυριγενείς κροκάλες. Η Κάτω Αργάκα, που αναπτύχθηκε κατά μήκος του δρόμου Πόλης Χρυσοχούς - Πωμού - Λευκωσίας, αποτελεί τον νεότερο, γραμμικού τύπου οικισμό. Λόγω του ρυακιού που διασχίζει την κοινότητα (γνωστό ως ποταμός της Αργάκας), της πλαγιάς πάνω στην οποία είναι κτισμένος ο παλιός οικισμός και της σύνδεσης με τη θάλασσα, η Αργάκα χαρακτηρίζεται ως σχετικά αραιοδομημένος οικισμός.
Φυσικό περιβάλλον και πολεοδομία
Η Αργάκα βρίσκεται σε προνομιακή γεωγραφική θέση, ανάμεσα στη θάλασσα και το δάσος. Αρκετές αυλές των κατοικιών έχουν μια μοναδική θέα. Η Κάτω Αργάκα εφάπτεται της ακτογραμμής ενώ η Πάνω Αργάκα δεσπόζει στην πλαγιά, προσφέροντας πανοραμική θέα προς τη θάλασσα. Δεν προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι η περιοχή καλύπτεται από πολεοδομικές ζώνες, ούτε ότι το ανατολικό τμήμα του χωριού, προς το βουνό, έχει χαρακτηριστεί επίσημα ως περιοχή εξαιρετικής φυσικής καλλονής. Η επίσκεψή μας στην Αργάκα ξεκίνησε από την παραλία. Εκεί δύο ψαράδες από νωρίς το πρωί άρχισαν το έργο του ψαρέματος. Ακολούθησε η συνάντηση με τον αντιδήμαρχο Αργάκας Σπύρο Πελοπίδα. Ο αντιδήμαρχος ο οποίος διετέλεσε για 13 χρόνια πρόεδρος του κοινοτικού συμβουλίου, χαρακτήρισε τη συμπλεγματοποίηση δήμων και κοινοτήτων ως «δύσκολο αλλά αναγκαίο εγχείρημα».
«Πρέπει να πετύχει, γιατί η περιοχή μας είναι ομοιογενής. Είμαστε φίλοι και συγγενείς. Χρειάζεται να δώσουμε αγάπη στον τόπο μας και να γίνουμε όλοι μια γροθιά», ανέφερε. Ο κ. Πελοπίδας υπογράμμισε ότι η Αργάκα αναπτύχθηκε χάρη στη δουλειά και τη συνοχή του προηγούμενου κοινοτικού συμβουλίου, σημειώνοντας χαρακτηριστικά πως «το κόμμα μας ήταν πάντα η Αργάκα». «Βοηθήσαμε τον κόσμο. Δεν στραφήκαμε εναντίον του. Άνοιξαν επιχειρήσεις, εστιατόρια, φούρνοι, περίπτερα, πρατήρια καυσίμων. Η κοινότητα αναπτύχθηκε», συμπλήρωσε. Παράλληλα, εξέφρασε την αγάπη του για τον τόπο, δηλώνοντας πως θεωρεί τον εαυτό του «εργάτη του χωριού». Σήμερα η Αργάκα, όπως είπε, αριθμεί περίπου 1.200 μόνιμους κατοίκους, εκ των οποίων γύρω στους 150 είναι Βρετανοί, Γερμανοί και Ρώσοι. «Πολλοί αλλοδαποί ήρθαν, αγάπησαν το χωριό και έμειναν. Τα παιδιά τους φοιτούν στα σχολεία μας», ανέφερε ο αντιδήμαρχος. Στην κοινότητα λειτουργεί δημοτικό σχολείο με 90 μαθητές και νηπιαγωγείο με περίπου 30 παιδιά, με ιδιαίτερη έμφαση στη διατήρηση και ενίσχυση των σχολικών δομών.
Αναφερόμενος στο υδατικό, ο κ. Πελοπίδας επισήμανε τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, τονίζοντας ωστόσο ότι η Αργάκα είναι τυχερή, καθώς διαθέτει υδατοφράκτη και πηγή. «Ήταν μια δύσκολη χρονιά, αλλά πήραμε μέτρα και δεν υπάρχει σοβαρό πρόβλημα με το πόσιμο νερό», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ανάπτυξη - κατοικία - νεολαία
Η κοινότητα έχει παρουσιάσει σημαντική ανάπτυξη με την κατασκευή κατοικιών και επαύλεων, εξασφαλίζοντας ικανοποιητικά έσοδα. Η Αργάκα είναι ενταγμένη στα ακριτικά χωριά και οι νέοι που κτίζουν δικαιούνται κρατική χορηγία. «Οι νέοι μας δεν εγκαταλείπουν την κοινότητα», σημείωσε ο κ. Πελοπίδας. Κατά τους καλοκαιρινούς μήνες ο πληθυσμός φτάνει περίπου τους 2.500 κατοίκους, λόγω παραθεριστών που διαμένουν για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Οι κάτοικοι εργάζονται σε κρατικές υπηρεσίες, στο Δασονομείο, αλλά και στον τουρισμό και τη γεωργία. Οι γεωργοί καλλιεργούν αβοκάντο, μάνγκο, πορτοκάλια, καρπούζια και άλλα, αξιοποιώντας την εύφορη γη της περιοχής. «Όποιος δουλεύει εδώ, παράγει και περνά καλά», ανέφερε χαρακτηριστικά. Η κοινότητα διαθέτει παραλία λουομένων και παραλιακό πεζόδρομο, ενώ πρόσφατα δημιουργήθηκε ο πυρήνας του παλιού χωριού με λιθόστρωτα και τοίχους αντιστήριξης. Στόχος είναι η αναζωογόνηση της Πάνω Αργάκας με καφέ, ταβέρνες και εστιατόρια.
ΣΕΔΗΓΕΠ και Φεστιβάλ Αβοκάντο
Στην Αργάκα δραστηριοποιείται η ΣΕΔΗΓΕΠ Αργάκας, η οποία παραλαμβάνει αγροτικά προϊόντα και τα διαθέτει σε όλη την Κύπρο. Τα τελευταία χρόνια πραγματοποιούνται εξαγωγές περίπου 7.000 τόνων αβοκάντο στη Γερμανία. Παράλληλα, διοργανώνεται Φεστιβάλ Αβοκάντο, με τη συμμετοχή σεφ που εντάσσουν το προϊόν στη σύγχρονη κυπριακή κουζίνα. Ο Χρίστος Παπαπέτρου πρόεδρος της ΠΕΚ επισκέπτεται την Αργάκα λόγω της καταγωγής της συζύγου του. Ο ίδιος κατάγεται από την Ευρύχου. Ο κ. Παπαπέτρου είπε πως κάθε εβδομάδα επισκέπτεται την Αργάκα αφού έχει δημιουργήσει μια φυτεία με αβοκάντο. Μου αρέσει είπε, «να πρωτοτυπώ και επειδή το αβοκάντο δεν μπορεί να παραχθεί παντού παρά τις προσπάθειες ορισμένων». Είπα συνέχισε, να δοκιμάσω την «τύχη μου» προσθέτοντας πως με τη βοήθεια όλων τα κατάφερα. Η κοινότητα τόνισε, έχει ανθρώπους προοδευτικούς και έχει έναν συνεταιρισμό στις πωλήσεις των αβοκάντο. Εμείς από τη μεριά μας είπε προσπαθούμε να τους βοηθήσουμε και τεχνοκρατικά όσον αφορά την εκπροσώπησή μας στα υπουργεία αλλά και οργανώνοντας διάφορες εκπαιδευτικές εκδρομές στο εξωτερικό και κυρίως στην Ελλάδα για να μαθαίνουν καινοτόμα προγράμματα στη γεωργία. Ερωτηθείς σχετικά ανέφερε πως η περιοχή, τους προσφέρει ηρεμία.
Εκκλησίες και ξωκλήσια
Η κεντρική εκκλησία της κοινότητας είναι αφιερωμένη στους Αποστόλους Πέτρο και Παύλο. Στα ανατολικά του χωριού βρίσκεται το ξωκλήσι της Αγίας Βαρβάρας, πιθανότατα του 18ου αιώνα, δίπλα σε αγίασμα, στην τοποθεσία Βρυσίν του Καλογήρου. Σύμφωνα με τον κ. Πελοπίδα το ξωκκλήσι είναι αρκετά ανακαινισμένο και μόνο τα λίγα κιονόκρανα και τα σκαλιστά πλαίσια γύρω από τις πόρτες μαρτυρούν την ηλικία του, που πιθανόν να ανάγεται στον 18ο αιώνα. Υπάρχουν επίσης το εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου και η εκκλησία του Αγίου Μερκουρίου, μέσα στο δάσος, η οποία αποκαταστάθηκε από ομάδα νέων της Αργάκας. Ο δρόμος Πόλης Χρυσοχούς - Αργάκας οδηγεί προς τον Άγιο Ραφαήλ στον Παχύαμμο αλλά και στον Κάτω Πύργο Τηλλυρίας.
Ήθη, έθιμα και άνθρωποι
Οι κάτοικοι της Αργάκας διατηρούν ζωντανά τα έθιμα. Τα Χριστούγεννα και το Πάσχα, οι φούρνοι ανάβουν για ψωμιά, φλαούνες, λουκάνικα και λούντζες. Η 92χρονη Κυριακού Σπύρου μιλά για την παραδοσιακή παρασκευή αλλαντικών, τέχνη που έμαθε από τη μητέρα της. Η 92χρονη μας φιλοξένησε στο σπίτι της δίπλα στο τζάκι. Ένα σπίτι με ξεχωριστή και μοναδική θέα. Ήδη είπε ετοιμάστηκαν για τα Χριστούγεννα φτιάχνοντας τις ζελατίνες τους, τα λουκάνικα τους, τις λούντζες τους, τα ψωμιά τους. Ερωτηθείσα σχετικά είπε πως η διαδικασία είναι δύσκολη αλλά για την ίδια είναι εύκολη. Αναφέρθηκε επίσης και στη μεγάλη της αγάπη της για τα λουλούδια της. Η Αγνή Αντωνιάδου, 81 ετών, με 13 εγγόνια και 21 δισέγγονα, περιγράφει τη χαρά της οικογενειακής ζωής στο χωριό. Η Αγνή Αντωνιάδου περνά όπως δηλώνει πολύ καλά με τα παιδιά της και με τους χωριανούς της και τηρούν την παράδοση. Τα Χριστούγεννα όλοι θα καθίσουν στο τραπέζι ενώ παρασκευάζουν ψωμιά και λουκάνικα. Η κ. Αγνή έχει την αδερφή της δίπλα αλλά και γειτόνισσες και πολλές φιλενάδες, ζώντας, όπως είπε, σε ένα μοναδικό περιβάλλον. Κάτοικοι και επισκέπτες, όπως ο εκπαιδευτικός Ξένιος Παναγή, η Αθηνά Στυλιανού, η Ιπποδάμεια Σιβιτίδου και ο Πάμπος Κλιθωνής, μιλούν με αγάπη για έναν τόπο που συνδυάζει φύση, μνήμη και ανθρώπινη ζεστασιά. Η Αθηνά Στυλιανού κάτοικος Αργάκας είπε «αυτές τις μέρες σφάζουμε χοίρο, φτιάχνουμε τα λουκάνικα μας, τις λούντζες, τα στεγνώνουμε και τα τρώμε. Επίσης, φτιάχνουμε τα μελομακάρονά μας και τα ψωμιά μας τα σουσαμένια στον φούρνο και τα φαγητά μας». Τις συνταγές τις διδάχθηκε από τη μητέρα της, ενώ πρόσθεσε πως αγαπά το χωριό της και δεν το εγκατάλειψε ποτέ.
Ο Ξένιος Παναγή εκπαιδευτικός ανέφερε πως γεννήθηκε, μεγάλωσε και πήγε δημοτικό σχολείο στην Αργάκα. Το χωριό μας είπε, «είναι στην καρδιά μας και δεν το ξεχνούμε ποτέ. Το αγαπούμε γιατί είναι ο ωραιότερος τόπος από θέα, φυσικό περιβάλλον και ανθρώπους». Ο κ. Παναγή αναφέρθηκε στις αναμνήσεις που έχει από τα παιδικά του χρόνια, τους συγχωριανούς του, τους συμμαθητές του και τα παιχνίδια που παίζανε. Τότε είπε η ζωή ήταν ανέμελη και άνετη. Σήμερα αυτό δεν υπάρχει. Σήμερα τα πράγματα είναι διαφορετικά κατέληξε.
Η Ιπποδάμεια Σιβιτίδου κάτοικος της Αργάκας είπε πως δεν υπάρχει ωραιότερο χωριό από την Αργάκα. Οι νοικοκυρές είπε φτιάχνουν τα πάντα λέγοντας πως ό,τι κάνει όλος ο κόσμος φτιάχνουν και οι γυναίκες της Αργάκας τις γιορτινές μέρες. Τα γλυκά τους, τα λουκάνικά τους και τις ζελατίνες τους.