Ο πρέσβης του Ιράν μιλά στον «Π» - Δε θέλουμε πόλεμο, θα απαντούμε δυναμικά

Αμερικανοί και Ιρανοί αξιωματούχοι πραγματοποίησαν συνομιλίες την Παρασκευή για πρώτη φορά μετά τον 12ήμερο πόλεμο μεταξύ Ισραήλ και Ιράν τον περασμένο Ιούνιο. Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγκτσί, χαρακτήρισε τις κατ' ιδίαν συνομιλίες στην πρωτεύουσα του Ομάν ως «καλή αρχή». Οι δύο πλευρές αναμένεται να συνεχίσουν τις συζητήσεις τις επόμενες ημέρες.
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, λέει ότι θέλει συμφωνία με το Ιράν για το πυρηνικό του πρόγραμμα, αλλά είναι διατεθειμένος να χρησιμοποιήσει βία εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία.
Το αμερικανικό αεροπλανοφόρο Abraham Lincoln παραμένει στην περιοχή, υποστηριζόμενο από αντιτορπιλικά κατευθυνόμενων πυραύλων. Παρόμοια αμερικανική ναυτική ενίσχυση στη Βενεζουέλα τον περασμένο μήνα οδήγησε στην απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο και της συζύγου του. Το Ιράν, ωστόσο, δεν είναι Βενεζουέλα και η περιοχή βρίσκεται ήδη σε τεντωμένο σχοινί. Πριν από τις συνομιλίες στο Ομάν, ο Αραγκτσί προειδοποίησε ότι μια αμερικανική επίθεση στο Ιράν θα πυροδοτούσε «περιφερειακό πόλεμο». Το σχόλιό του θεωρήθηκε ως συγκαλυμμένη απειλή ότι θα στοχοποιηθούν αμερικανικές βάσεις στις χώρες γύρω από το Ιράν. Παραμένει επίσης το ερώτημα πώς θα αντιδρούσαν οι περιφερειακοί σύμμαχοι του Ιράν - Χεζμπολάχ, Χαμάς και Χούθι.
Την ίδια στιγμή, η βίαιη καταστολή των αντικυβερνητικών διαδηλώσεων που ξεκίνησαν στα τέλη Δεκεμβρίου λόγω υπερπληθωρισμού και εξαπλώθηκαν σε ολόκληρο το Ιράν οδήγησε σε μπλακ άουτ στο διαδίκτυο και χιλιάδες θανάτους, με χιλιάδες ακόμη κρατουμένους. Ο Τραμπ αρχικά ενθάρρυνε τις διαδηλώσεις λέγοντας ότι «η βοήθεια είναι καθ' οδόν», αλλά στη συνέχεια απέσυρε τη στήριξή του από άμεση παρέμβαση, εστιάζοντας αντ' αυτού στην αποτροπή μαζικών εκτελέσεων των συλληφθέντων. Ο επίσημος απολογισμός νεκρών ανέρχεται σε πάνω από 3.000. Το αμερικανικό Human Rights Activists News Agency εκτιμά τον αριθμό σε πάνω από 6.000, ενώ άλλες μη επιβεβαιωμένες αναφορές υποστηρίζουν ότι ο πραγματικός αριθμός μπορεί να είναι τρεις έως πέντε φορές μεγαλύτερος.
Την περασμένη εβδομάδα, η ΕΕ προσχώρησε στις θέσεις των ΗΠΑ χαρακτηρίζοντας επίσημα το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) ως τρομοκρατική οργάνωση και επέβαλε διευρυμένες κυρώσεις σε Ιρανούς αξιωματούχους και φορείς που συνδέονται με το κύμα καταστολής στη χώρα. Η επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Εξωτερικής Πολιτικής, Κάγια Κάλας, δήλωσε: «Κάθε καθεστώς που σκοτώνει χιλιάδες από τους ίδιους του τους πολίτες εργάζεται προς την ίδια του την κατάρρευση».
Η Τεχεράνη αντιμετωπίζει σήμερα ένα λεπτό ισοζύγιο, καθώς επιδιώκει να αποφύγει άμεση αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ και ταυτόχρονα να αποτρέψει την κλιμάκωση της εσωτερικής δυσαρέσκειας σε ακόμη μεγαλύτερη κλίμακα.
Το Politis to the point έθεσε μια σειρά από ερωτήματα στον πρέσβη του Ιράν στη Λευκωσία, Αλίρεζα Σαλαριάν και κατάγραψε τις απαντήσεις του.
Η πυρηνική συμφωνία
«Με τα χρόνια αντιμετωπίσαμε σοβαρές προκλήσεις. Οι Ηνωμένες Πολιτείες ακολούθησαν εχθρικές πολιτικές απέναντι στο Ιράν, κυρίως μέσω βαριών επιβεβλημένων κυρώσεων. Το 2015 εγκρίθηκε από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ η πυρηνική συμφωνία (κοινό ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης - JCPOA) και οι προηγούμενες κυρώσεις ήρθησαν».
Ο Ιρανός διπλωμάτης υποστήριξε ότι όλα τα μέρη ήταν ικανοποιημένα με το αποτέλεσμα, που επιτεύχθηκε μετά από εκτεταμένες διαπραγματεύσεις στις οποίες συμμετείχε και ο τότε Πρόεδρος των ΗΠΑ, Μπαράκ Ομπάμα.
«Το Ιράν σεβάστηκε τις δεσμεύσεις του. Δυστυχώς, όταν ο κ. Τραμπ ανέλαβε την εξουσία, το 2018, οι ΗΠΑ αποχώρησαν από τη συμφωνία και επανάφεραν τις κυρώσεις, πιέζοντας και τιμωρώντας άλλες χώρες για να κάνουν το ίδιο», είπε.
Ο Σαλαριάν δήλωσε ότι το Ιράν διατήρησε έμμεση επικοινωνία με τις ΗΠΑ μέσω των χωρών Ε3 (Γερμανία, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο), οι οποίες ενήργησαν ως διαμεσολαβητές για την επιστροφή στη συμφωνία, χωρίς αποτέλεσμα.
Ο 12ήμερος πόλεμος
Κατά τη δεύτερη θητεία Τραμπ, πραγματοποιήθηκαν πέντε γύροι συνομιλιών Ιράν-ΗΠΑ, οι οποίοι διακόπηκαν από τον πόλεμο Ισραήλ-Ιράν τον Ιούνιο του 2025. Ο πρέσβης είπε ότι η «παράνομη στρατιωτική επιθετικότητα» του Ισραήλ κατά του Ιράν είχε ως αποτέλεσμα όχι μόνο αμερικανικές επιθέσεις σε τρεις πυρηνικές εγκαταστάσεις, αλλά και τον θάνατο 1.000 Ιρανών.
Ο σύντομος πόλεμος είδε επίσης ιρανικούς πυραύλους να εκτοξεύονται κατά του Ισραήλ, αποδεικνύοντας την εμβέλεια των ιρανικών δυνατοτήτων.
«Ο κ. Τραμπ δήλωνε επανειλημμένα ότι κατέστρεψαν τις πυρηνικές εγκαταστάσεις. Δεν ξέρω γιατί επανέρχονται ξανά στο πυρηνικό ζήτημα», είπε.
Ερωτηθείς εάν αυτό σχετίζεται με τις ανησυχίες της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (IAEA) ότι το απόθεμα ουρανίου του Ιράν εμπλουτισμένου στο 60% ξεπέρασε τα 400 κιλά -επίπεδο τεχνικά κοντά στο 90% που απαιτείται για πυρηνικά όπλα- ο πρέσβης απάντησε: «Αυτό συνέβη όταν οι ΗΠΑ αποχώρησαν από τη συμφωνία και οι ευρωπαϊκές χώρες δεν έκαναν τίποτα».
Υποστήριξε ότι το Ιράν είχε προειδοποιήσει πως θα ξεκινήσει εκ νέου τον εμπλουτισμό εάν οι ΗΠΑ δεν επέστρεφαν στη συμφωνία, σημειώνοντας ότι η χώρα δεν δεσμευόταν να εφαρμόσει μια συμφωνία από την οποία οι ΗΠΑ αποχώρησαν.
«Μας επέβαλαν κυρώσεις αλλά μας ζήτησαν να σταματήσουμε τον εμπλουτισμό. Δεν το δεχτήκαμε. Μέχρι σήμερα, είμαστε έτοιμοι να επιστρέψουμε στη συμφωνία που ήδη είχαμε».
Η σκιά του πολέμου
Στο μεταξύ, «οι ΗΠΑ αύξησαν τη στρατιωτική τους παρουσία και τις ασκήσεις στην περιοχή, ενώ οι εντάσεις με το Ιράν έχουν επίσης αυξηθεί και πλέον βλέπουμε τη σκιά του πολέμου να κρέμεται πάνω από την περιοχή».
Ο Σαλαριάν υποστήριξε ότι ο λόγος πίσω από τις τελευταίες εντάσεις είναι πιθανότατα η αντίληψη ότι το Ιράν αποτελεί τη μοναδική πραγματική απειλή για το Ισραήλ στην περιοχή.
«Αλλά έχουμε ήδη δηλώσει επανειλημμένα ότι αμυνόμαστε. Δεν θέλουμε να ξεκινήσουμε πόλεμο και δεν είμαστε οι επιτιθέμενοι. Απλώς απαντούμε δυναμικά».
Ερωτηθείς πώς βλέπει το Ιράν την αποκλιμάκωση στην πράξη, ο πρέσβης παρέπεμψε στον Ιρανό υπουργό Εξωτερικών, ο οποίος «έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι μπορούμε να καταλήξουμε σε συμφωνία να μην αναπτύξουμε πυρηνικά όπλα, πολύ απλά, με διαφάνεια και επιθεωρήσεις. Δεσμευόμαστε απλώς ότι δεν θα έχουμε πυρηνικά όπλα και αποδεχόμαστε επιθεωρήσεις της IAEA οποιαδήποτε στιγμή».
«Αλλά αν μας ζητήσουν να κλείσουμε το ειρηνικό μας πυρηνικό πρόγραμμα, δεν συμφωνούμε».
Ο διπλωμάτης υποστήριξε ότι το Ψήφισμα 2231 του Συμβουλίου Ασφαλείας επιβεβαιώνει το δικαίωμα του Ιράν σε ειρηνικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Η αμυντική ικανότητα δεν είναι διαπραγματεύσιμη
Ερωτηθείς για τις απαιτήσεις των ΗΠΑ, που σύμφωνα με δημοσιεύματα περιλαμβάνουν μηδενικό εμπλουτισμό ουρανίου, περιορισμό των βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν, απόσυρση στήριξης σε περιφερειακούς συμμάχους και δίκαιη μεταχείριση των συλληφθέντων διαδηλωτών, ο Σαλαριάν απάντησε: «Το Ιράν είναι έτοιμο να συζητήσει μόνο το πυρηνικό ζήτημα. Ας το λύσουμε πρώτα αυτό».
Τι «δεν βρίσκεται στο τραπέζι»
«Δεν συζητούμε την αμυντική μας ικανότητα. Όλες οι χώρες στην περιοχή την έχουν», είπε, σημειώνοντας ότι το Ισραήλ διαθέτει μερικά από τα πιο προηγμένα στρατιωτικά συστήματα στην περιοχή, είτε αμερικανικής είτε ευρωπαϊκής προέλευσης.
Για τους περιφερειακούς συμμάχους, ο πρέσβης υποστήριξε ότι το Ιράν παρέχει ανθρωπιστική βοήθεια σε Παλαιστίνη και Λίβανο, αλλά όχι στρατιωτικό εξοπλισμό, ισχυριζόμενος ότι ο εξοπλισμός δεν θα μπορούσε καν να φτάσει στη Γάζα. Είπε ότι αυτά τα ζητήματα θα μπορούσαν να συζητηθούν στο μέλλον για να αποσαφηνιστούν «παρεξηγήσεις», αλλά η αμυντική ικανότητα δεν είναι προς διαπραγμάτευση.
Πρόσθεσε ότι όλες οι άλλες χώρες της περιοχής διαθέτουν σύγχρονο αμερικανικό στρατιωτικό εξοπλισμό, ενώ το Ιράν, λόγω κυρώσεων, αναγκάστηκε να βασιστεί στις δικές του δυνατότητες.
Τόνισε ότι το Ιράν παραμένει έτοιμο να διαπραγματευτεί το πυρηνικό ζήτημα με καλή πίστη «για να λυθεί το θέμα με διπλωματία, αμοιβαίο σεβασμό και αμοιβαίο συμφέρον».
Εσωτερική αναταραχή και βαριές απώλειες ζωών
Σχετικά με τις πρόσφατες διαδηλώσεις στο Ιράν, ο Σαλαριάν είπε ότι η κύρια αιτία ήταν οι κυρώσεις που προκάλεσαν απότομη υποτίμηση του ιρανικού νομίσματος πέρυσι.
Υποστήριξε ότι ειρηνικές διαδηλώσεις ξεκίνησαν στις 28 Δεκεμβρίου από το παζάρι και εξαπλώθηκαν στους δρόμους. Κυβερνητικοί αξιωματούχοι συναντήθηκαν με εκπροσώπους των διαδηλωτών και στη συνέχεια επικράτησε ηρεμία μέχρι τις 8 Ιανουαρίου, όπως είπε.
Κατόπιν, ξεκίνησε νέος γύρος διαδηλώσεων εκτός Τεχεράνης. Αναρωτήθηκε γιατί οι διαδηλωτές επέλεγαν να διαμαρτύρονται τη νύχτα αντί για την ημέρα.
«Δυστυχώς, μετατράπηκε από ειρηνική σε βίαιη και ένοπλη διαδήλωση», είπε, προσθέτοντας ότι «πολλά μέλη των δυνάμεων ασφαλείας σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν».
Ο διπλωμάτης δήλωσε ότι εκατοντάδες δημόσια και θρησκευτικά κτήρια καταστράφηκαν από ένοπλους διαδηλωτές.
Ερωτηθείς πού βρήκαν τα όπλα, σημείωσε ότι το Ιράν έχει έκταση 1,6 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων, καθιστώντας δύσκολο τον πλήρη έλεγχο των συνόρων.
Για τη διαφορά μεταξύ επίσημου απολογισμού νεκρών και των πολύ υψηλότερων αριθμών των οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, είπε ότι η κυβέρνηση κατέγραψε τους νεκρούς με αριθμούς ταυτότητας και φωτογραφίες. Αν άλλοι ισχυρίζονται περισσότερους θανάτους, πρέπει να προσκομίσουν αποδείξεις, πρόσθεσε.
«Ακόμη και ένας θάνατος είναι απαράδεκτος, αλλά όταν οι διαδηλώσεις έγιναν βίαιες, η Αστυνομία έπρεπε να αντιδράσει», υποστήριξε.
Είπε ότι οι διαδηλωτές ήταν κυρίως νέοι, οι οποίοι, όπως ισχυρίστηκε, μπορεί να είχαν «παρακινηθεί» από ξένα Μέσα Ενημέρωσης που μετέδιδαν «ψευδείς ειδήσεις».
Διμερείς σχέσεις με την Κύπρο
Σχετικά με τις σχέσεις με την Κυπριακή Δημοκρατία, ο Σαλαριάν είπε ότι κυπριακή αντιπροσωπεία επισκέφθηκε την Τεχεράνη πέρυσι στο πλαίσιο νέας πρωτοβουλίας για πολιτικές συζητήσεις. Ιρανική αντιπροσωπεία επρόκειτο να επισκεφθεί τη Λευκωσία κατά την κυπριακή προεδρία της ΕΕ, αλλά μετά τον χαρακτηρισμό του IRGC ως τρομοκρατικής οργάνωσης από την ΕΕ, η επίσκεψη έχει παγώσει.
Είπε ότι οι σχέσεις με την Κύπρο ήταν πάντα φιλικές ή τουλάχιστον ομαλές, χωρίς εντάσεις. Η Κύπρος αποτελεί καλό παράδειγμα χρήσης διπλωματίας αντί σύγκρουσης για την επίλυση της διαίρεσής της, πρόσθεσε.
Ερωτηθείς εάν η Κύπρος μπορεί να διαδραματίσει ρόλο στις περιφερειακές σχέσεις, απάντησε:
«Με την ΕΕ, ναι, γιατί η Κύπρος είναι η πιο κοντινή χώρα της ΕΕ στην περιοχή. Περιμένουμε μόνο καλή θέληση από τους Κύπριους αξιωματούχους ώστε να λειτουργήσουν ως γέφυρα μεταξύ Ιράν και ΕΕ».