Ξεβρακώθηκε το αφήγημα, αλλά όχι η εξουσία

Η μέθοδος του «περάστε, σκουπίστε, τελειώσατε»
Στην Κύπρο δεν πέφτουν κυβερνήσεις. Πέφτουν αφηγήματα. Και όταν ξεβρακωθούν τα αφηγήματα, αλλάζονται γρήγορα, προσεκτικά και χωρίς θόρυβο, για να μείνει η εξουσία όρθια, άθικτη και απρόσβλητη. Αυτό ακριβώς παρακολουθούμε τις τελευταίες μέρες. Ένα βδελυρό – από πλευράς Κυβέρνησης – αφήγημα να καταρρέει δημόσια, αλλά το σύστημα να σπεύδει να σκουπίζει τις μύξες προτού ξεκινήσει το πραγματικό φτέρνισμα.
Μέσα σε μόλις 72 ώρες, μια υπόθεση με βαριές καταγγελίες και ένα ποτήρι λευκό κρασί, μετατράπηκε από ένα κατεξοχήν πολιτικό ζήτημα σε ένα ακόμη επικοινωνιακό επεισόδιο. Όχι επειδή απαντήθηκαν ερωτήματα, όχι επειδή διαψεύστηκαν στοιχεία, αλλά επειδή το πολιτικό σύστημα ενεργοποίησε το πιο δοκιμασμένο του εργαλείο: την προσχηματική παραίτηση. Μια φοβερά υποκριτική τακτική, που παρουσιάστηκε ως γενναία πράξη ευθύνης, ενώ στην πραγματικότητα προσπάθησε να λειτουργήσει ως κουμπί σίγασης της δημόσιας συζήτησης.
Η παραίτηση της Πρώτης Κυρίας ήρθε τρεις ολόκληρες μέρες μετά την αποκάλυψη, αντί να είναι αυτονόητη. Η παραίτηση δε του Διευθυντή του Γραφείου του Προέδρου, πρωταγωνιστή στο επίμαχο βίντεο, ακολούθησε την τέταρτη μέρα, ενώ η κυβέρνηση εξακολουθεί να αρνείται πεισματικά να δημοσιοποιήσει τα ονόματα των δωρητών στον «Ανεξάρτητο» Φορέα Κοινωνικής Στήριξης, παρόλο που (άκουσον άκουσον!) ο Πρόεδρος σκέφτεται πλέον μέχρι και την οριστική κατάργησή του. Είναι πλέον ηλίου φαεινότερο, ότι η κυβέρνηση Χριστοδουλίδη συνεχίζει με νύχια και με δόντια να εμποδίζει κάθε διαδικασία διαφάνειας σε σχέση με τους δωρητές.
Οι συγκεκριμένες παραιτήσεις λοιπόν, δεν αφορούν την εξουσία, αλλά το περιτύλιγμα. Όχι τον πυρήνα δηλαδή, αλλά, ας πούμε, τη φαινομενικά «ακίνδυνη» εξωτερική επίστρωση. Δεν συνοδεύτηκαν από διαφάνεια, έλεγχο, ή θεσμική συνέχεια. Αντίθετα, συνοδεύτηκαν από ένα «εγχειρίδιο θύματος», το οποίο περιλάμβανε, δυστυχώς, ακόμα και την εργαλειοποίηση των ιδίων των παιδιών του προεδρικού ζεύγους, ώστε να νιώσουμε όλοι και όλες εμείς τις απαιτούμενες τύψεις που χρειάζονται για να μεταφέρουμε με τα ίδια μας τα χέρια τη γίδα από τους ώμους του Προέδρου και της Κυβέρνησης, στους δικούς μας. Αυτές οι παραιτήσεις λοιπόν, κάθε άλλο από πράξη ευθύνης ήταν. Τουναντίον, ήταν μια ευγενική προσφορά «γίδας» από τον «Ανεξάρτητο» Φορέα Κοινωνικής Στήριξης, ως μια πράξη επικοινωνιακής αποσυμπίεσης, στην προσπάθεια προστασίας του Κυβερνητικού αφηγήματος, αντί της αλήθειας.
Και παρόλο που η Κύπρος βρίσκεται, κατά κάποιο τρόπο, στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος λόγω της ανάληψης της Προεδρίας της Ε.Ε., το μήνυμα που επιχειρείται να βγει από την Κυβέρνηση προς τα έξω είναι το εξής: τίποτα να μη χαλάσει το προσεκτικά στημένο προφίλ σοβαρότητας, προσπερνώντας πλήρως κάθε θεσμική, πολιτική και προσωπική ευθύνη του ιδίου του Προέδρου. Το μήνυμα δε προς τα μέσα, δηλαδή προς την κοινωνία των πολιτών, είναι ακόμη χειρότερο: μη σκαλίζετε.
Με άλλα λόγια, το πραγματικό σκάνδαλο δεν είναι μόνο οι καταγγελίες. Είναι ότι δεν θεωρήθηκαν αρκετά σοβαρές ώστε να ερευνηθούν. Είναι ότι κανένας θεσμός δεν ένιωσε την ανάγκη να κινηθεί αυτεπάγγελτα μέχρι στιγμής. Είναι ότι το κράτος έδειξε μεγαλύτερη ταχύτητα στην προσπάθεια κλεισήματος της υπόθεσης παρά στο άνοιγμά και στη διαλεύκανσή της. Και όταν μια κοινωνία ικανοποιείται με παραιτήσεις-βιτρίνα αντί με απαντήσεις, τότε το πρόβλημα δεν είναι μεμονωμένο. Είναι δομικό, είναι συστημικό και είναι βαθιά ριζωμένο στο συλλογικό μας μυαλό.
Συνεπώς, τι μας ζητούν τώρα; Μας ζητούν και τα ρέστα. Μας ζητούν να μην πολώνουμε και να σεβόμαστε τους θεσμούς. Διότι, εμείς, οι πολίτες φταίμε για την πόλωση που αυξάνεται. Διότι, εμείς, οι πολίτες φταίμε που οι θεσμοί δεν είναι σεβαστοί. Όμως οι θεσμοί δεν προστατεύονται με σιωπή, ούτε με επικοινωνιακά τεχνάσματα. Στις Ευρωπαϊκές Δημοκρατίες οι θεσμοί προστατεύονται με έλεγχο, με διαφάνεια και με λογοδοσία την σωστή στιγμή και με τους σωστούς τρόπους. Όταν το αφήγημα ξεβρακώνεται αλλά η εξουσία παραμένει στο απυρόβλητο, όπως στην περίπτωση της Κυπριακής Δημοκρατίας, αυτό που χάνεται δεν είναι απλώς ένα επικοινωνιακό παιχνίδι. Αυτό που χάνεται είναι βαθιά πολιτικό: απώλεια εμπιστοσύνης εντός και αξιοπιστίας εκτός.
Και όσο συνεχίζουμε να βαφτίζουμε τις προσχηματικές παραιτήσεις «πολιτική ευθύνη», τόσο θα συνηθίζουμε στην ιδέα ότι στην Κύπρο δεν χρειάζεται να αποδειχθεί τίποτα. Αρκεί να τελειώσει γρήγορα. «Περάστε, σκουπίστε, τελειώσατε».
Υστερόγραφο: Αν θα συνεχίσετε εκεί πάνω στο λόφο να υποδύεστε ρόλους, τουλάχιστο κατοχυρώστε το επάγγελμα του καλλιτέχνη…
Από τη στήλη «Καλλιτεχνίζοντας Πολιτικά»
με τη δρα. Άντρη Χατζηανδρέου
Καλλιτέχνις – Πανεπιστημιακός