Cyprus: Youth Without Prospects in a State Without Meritocracy

Της
Μπισάν Ιμπραχήμ
Παράλληλα με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι νέοι πτυχιούχοι στην αγορά εργασίας, το τελευταίο διάστημα στην κυπριακή κοινωνία αναπτύσσεται έντονη δημόσια συζήτηση γύρω από ζητήματα διαφθοράς, αδιαφάνειας και λειτουργίας των θεσμών. Κάθε νέα αποκάλυψη, κάθε καταγγελία για κακοδιαχείριση ή για λειτουργία μηχανισμών χωρίς ουσιαστικό έλεγχο και λογοδοσία, ενισχύει το αίσθημα απογοήτευσης, ιδιαίτερα στη νεολαία. Για πολλούς νέους ανθρώπους η εικόνα ενός κράτους που αδυνατεί να διασφαλίσει αξιοκρατία, ίσες ευκαιρίες και κοινωνική δικαιοσύνη λειτουργεί σωρευτικά με τα αδιέξοδα της εργασιακής πραγματικότητας. Η δυσκολία εύρεσης αξιοπρεπούς εργασίας, η υποαπασχόληση και η αναγκαστική αποδοχή θέσεων άσχετων με το αντικείμενο σπουδών δεν βιώνονται πλέον ως ατομικές αποτυχίες, αλλά ως μέρος ενός ευρύτερου συστήματος που δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες της νέας γενιάς. Σε αυτό το πλαίσιο, η απώλεια εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς και η σταδιακή διάβρωση της ελπίδας αποτελούν κρίσιμες κοινωνικές συνέπειες. Πολλοί νέοι στην Κύπρο αισθάνονται ότι όσο οι αποκαλύψεις διαδέχονται η μία την άλλη χωρίς ουσιαστικές αλλαγές, τόσο απομακρύνεται η προοπτική ενός μέλλοντος με σταθερότητα, δικαιοσύνη και πραγματικές δυνατότητες επαγγελματικής και κοινωνικής εξέλιξης.
Παρά τα υψηλά ποσοστά τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και τον αυξανόμενο αριθμό πτυχιούχων, η μετάβαση των νέων στην αγορά εργασίας στην Κύπρο παραμένει για πολλούς μια δύσκολη και αβέβαιη διαδρομή. Νέοι επιστήμονες, έχοντας επενδύσει χρόνια σπουδών, οικονομικούς πόρους και προσωπικό κόπο, βρίσκονται αντιμέτωποι με την ανεργία, την υποαπασχόληση ή την εργασία σε τομείς άσχετους με το αντικείμενό τους. Οι μαρτυρίες νέων πτυχιούχων που μίλησαν στη «Χαραυγή» αποτυπώνουν ένα ευρύτερο κοινωνικό φαινόμενο, το οποίο επιβεβαιώνεται και από επίσημα ευρωπαϊκά στοιχεία.
Νεολαία χωρίς προοπτική σε ένα κράτος χωρίς αξιοκρατία
Ανεργία, υποαπασχόληση και εργασία εκτός αντικειμένου στην Κύπρο, την ώρα που η απογοήτευση και η απώλεια εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς βαθαίνουν
Σπουδάζουν, δουλεύουν, επιβιώνουν… αλλά δεν προχωρούν
Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat που δημοσιεύτηκαν το 2025 και αφορούν την κατάσταση των νέων πτυχιούχων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Κύπρος καταγράφει από τα υψηλότερα ποσοστά νέων με ανώτατη εκπαίδευση που εργάζονται σε θέσεις χαμηλότερων προσόντων ή εκτός του αντικειμένου σπουδών τους. Περίπου ένας στους τρεις νέους ηλικίας 25–34 ετών με πανεπιστημιακό πτυχίο στην Κύπρο βρίσκεται σε καθεστώς υπερεκπαίδευσης (overqualification), ποσοστό υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ. Τα ίδια στοιχεία καταδεικνύουν δομική αναντιστοιχία μεταξύ σπουδών και αγοράς εργασίας, με τους νέους πτυχιούχους να εγκλωβίζονται σε επισφαλείς ή χαμηλά αμειβόμενες θέσεις, χωρίς ουσιαστικές προοπτικές επαγγελματικής εξέλιξης.
«Δουλεύω σε καφετέρια για να πληρώνω το ενοίκιο»
Ο Ανδρέας Κ., 26 ετών, πτυχιούχος Πολιτικών Επιστημών από το Πανεπιστήμιο Κύπρου, από τη Λάρνακα, περιγράφει την προσωπική του εμπειρία:
«Αποφοίτησα από το Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κύπρου με καλό βαθμό και με την προσδοκία ότι θα μπορούσα να εργαστώ σε κάποιον συναφή τομέα, είτε στην έρευνα, είτε σε οργανισμούς, ΜΚΟ, ή ακόμη και στη δημόσια διοίκηση. Παρ’ όλα αυτά, εδώ και σχεδόν δύο χρόνια δεν έχω καταφέρει να βρω δουλειά στο αντικείμενό μου. Αυτή την περίοδο εργάζομαι σε καφετέρια στη Λευκωσία για να μπορώ να καλύπτω το ενοίκιο και τα βασικά έξοδα διαβίωσης.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι σχεδόν όλες οι θέσεις ζητούν προηγούμενη εργασιακή εμπειρία, ακόμη και για εισαγωγικές θέσεις. Ως νέοι πτυχιούχοι, δεν μας δίνεται η ευκαιρία να ξεκινήσουμε. Νιώθω ότι το κράτος και οι θεσμοί δεν έχουν καμία ουσιαστική πολιτική για τη στήριξη των νέων επιστημόνων. Πολλοί από εμάς αναγκαζόμαστε να δουλεύουμε σε άσχετες εργασίες, παρά το γεγονός ότι έχουμε σπουδάσει και επενδύσει χρόνια και κόπο. Η νεολαία στην Κύπρο βιώνει απογοήτευση και ανασφάλεια, χωρίς προοπτική και χωρίς στήριξη για να κάνει το επόμενο βήμα».
«Το πτυχίο δεν αρκεί, αλλά το μάστερ είναι απλησίαστο»
Αντίστοιχα, ο Μιχάλης Θ., 24 ετών, πτυχιούχος Ψυχολογίας από το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, από τη Λεμεσό, τονίζει τα οικονομικά εμπόδια που λειτουργούν αποτρεπτικά για την επαγγελματική αποκατάσταση:
«Ολοκλήρωσα τις σπουδές μου στην Ψυχολογία με στόχο να εργαστώ στον τομέα της ψυχικής υγείας και να βοηθήσω ανθρώπους. Ωστόσο, στην Κύπρο το πτυχίο από μόνο του δεν αρκεί για να ασκήσεις το επάγγελμα. Απαιτείται και μεταπτυχιακό, το οποίο έχει πολύ υψηλό κόστος. Αυτή τη στιγμή δεν έχω τη οικονομική δυνατότητα να συνεχίσω άμεσα με μάστερ.
Για να μπορέσω να μαζέψω χρήματα, εργάζομαι ως ντελιβεράς. Οι ώρες είναι πολλές, οι συνθήκες δύσκολες και ο μισθός χαμηλός, όμως δεν υπάρχει άλλη επιλογή. Νιώθω ότι ενώ έχω σπουδάσει, βρίσκομαι σε ένα μεταβατικό στάδιο χωρίς καμία στήριξη. Δεν υπάρχουν επαρκείς υποτροφίες ή κρατικά προγράμματα που να βοηθούν νέους πτυχιούχους να συνεχίσουν τις σπουδές τους. Αυτό δημιουργεί ανισότητες και απογοήτευση, και τελικά οδηγεί πολλά άτομα σαν εμένα είτε στην εγκατάλειψη του επαγγέλματος είτε στη μετανάστευση».
«Ή εγκαταλείπεις αυτό που σπούδασες ή φεύγεις από τη χώρα»
Ο Χριστόφορος Π., 28 ετών, πτυχιούχος Φωτογραφίας από την Πάφο, περιγράφει μια διαφορετική αλλά εξίσου αποκαλυπτική πτυχή του προβλήματος:
«Σπούδασα Φωτογραφία γιατί ήταν κάτι που αγαπούσα και στο οποίο ήθελα να εξελιχθώ επαγγελματικά. Ολοκλήρωσα τις σπουδές μου με την ελπίδα ότι θα μπορέσω να εργαστώ στον τομέα μου, όμως στην πράξη αυτό αποδείχθηκε εξαιρετικά δύσκολο. Στην Κύπρο δεν υπάρχουν σταθερές και αξιοπρεπείς δουλειές για φωτογράφους, ενώ οι περισσότερες ευκαιρίες είναι περιστασιακές, κακοπληρωμένες και χωρίς καμία εργασιακή εξασφάλιση.
Με τον καιρό, η φωτογραφία κατέληξε να είναι περισσότερο ένα χόμπι παρά επάγγελμα. Συνεχίζω να φωτογραφίζω στον ελεύθερο μου χρόνο, αλλά δεν μπορώ να βασιστώ σε αυτό για να ζήσω. Αυτή τη στιγμή εργάζομαι μαζί με τον πατέρα μου, ο οποίος ασχολείται με την επισκευή χαλασμένων κλιματιστικών. Είναι μια δουλειά άσχετη με τις σπουδές μου, αλλά είναι ο μόνος τρόπος να έχω ένα σταθερό εισόδημα.
Σκέφτομαι σοβαρά το ενδεχόμενο να μεταναστεύσω στο εξωτερικό, όπου υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες και καλύτερες συνθήκες για να ασχοληθεί κάποιος επαγγελματικά με τη φωτογραφία. Είναι απογοητευτικό το γεγονός ότι η νεολαία στην Κύπρο δεν έχει ουσιαστική στήριξη και αναγκάζεται είτε να εγκαταλείπει αυτό που σπούδασε είτε να φεύγει από τη χώρα για να μπορέσει να ζήσει από το αντικείμενό της».