Με €30.000 κάνεις προεκλογικό; Πώς οι υποψήφιοι βουλευτές ξεγελούν τη νομοθεσία με τις εκλογικές δαπάνες

Σημαντικά κενά, αδυναμίες και ασάφειες εντοπίζονται στην ισχύουσα νομοθεσία που διέπει τον έλεγχο των προεκλογικών δαπανών των υποψήφιων βουλευτών. Τα κενά αυτά επιτρέπουν σε υποψηφίους να υπερβαίνουν με σχετική ευκολία το ανώτατο όριο δαπανών των €30.000 που προβλέπει η νομοθεσία, εκ των οποίων μέχρι €5.000 μπορούν να δαπανηθούν μόνο για προσωπικά έξοδα.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία της Δημοκρατίας, η οποία είναι καθ' ύλην αρμόδια για τον έλεγχο των προεκλογικών δαπανών των υποψήφιων βουλευτών, δεν διαθέτει επαρκή και κατάλληλα ελεγκτικά τεκμήρια ώστε ο έλεγχος να είναι ουσιαστικός και αποτελεσματικός. Αυτό οφείλεται στο ότι η ίδια η ισχύουσα νομοθεσία περιορίζει σε σημαντικό βαθμό το εύρος και τις δυνατότητες του ελέγχου που δύναται να διενεργήσει. Επιπλέον, λόγω της φύσης και του τρόπου πραγματοποίησης πολλών εξόδων κατά τη διάρκεια μιας προεκλογικής εκστρατείας, καθίσταται πρακτικά αδύνατος ο έλεγχος του συνόλου και της ακρίβειας των στοιχείων που περιλαμβάνονται στις εκθέσεις εκλογικών δαπανών, τις οποίες οι υποψήφιοι υποχρεούνται να καταθέτουν αμέσως μετά τη διενέργεια των βουλευτικών εκλογών.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία έχει ζητήσει επανειλημμένα την τροποποίηση της σχετικής νομοθεσίας, επισημαίνοντας ότι το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο περιορίζει σημαντικά το εύρος και την αποτελεσματικότητα του ελέγχου που μπορεί να ασκήσει. Λόγω των πολλαπλών αδυναμιών και κενών της ισχύουσας νομοθεσίας, το ανώτατο όριο των €30.000 για τις προεκλογικές δαπάνες των υποψήφιων βουλευτών δύναται να παραβιαστεί σχετικά εύκολα, μεταξύ άλλων, με τους ακόλουθους τρόπους:
* Πληρωμές σε μετρητά, οι οποίες δυσχεραίνουν την ιχνηλάτηση και τον έλεγχο των συναλλαγών.
* Πληρωμές μέσω τρίτων προσώπων, φυσικών ή νομικών, που δεν καταγράφονται ως δαπάνες του υποψηφίου.
* Πληρωμές για υπηρεσίες που πραγματοποιούνται εκτός της επίσημης προεκλογικής περιόδου, δηλαδή πριν από την έναρξη ή μετά την ολοκλήρωση των εκλογών, με αποτέλεσμα να μην περιλαμβάνονται στις δηλωθείσες εκλογικές δαπάνες.
Η κοροϊδία
Ο έλεγχος των εκλογικών δαπανών των υποψήφιων βουλευτών καλύπτει αποκλειστικά την περίοδο που αρχίζει τρεις μήνες πριν από την ημερομηνία διεξαγωγής των εκλογών. Στην προκειμένη περίπτωση, η επίσημη προεκλογική περίοδος άρχισε στις 24 Φεβρουαρίου 2026 και θα ολοκληρωθεί στις 24 Μαΐου 2026, ημέρα διεξαγωγής των εκλογών. Ως εκ τούτου, οποιεσδήποτε δαπάνες ή προεκλογικά έξοδα πραγματοποιήθηκαν από υποψήφιους ή από πολιτικά κόμματα πριν από τις 24 Φεβρουαρίου 2026 δεν εμπίπτουν στο πεδίο του ελέγχου και, κατά συνέπεια, δεν θα περιληφθούν στις εκθέσεις εκλογικών δαπανών που θα υποβληθούν για έλεγχο.
Ήδη, αρκετοί υποψήφιοι βουλευτές έχουν αρχίσει εδώ και μήνες την προεκλογική τους δραστηριότητα, διοργανώνοντας συγκεντρώσεις και προβαίνοντας σε διαφημιστικές εκστρατείες. Ωστόσο, οι σχετικές δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν πριν από την έναρξη της επίσημης προεκλογικής περιόδου δεν εμπίπτουν στο πεδίο του ελέγχου της εκλογικής νομοθεσίας.
Περαιτέρω, οι υποψήφιοι είχαν τη δυνατότητα, πριν από τις 24 Φεβρουαρίου 2026, να προβούν στην αγορά ή και προπληρωμή διαφόρων υπηρεσιών, όπως για παράδειγμα τη διοργάνωση δεξιώσεων, την ενοικίαση αιθουσών σε ξενοδοχεία ή κέντρα αναψυχής, καθώς και την αγορά δώρων ή άλλων παρόμοιων παροχών. Οι υπηρεσίες αυτές μπορούν να παρασχεθούν εντός της επίσημης προεκλογικής περιόδου (24 Φεβρουαρίου 2026-24 Μαΐου 2026), χωρίς όμως να δηλωθούν ως εκλογικές δαπάνες, δεδομένου ότι η σχετική πληρωμή πραγματοποιήθηκε πριν από την έναρξη της περιόδου που υπόκειται σε έλεγχο. Ως εκ τούτου, οι εν λόγω δαπάνες δεν περιλαμβάνονται στις εκθέσεις εκλογικών δαπανών που υποβάλλονται για έλεγχο και, κατά συνέπεια, δεν συνυπολογίζονται στο ανώτατο επιτρεπόμενο όριο των €30.000.
Επιπλέον, στις εκθέσεις εκλογικών δαπανών δεν δηλώνονται τα έξοδα που καλύπτονται από τρίτα πρόσωπα, όπως συγγενείς, φίλους, εταιρείες ή ακόμη και από τα ίδια τα πολιτικά κόμματα. Η πρακτική αυτή εντείνει τα προβλήματα διαφάνειας και δυσχεραίνει σημαντικά τον ουσιαστικό έλεγχο των εκλογικών δαπανών, υπονομεύοντας κατ' επέκταση την αποτελεσματικότητα της εποπτείας που ασκεί η Ελεγκτική Υπηρεσία.
Το ύψος του προστίμου
Με βάση την ισχύουσα νομοθεσία, υποψήφιος βουλευτής που υπερβαίνει το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο των €30.000 για εκλογικές δαπάνες υπόκειται σε διοικητικό πρόστιμο ίσο με το ποσό της υπέρβασης. Για παράδειγμα, εάν διαπιστωθεί ότι ένας υποψήφιος έχει πραγματοποιήσει εκλογικές δαπάνες ύψους €40.000, δηλαδή €10.000 πέραν του προβλεπόμενου ορίου, θα κληθεί να καταβάλει πρόστιμο ύψους €10.000.
Πρόσθετα, η ισχύουσα νομοθεσία υποχρεώνει κάθε υποψήφιο βουλευτή να διορίζει εκλογικό αντιπρόσωπο, ο οποίος μπορεί να είναι και ο ίδιος ο υποψήφιος, με σκοπό την υποβολή δήλωσης εκλογικών δαπανών για τα ποσά που δαπανήθηκαν κατά τη διάρκεια της προεκλογικής. Σημειώνεται ότι, οι υποψήφιοι υποχρεούνται επίσης να δημοσιεύσουν την έκθεση εκλογικών τους δαπανών σε δύο ημερήσιες εφημερίδες ή στην ιστοσελίδα τους.
Σε περίπτωση που υποψήφιος βουλευτής ή ο εκλογικός αντιπρόσωπός του παραλείψει να υποβάλει την απαιτούμενη έκθεση εκλογικών δαπανών, διαπράττει ποινικό αδίκημα. Σε περίπτωση καταδίκης υπόκειται σε ποινή φυλάκισης που δεν υπερβαίνει τους έξι μήνες ή σε χρηματικό πρόστιμο έως €340, ή και στις δύο αυτές ποινές σωρευτικά. Περαιτέρω, το δικαστήριο δύναται να επιβάλει στον καταδικασθέντα τη στέρηση του δικαιώματος του εκλέγειν, καθώς και τη διαγραφή του ονόματός του από τον εκλογικό κατάλογο για χρονικό διάστημα που δεν υπερβαίνει τα επτά έτη.
Υπέρ ο υπουργός, αλλά…
Τον περασμένο Μάιο, κατά τη διάρκεια συζήτησης σειράς προτάσεων νόμου στην κοινοβουλευτική Επιτροπή Εσωτερικών για τον εκσυγχρονισμό της εκλογικής νομοθεσίας, ο υπουργός Εσωτερικών Κωνσταντίνος Ιωάννου τάχθηκε υπέρ της τροποποίησης της νομοθεσίας. Μεταξύ άλλων, συμφώνησε με την αύξηση του ανώτατου ορίου των €30.000 για τις εκλογικές δαπάνες των υποψήφιων βουλευτών, ποσό το οποίο, λόγω πληθωρισμού και αυξημένου κόστους ζωής, θεωρείται σήμερα ιδιαίτερα χαμηλό.
Ο κ. Ιωάννου σχολίαζε πρόταση νόμου που κατατέθηκε από κοινού από τους βουλευτές του ΑΚΕΛ, Γιώργο Λουκαΐδη και Άριστο Δαμιανού, με την οποία εισηγούνταν την αύξηση του ανώτατου ορίου των εκλογικών δαπανών από €30.000 σε €60.000. Επιπλέον, η ίδια πρόταση προέβλεπε τη δυνατότητα πολιτικού κόμματος ή συνασπισμού κομμάτων να πραγματοποιεί δαπάνες υπέρ των υποψηφίων του έως το ποσό του €1 εκατ. Ωστόσο, η πρόταση νόμου δεν προωθήθηκε προς ψήφιση.
Δηλώνουν ό,τι να 'ναι
Ακριβώς λόγω του γεγονότος ότι, η Ελεγκτική Υπηρεσία δεν διαθέτει επαρκή και κατάλληλα ελεγκτικά τεκμήρια για να διενεργεί ουσιαστικό και αποτελεσματικό έλεγχο, αρκετοί υποψήφιοι βουλευτές υποβάλλουν δηλώσεις εκλογικών δαπανών που δεν ανταποκρίνονται στα πραγματικά τους έξοδα, γνωρίζοντας ότι ο έλεγχος είναι διάτρητος.
Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι, στις βουλευτικές εκλογές του 2021, 28 υποψήφιοι βουλευτές δήλωσαν ως μοναδική προεκλογική δαπάνη την καταβολή του παραβόλου για την υποβολή της υποψηφιότητάς τους. Επιπλέον, άλλοι 97 υποψήφιοι δεν υπέβαλαν κανένα αποδεικτικό στοιχείο ή τιμολόγιο για τα έξοδα που δήλωσαν στις εκθέσεις δαπανών τους, καθώς η νομοθεσία δεν προβλέπει ρητή υποχρέωση υποβολής τέτοιων τεκμηρίων. Πρόσθετα, 569 υποψήφιοι δήλωσαν εκλογικές δαπάνες έως €5.000, ενώ μόλις έξι υποψήφιοι δήλωσαν δαπάνες έως το ανώτατο όριο των €30.000, γεγονός που ενισχύει τις υπόνοιες για συστηματική απόκρυψη των πραγματικών προεκλογικών εξόδων.
Τα έξοδα ενός υποψήφιου
Όπως μας ανέφεραν υποψήφιοι, στα έξοδά τους περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, τα εξής:
* Κοινωνικές εκδηλώσεις: Το ύψος των εξόδων εξαρτάται από τον χώρο διεξαγωγής της εκδήλωσης, από την προσφορά ποτού ή και φαγητού κ.ά.
* Διαφημιστική εταιρεία: Περιλαμβάνει την προώθηση της υποψηφιότητας μέσω διαφόρων Μέσων, όπως ηλεκτρονικά και έντυπα ΜΜΕ, καθώς και διαφημιστικές πινακίδες. Η ένταση και η εμβέλεια της διαφήμισης εξαρτώνται από το ύψος των οικονομικών πόρων που διαθέτει ο υποψήφιος. Ο τηλεοπτικός χρόνος είναι ιδιαίτερα δαπανηρός, ενώ για υποψηφίους με περιορισμένους πόρους, το διαφημιστικό φυλλάδιο αποτελεί συνήθως την κύρια επιλογή.
* Δημοσκοπήσεις: Κατά μέσο όρο διεξάγονται πέντε με έξι δημοσκοπήσεις κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου. Οι υποψήφιοι που διαθέτουν οικονομική δυνατότητα χρησιμοποιούν αυτές τις μετρήσεις για να παρακολουθούν την πορεία της υποψηφιότητάς τους και να εντοπίζουν πιθανούς ανταγωνιστές που απειλούν την εκλογή τους. Τα αποτελέσματα των δημοσκοπήσεων τους επιτρέπουν να κατευθύνουν τις ενέργειες και τις προεκλογικές τους στρατηγικές με μεγαλύτερη ακρίβεια.
* Επικοινωνιολόγοι: Οι υποψήφιοι συνήθως προσλαμβάνουν άτομα που έχουν αποσυρθεί από τον δημοσιογραφικό χώρο ή κινούνται πέριξ αυτού, τα οποία αναλαμβάνουν την προώθηση της υποψηφιότητάς τους. Αυτοί οι επαγγελματίες αξιοποιούν τις γνωριμίες, την εμπειρία και την αναγνωρισιμότητά τους για να ενισχύσουν την προβολή του υποψηφίου.
* Κοινωνικά δίκτυα (social media): Συνήθως υπάρχει συνεργασία με έναν social media specialist, όπως αποκαλείται, ο οποίος στήνει το site, το blog και τις σελίδες στο Facebook, Twitter κ.λπ. του υποψηφίου. Ο ειδικός στα κοινωνικά δίκτυα, σε συνεργασία με τον επικοινωνιολόγο του υποψηφίου, αναλαμβάνει να αυξήσει τους φίλους ή τους ακολούθους του υποψηφίου και να ενημερώνει συνεχώς το προεκλογικό υλικό στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης.
* Ενοίκιο εκλογικού γραφείου: Οι τιμές διαμορφώνονται ανάλογα με την πόλη και την περιοχή.
* Εξοπλισμός εκλογικού γραφείου: Αφορά την εγκατάσταση τηλεφωνικών γραμμών, το κόστος των τηλεφωνημάτων, το διαδίκτυο, τους υπολογιστές, τους μισθούς υπαλλήλων, τα τραπεζοκαθίσματα, την καθαριότητα, τα κεραστικά κ.ο.κ.
* Αποστολή γραπτών μηνυμάτων (SMS): Μαζική αποστολή σε ψηφοφόρους με προεκλογικά μηνύματα, καθώς και για ενημέρωση ή υπενθύμιση σχετικά με τη διεξαγωγή προεκλογικών συγκεντρώσεων.
Η περίπτωση του ΑΚΕΛ
Σε αντίθεση με όλα τα υπόλοιπα μεγάλα κοινοβουλευτικά κόμματα, το ΑΚΕΛ υιοθέτησε εδώ και χρόνια μια πρακτική για όλους τους υποψήφιούς του, η οποία σε μεγάλο βαθμό αντιμετωπίζει το οικονομικό χάσμα που χωρίζει τους υποψήφιους, ιδιαίτερα εκείνους που κατέρχονται στις εκλογές με τις «Νέες Δυνάμεις».
Συγκεκριμένα, οι υποψήφιοι προβάλλονται μέσα από τις εκδηλώσεις του κόμματος. Απαγορεύονται τα τραπεζώματα, τα SMS, η χρήση επικοινωνιολόγων κ.ο.κ. Όσον αφορά τις τηλεοπτικές εμφανίσεις, το ΑΚΕΛ αποφασίζει ποιους θα στείλει στο πλατό, ανάλογα με το πάνελ των καλεσμένων και τα θέματα που βρίσκονται στην ατζέντα.