Ιράν: Πόλεμος, συνθηκολόγηση ή «μοντέλο Χανίγια;»

Θα χτυπήσουν τελικά οι Ηνωμένες Πολιτείες το καθεστώς του Ιράν;
Όλα δείχνουν πως ναι. Και μάλιστα, για αρκετούς, το ερώτημα δεν είναι πια το «αν», αλλά το «πότε». Στο Ισραήλ ειδικά —εκεί όπου η πραγματική εικόνα είναι γνωστή σε ελάχιστους, αν είναι γνωστή σε οποιονδήποτε— η εκτίμηση είναι ότι, με τις αμερικανικές στρατιωτικές προετοιμασίες να έχουν ουσιαστικά ολοκληρωθεί, ένα χτύπημα θα μπορούσε να εκδηλωθεί ακόμη και άμεσα.
Ίσως όμως και όχι. Διότι υπάρχει και ένα άλλο σενάριο, λιγότερο θεαματικό αλλά εξίσου ισχυρό: ο εξαναγκασμός του Ιράν σε συνθηκολόγηση χωρίς να πέσει ούτε μία βόμβα. Η απειλή της επίθεσης, σε συνδυασμό με την πλήρη στρατιωτική ετοιμότητα, μπορεί από μόνη της να λειτουργήσει ως μοχλός πίεσης. Σε αυτό το πλαίσιο, το χάος των αντικρουόμενων πληροφοριών, των διαρροών και των δηλώσεων δεν είναι απαραίτητα ένδειξη σύγχυσης· μπορεί κάλλιστα να αποτελεί ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό προπέτασμα καπνού.
Δεν πρόκειται απλώς για την «τρέλα» του Τραμπ. Αυτό που βλέπουμε είναι ένα εν πολλοίς τεχνητό αλαλούμ, την ώρα που στο παρασκήνιο οι πολεμικές προετοιμασίες προχωρούν κανονικά και οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται μακριά από τα φώτα.
Σε αυτό το σκηνικό μπαίνει πλέον ενεργά και η Τουρκία, με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να εμφανίζεται ως παράγοντας παρέμβασης την ύστατη στιγμή.
Η στάση της Άγκυρας μόνο τυχαία δεν είναι. Η Τουρκία προσπαθεί με κάθε τρόπο να αποτρέψει την ανατροπή του καθεστώτος των μουλάδων, γνωρίζοντας ότι μια τέτοια εξέλιξη θα είχε τεράστιο κόστος για τα δικά της σχέδια. Όχι μόνο επειδή θα ενισχυθεί η επιρροή του Ισραήλ αλλά κυρίως επειδή η αποσταθεροποίηση του Ιράν θα άνοιγε τον δρόμο για μια ευρύτερη ενίσχυση των Κούρδων.
Και αυτό είναι ο απόλυτος εφιάλτης της Άγκυρας. Ένα ισχυρότερο κουρδικό στοιχείο, εντός Ιράν αλλά και στην ευρύτερη περιοχή, θα απειλούσε άμεσα όσα η Τουρκία έχει επιβάλει στο PKK το τελευταίο διάστημα και όσα προσπαθεί σήμερα να επιβάλει δια της βίας στο κουρδικό τμήμα της Συρίας, μέσω ένοπλων ομάδων όπως εκείνες του Αλ Σάρα.
Σε αυτό το πλαίσιο έρχονται και οι αποκαλύψεις της συντηρητικής και φιλοκαθεστωτικής ιρανικής εφημερίδας «Χορασάν», σύμφωνα με τις οποίες οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν θέσει τέσσερις όρους για να μην υπάρξει στρατιωτική επίθεση. Οι όροι αυτοί δεν θυμίζουν απλώς μια νέα πυρηνική συμφωνία· μοιάζουν περισσότερο με τελεσίγραφο.
Ο πρώτος αφορά την ουσιαστική εγκατάλειψη του πυρηνικού προγράμματος και τη μεταφορά εκτός Ιράν όλου του εμπλουτισμένου ουρανίου, είτε βρίσκεται στο 3,67%, είτε στο 20%, είτε στο 60%.
Για να γίνει κατανοητό: το φυσικό ουράνιο περιέχει μόλις 0,7% ενεργό ισότοπο. Το 3,67% θεωρείται «πολιτικό» επίπεδο και επιτρέπεται διεθνώς υπό όρους. Το δύσκολο και κρίσιμο βήμα είναι η μετάβαση στο 20%. Από εκεί και μετά, με επαρκή αριθμό φυγοκεντρητών —και το Ιράν διαθέτει περίπου 20.000, αριθμός επαρκέστατος— η άνοδος στο 60% γίνεται σχετικά εύκολη.
Και το ουράνιο σε αυτό το επίπεδο δεν έχει καμία ουσιαστικά ειρηνική χρήση. Είναι προθάλαμος όπλου. Για την κατασκευή πυρηνικού όπλου απαιτείται εμπλουτισμός στο 90%, και οι ειδικοί εκτιμούν ότι, το χρονικό διάστημα που απαιτείται για το Ιράν μετριέται πλέον σε μήνες ή ακόμη και σε εβδομάδες.
Ο δεύτερος όρος αφορά την επιβολή πλαφόν στο βαλλιστικό πρόγραμμα, ένα από τα βασικά εργαλεία εκφοβισμού ολόκληρης της Μέσης Ανατολής από το καθεστώς.
Ο τρίτος σχετίζεται με την εγκατάλειψη των εναπομεινάντων proxies, των εντολοδόχων της Τεχεράνης. Η Χαμάς έχει πρακτικά εξουδετερωθεί ως εργαλείο, όμως οι Χούθις και η Χεζμπολάχ, παρά τα πλήγματα που έχουν δεχθεί, παραμένουν ενεργείς απειλές — οι πρώτοι για τη ναυσιπλοΐα στο πιο κρίσιμο πέρασμα του παγκόσμιου εμπορίου, η δεύτερη για τη Λεβαντίνη.
Εδώ δηλαδή που ζούμε εμείς…
Ο τέταρτος όρος, η αναγνώριση του Ισραήλ, είναι προβληματικός. Αν πράγματι τέθηκε από τις ΗΠΑ, τότε μάλλον λειτουργεί ως πρόσχημα για να καταστεί αναπόφευκτη η επίθεση. Αν προστέθηκε εσωτερικά από το ιρανικό καθεστώς, τότε εξυπηρετεί τη συσπείρωση, παρουσιάζοντας τον Τραμπ ως απόλυτο εχθρό. Σε κάθε περίπτωση, δεν είναι αυτός ο όρος που κρίνει τις εξελίξεις.
Τέλος, οι δηλώσεις του πρώην αξιωματούχου της CIA Άντριου Μπουσταμάντε σήμερα ανοίγουν ένα τρίτο ενδεχόμενο: ούτε συμφωνία ούτε γενικευμένο πόλεμο, αλλά στοχευμένη εξόντωση της ηγεσίας. Το «μοντέλο Χανίγια» που επικαλέστηκε παραπέμπει σε μια χειρουργική επιχείρηση με τεράστιο συμβολικό και ψυχολογικό βάρος και ελάχιστο στρατιωτικό αποτύπωμα. Χωρίς ανάληψη ευθύνης μάλιστα.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, ο καθοριστικός παράγοντας δεν είναι τα όπλα, αλλά τα εσωτερικά ρήγματα. Καμία εξουσία δεν πέφτει μόνο από έξω. Πέφτει όταν αρκετοί από μέσα αποφασίσουν ότι δεν αξίζει να πεθάνουν μαζί της.