Τους τελευταίους μήνες, το Ιράν βρέθηκε αντιμέτωπο με σοβαρά επεισόδια εσωτερικής αποσταθεροποίησης, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις έφεραν χαρακτηριστικά ένοπλης δράσης. Σε αντίθεση με προηγούμενες διαδηλώσεις, όπου η οπλοκατοχή ήταν ουσιαστικά ανύπαρκτη, αυτή τη φορά καταγράφηκε το αντίθετο όπως και οι περιπτώσεις οργανωμένων ομάδων που προχώρησαν σε επιθέσεις κατά δημόσιων υποδομών. Οι ιρανικές αρχές αποδίδουν αυτά τα φαινόμενα σε εξωτερική υποστήριξη, ενώ και δημόσιες τοποθετήσεις δυτικών αξιωματούχων στο παρελθόν έχουν παραδεχθεί ότι οι κυρώσεις και οι πιέσεις σχεδιάστηκαν με στόχο την πρόκληση κοινωνικής αναταραχής.
Πράγματι οι οικονομικές κυρώσεις επιβλήθηκαν ως εργαλείο παράλυσης της καθημερινής ζωής, με την προσδοκία ότι η κοινωνική δυσφορία θα μετατραπεί σε πολιτική αστάθεια και η αλήθεια είναι ότι η επίδρασή τους στην ιρανική οικονομία υπήρξε πραγματική και επώδυνη, ιδιαίτερα για τα λαϊκά στρώματα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι κάθε κοινωνική αντίδραση ήταν προϊόν ξένου σχεδιασμού. Η ιστορία, σπάνια λειτουργεί με ευθείες γραμμές και ναι οι κοινωνίες δεν εξεγείρονται επειδή κάποιος το επιθυμεί αλλά όταν συσσωρεύονται πολλά προβλήματα.
Παράλληλα, στον δημόσιο λόγο εκτός Ιράν επανήλθαν τα σενάρια διάσπασης της χώρας κατά εθνοτικές γραμμές. Αζέροι, Κούρδοι, Μπαλούχοι και Άραβες παρουσιάστηκαν ως εν δυνάμει αποσχιστικά υποκείμενα, λες και η εθνοτική ποικιλομορφία ισοδυναμεί αυτομάτως με την πολιτική αποσύνθεση. Αυτή η ανάγνωση αγνοεί μια βασική πραγματικότητα ότι ο ιρανικός εθνικισμός, προϊόν μακραίωνης ιστορικής συνέχειας και κρατικής συγκρότησης του 20ού αιώνα, λειτουργεί ως ισχυρός συνεκτικός ιστός. Οι διαμαρτυρίες στο Ιράν, ακόμη και στις πιο έντονες φάσεις τους, διατύπωσαν αιτήματα δικαιωμάτων και βελτίωσης συνθηκών αλλά όχι σχέδια απόσχισης.
Και….η γεωγραφία εξηγεί πολλά. Το Ιράν ως χερσαίος κόμβος, ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, Βορρά και Νότο, στην ιστορική του διαδρομή συγκρούστηκε με αυτοκρατορίες και υπερδυνάμεις, από την αρχαιότητα μέχρι τη σύγχρονη εποχή. Σήμερα, βρίσκεται περικυκλωμένο από ανταγωνιστικά συμφέροντα, χωρίς όμως να φιλοξενεί ξένες στρατιωτικές βάσεις στο έδαφός του ( Είναι η μόνη χώρα του Κόλπου χωρίς αμερικανική βάση), κάτι που είναι μοναδικό για τον Περσικό Κόλπο. Αυτή η γεωγραφική και ιστορική θέση καλλιέργησε μια βαθιά κουλτούρα επιβίωσης καθώς και καχυποψίας απέναντι σε εξωτερικές παρεμβάσεις.
Στο εσωτερικό, το πολιτικό σύστημα παραμένει συγκεντρωτικό. Η ανώτατη εξουσία λειτουργεί ως μηχανισμός ισορροπίας ανάμεσα στους θεσμούς, και τους μηχανισμούς ασφαλείας και ακριβώς αυτή η αρχιτεκτονική έχει αποδειχθεί ανθεκτική στις κρίσεις. Ωστόσο, στηρίζεται σε πρόσωπα και γενιές που διαμορφώθηκαν από την επανάσταση και τον πόλεμο του 20ού αιώνα ενώ οι νεότερες γενιές Ιρανών έχουν διαφορετικά βιώματα: μεγάλωσαν σε έναν κόσμο περιφερειακών συγκρούσεων, κρατικών καταρρεύσεων και πολέμων δι’ αντιπροσώπων. Η κοσμοαντίληψή τους είναι λιγότερο ιδεολογική και περισσότερο αμυντική θα λέγαμε, με έμφαση στην ασφάλεια και την κρατική επιβίωση.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το σύστημα είναι ακίνητο στον χρόνο. Η έλλειψη ανανεωμένων πολιτικών δικτύων, η περιορισμένη θεσμική εκπροσώπηση νεότερων κοινωνικών δυνάμεων και η εξάρτηση από μια παλαιότερη επαναστατική νομιμοποίηση δεν μπορούν παρά να δημιουργούν μια υπαρκτή κόπωση.
Στο εξωτερικό πεδίο, οι δηλώσεις περί «διπλωματικής λύσης» συνυπάρχουν με συνεχιζόμενες πιέσεις και απαιτήσεις: περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος, μείωση των πυραυλικών δυνατοτήτων, απόσυρση της περιφερειακής επιρροής. Ταυτόχρονα, τα ίδια τα κράτη της περιοχής δείχνουν απροθυμία απέναντι σε μια ανοιχτή στρατιωτική σύγκρουση, γνωρίζοντας ότι μια τέτοια εξέλιξη θα αποσταθεροποιούσε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Το κράτος μεχρι τώρα αντέχει κάτι που σε καμία περίπτωση-δεν συνιστα ιστορική ήττα κανενός. Το Ιράν παραμένει σε μια μακρά φάση έντασης, και θα μπορούσε κανείς να πει ότι η κρατική αντοχή συνυπάρχει με την κοινωνική πίεση και τήν ίδια ώρα με την εξωτερική αντιπαράθεση.
Η γεωπολιτική δεν είναι αγώνας εντυπώσεων αλλά από ότι έχουμε κατανοήσει μια διαδικασία φθοράς, προσαρμογής και μεταβολής. Όποιος βιάζεται να μας παρουσιάσει είτε θριάμβους, είτε καταρρεύσεις, μας δημιουργεί την αίσθηση ότι μπερδεύει την ανάλυση με το αφήγημα.
Και αυτό, όσο ελκυστικό κι αν ακούγεται, δεν βοηθά να κατανοήσουμε πού πραγματικά βρισκόμαστε.
Iran: A Nation of 5,000 Years of Culture – Between Institutional Resilience and the Fatigue of the Times
In recent months, Iran has faced serious episodes of internal destabilization, which in some cases have taken on the characteristics of armed action. Unlike previous protests, where the possession of weapons was virtually non-existent, this time the opposite has been recorded, as well as cases of organized groups attacking public infrastructure. Iranian authorities attribute these phenomena to external support, while Western officials have admitted that sanctions and pressures were designed to provoke social unrest. Indeed, economic sanctions were imposed as a tool to paralyze daily life, with the expectation that social discomfort would turn into political instability, and the truth is that their impact on the Iranian economy has been real and painful, especially for the lower classes. However, this does not mean that every social reaction was the product of foreign design. History rarely works in straight lines, and societies do not revolt because someone wants them to, but when many problems accumulate. At the same time, scenarios of the country's disintegration along ethnic lines have re-emerged in public discourse outside Iran. Azeris, Kurds, Baluchis and Arabs were presented as potential secessionist subjects, as if ethnic diversity automatically equates to political decomposition. This reading ignores a basic reality: Iranian nationalism, the product of a long historical continuity and state building in the 20th century, acts as a strong cohesive force. Protests in Iran, even in their most intense phases, have expressed demands for rights and improved conditions, but not plans for secession. And… geography explains a lot. Iran, as a land hub between East and West, North and South, has clashed with empires and superpowers throughout its history, from antiquity to the modern era. Today, it is surrounded by competing interests, but does not host foreign military bases on its territory (It is the only country in the Gulf without an American base), which is unique to the Persian Gulf. This geographical and historical position has fostered a deep culture of survival as well as suspicion of external interference. Internally, the political system remains centralized. The supreme authority functions as a mechanism of balance between the institutions and the security mechanisms, and this architecture has proven resilient to crises. However, it relies on people and generations shaped by the revolution and the wars of the 20th century, while the younger generations of Iranians have different experiences: they grew up in a world of regional conflicts, state collapses and proxy wars. Their worldview is less ideological and more defensive, we would say, with an emphasis on security and state…
You Might Also Like
Ανάλυση BBC: Τι ακολουθεί για τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν;
Jan 17
Ιράν: Πόλεμος, εξέγερση ή κατάρρευση του καθεστώτος – Τα σενάρια για το μέλλον του μετά τις απειλές Τραμπ
Jan 17
Γιατί μια κατάρρευση του Ιράν τρομάζει την Άγκυρα
Jan 19