Σχεδόν το 20% του παγκόσμιου εμπορίου σήμερα διεξάγεται με πλοία ελληνικών συμφερόντων. Μια «Ψωροκώσταινα» των 10 εκατομμυρίων είναι η πιο μεγάλη ναυτιλιακή δύναμη στον κόσμο! Η Κυπριακή Δημοκρατία βρίσκεται σταθερά ανάμεσα στις δέκα πρώτες ναυτιλιακές δυνάμεις της υφηλίου. Ελλαδίτες και Ελληνοκύπριοι επιστήμονες κάνουν άλματα στην τεχνολογική καινοτομία τα τελευταία χρόνια. Παράγουν και εξάγουν τεχνολογικά συστήματα, λογισμικά, μοριακές φαρμακευτικές συνθέσεις, όλα πρωτοποριακά. Τότε, τι στο καλό συμβαίνει με αυτές τις δύο πολιτείες-κοινωνίες και είναι τόσο καθηλωμένες; Τι είναι αυτό που τις κρατά δεμένες σε ένα διαρκή κύκλο φθοράς και αυτοκαταστροφής; Έχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ τους. Αλλά έχουν δυο κοινούς παρονομαστές που τις κρατούν πίσω…
Το υπόβαθρο της στρέβλωσης
Οι δύο χώρες, Ελλάδα και Κύπρος, πέρασαν στην πρόσφατη ιστορία τους περιπέτειες και καταστροφές. Δεν είναι όμως οι μόνες. Για παράδειγμα, η Ισπανία και η Πορτογαλία είχαν και αυτές περιπέτειες με μακροχρόνιες στρατιωτικές δικτατορίες, που άφησαν σοβαρές πληγές στο σώμα τους. Τι είναι αυτό που κυρίως διαφοροποιεί την Ελλάδα και την Κύπρο από άλλες χώρες; Δεν είναι ένα πράγμα, είναι μια σύνθεση από παράγοντες:
(α) Ο συνωμοτισμός. Σε πολλές χώρες, είχαμε κατά καιρούς κυριαρχία του συνωμοτισμού στη δημόσια ζωή. Η διαφορά είναι ότι σε Ελλάδα και Κύπρο αυτός δεν ήταν περιστασιακός, ήταν σύμφυτος με τη νεότερη ιστορία τους. Η ίδια η δημιουργία τους ως κράτη συνδέεται με τον συνωμοτισμό, από τον οποίο δεν απαλλάγηκαν ποτέ.
(β) Το κράτος-εχθρός. Για κάπως διαφορετικούς μεταξύ τους λόγους, οι κοινωνίες των δύο χωρών ανέπτυξαν μια εχθρική στάση απέναντι στο κράτος, τους νόμους, τους θεσμούς. Έτσι, η ληστρική συμπεριφορά απέναντί του θεωρούνταν ηθικά νόμιμη – ενδεδυμένη μάλιστα και με στοιχεία «επαναστατικότητας» και «ριζοσπαστισμού». Είτε οι κοινωνικοί σου πρόγονοι είναι οι Έλληνες κλέφτες και αρματολοί, είτε τα κυπριακά Χασαμπουλιά, κατά βάση στο μυαλό σου αυτό που λέγεται νόμος και κράτος δεν είναι ρυθμιστικές αρχές. Είναι ένας βρόχος, ένας δυνάστης. Γι’ αυτό, νιώθεις ότι έχεις κάθε δικαίωμα να το κλέβεις ή να το ξεγελάς.
(γ) Ατροφικός κοινωνισμός. Η αίσθηση ότι είμαστε μέλη μιας συνολικής κοινωνίας δεν αναπτύσσεται ομαλά. Έτσι, είναι πιο υπερτροφικά από το αναμενόμενο τα «ιδιαίτερα εμείς». Η οικογένεια, η ομάδα, η κοινότητα, η τάξη, το κόμμα, τα ομοειδή επαγγελματικά και οικονομικά συμφέροντα.
Όλα αυτά δημιουργούν ένα υπόβαθρο οργανωτικού και συλλογικού χάους. Αυτό το χάος επιτρέπει στις ομάδες εξουσίας να λειτουργούν ως παρακράτος. Έτσι, μια σχεδόν μόνιμη άρχουσα τάξη (παράγοντες, οικογένειες, «τζάκια» κ.λ.π.), μένει ουσιαστικά ανεξέλεγκτη. Δημιουργεί τις συνθήκες «ευκαιριών», υπόγειων διαδρομών του χρήματος, αλλά και μη λογοδοσίας. Ψηφίζεις Χ ή Ψ, αλλά στην πραγματικότητα κυβερνούν οι Ω…
Η «υπερβατική» αμετροέπεια
Το κακό δεν σταματά εδώ. Γιατί αυτό το «παρακράτος Ω» χρειάζεται και τα «υπερβατικά» άλλοθί του, προκειμένου να κινείται ανενόχλητο. Και τα άλλοθι είναι πρόσφορα, αφού το κρατικό και κοινωνικό χάος αφήνει άπλετο χώρο για φαντασιακά ευρήματα και εμμονές, μακριά από τον ορθολογισμό.
Για παράδειγμα, στην Ελλάδα ο εμφύλιος πόλεμος του 1945-49 δεν έληξε ποτέ. Αρχικά, μεταλλάχτηκε σε έναν αρρωστημένο αντικομμουνισμό που έβλεπε παντού φαντάσματα, με αποκορύφωμα τη Χούντα. Μετά το 1974, η δημοκρατία επέστρεψε, αλλά ο εμφύλιος διαβίωσε μέσα από ένα καθολικό, απύθμενο ιδεολογικό μίσος, που σάρωσε και σαρώνει τα πάντα. Και όταν το πάθος ξεμένει από ιδεολογικά ερείσματα, εκτονώνεται με προσωπικό μίσος απέναντι σε εκάστοτε δημόσια πρόσωπα. Τόσο, που καθιστά «προδοσία» σήμερα ο ηγέτης π.χ. του Σύριζα να καθίσει στο ίδιο τραπέζι με τον ηγέτη της Νέας Δημοκρατίας, για να συνεννοηθούν για οτιδήποτε. Από ένα ελάχιστο θέμα, μέχρι τη στρατηγική για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Το Συμβούλιο Πολιτικών Αρχηγών δεν συγκαλείται εδώ και χρόνια, για να μην γίνουν τραγελαφικά πράγματα, με βάιραλ σκηνές.
Στην Κύπρο, το ιδεολογικό διαζύγιο και η καθήλωση, επικεντρώθηκαν σε μιαν άλλη υπερβατική έννοια, πλάι στο εμφυλιοπολεμικό στοιχείο: Το ιδανικό της ένωσης με την Ελλάδα και στις μεταλλάξεις του. Πριν ακόμη το 1974, έχουμε την ιδέα μιας ελληνικής Κύπρου, ακόμη και χωρίς την ένωση. Φτάνει «να μην έχουμε τους Τουρκοκυπρίους στα πόδια μας». Μετά το 1974, μέχρι σήμερα το 2026, η υπερβατική «ιδεολογική» σύγκρουση είναι ακριβώς η μετεξέλιξή της: Λύση συνδιοίκησης με τους Τουρκοκυπρίους, ή διατήρηση της ελληνικότητας της μισής Κύπρου; Όλα τα άλλα είναι επουσιώδη. Ο ελληνοκυπριακός «εμφύλιος» διαβιώνει μέχρι σήμερα μέσα από το υπερβατικό ιδεολόγημα της διατήρησης της «καθαρής» ελληνικότητας της μισής Κύπρου. Και ο βασικός λόγος για τον οποίο επικρατεί σε κάθε κρίσιμη στιγμή, είναι επειδή έχει τη στήριξη του πανίσχυρου ελληνοκυπριακού παρακράτους που κυβερνά.
Έτσι, και στις δύο χώρες, οι «αλήθειες» μας έχουν έναν υπερβατικό, απόλυτο, μεταφυσικό χαρακτήρα. Η εμμονή σε υπερβατικές και φαντασιακές «αλήθειες» μετατρέπει τις απόψεις και αντιλήψεις σε διαιρετικά τείχη. Απομακρύνει Ελλάδα και Κύπρο από τον ορθολογισμό και τη διαβούλευση, αφήνοντας άπλετο χώρο στο παρακράτος να ελέγχει την πραγματική εξουσία, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο.
Αυτή είναι η διαφορά Ελλάδας και Κύπρου από άλλες χώρες που πέρασαν παρόμοιες περιπέτειες: Η καθήλωση στην ηλικία του υπερβατικού μίσους και της άρνησης της πραγματικότητας.
Το τέλος του χρόνου
(Α) Στη μεταπολιτευτική Ελλάδα, είχαμε μόνο δύο περιπτώσεις κυβερνήσεων συνασπισμού. Και οι δύο «ειδικού σκοπού». Η πρώτη, μεταξύ ΝΔ και Αριστεράς το 1989, με αποκλειστικό στόχο την παραπομπή στη δικαιοσύνη των υπόπτων για το σκάνδαλο Κοσκωτά. Τη διαδέχθηκε μια εικονική «οικουμενική» κυβέρνηση, διάρκειας τεσσάρων μηνών. Η δεύτερη περίπτωση ήταν η κυβέρνηση ΝΔ-ΠΑΣΟΚ-ΔΗΜΑΡ την περίοδο 2012-2015, για αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης. Και οι δύο περιπτώσεις απέδειξαν την απουσία κουλτούρας συνεργασιών: Η πρώτη οδήγησε στη διάσπαση του Συνασπισμού της Αριστεράς, και η δεύτερη στην ουσιαστική διάλυση του ΠΑΣΟΚ και της ΔΗΜΑΡ.
Σε ένα χρόνο, ίσως και ενωρίτερα, θα διεξαχθούν εκλογές. Θεωρείται απίθανο η ΝΔ να αποκτήσει αυτονομία. Θα υπάρχουν δύο επιλογές: Είτε μια κυβέρνηση συνεργασίας κομμάτων, είτε ένα χάος ακυβερνησίας και αλλεπάλληλων εκλογών – με άγνωστο τέλος. Είτε θα αρχίσει να αναπτύσσεται κουλτούρα συνεργασιών, είτε η ίδια η πραγματικότητα θα τις επιβάλει. Αλλά αν τις επιβάλει σε ένα πολιτικό προσωπικό και μια κοινωνία ανέτοιμη, θα είναι αντιπαραγωγικές και αναποτελεσματικές.
(Β) Στην Κύπρο, το τείχος της αμετροέπειας που εμποδίζει τη λύση συνεργασίας με τους Τουρκοκυπρίους τείνει να γίνει «σκληρό σύνορο». Στην πραγματικότητα, το αντίστοιχο πολιτικό προσωπικό έχει ήδη αποδεχτεί τη διχοτόμηση. Θέλει όμως να διατηρεί και τον προσχηματικό λόγο της «απελευθέρωσης των κατεχομένων» και τον καταγγελτικό λόγο κατά της Τουρκίας. Για να διατηρεί την ηθική νομιμοποίηση του υπερβατικού και της αμετροέπειας. Γιατί η γυμνή διχοτόμηση είναι ηθικά απονομιμοποιημένη και πρακτικά προβληματική.
Πλέον, όμως, τίποτε που έχει να κάνει με την Τουρκία και τα κατεχόμενα δεν μπορεί να προχωρήσει. Ούτε καλώδια, ούτε ΑΟΖ. Ούτε καν η αντιμετώπιση του αφθώδους πυρετού. Πολύ σύντομα, αυτό που ξέρουν όλοι οι άλλοι (με πρώτους και καλύτερους τον Γκουτέρες και την Ολγκίν), ότι δηλαδή η ηγεσία μας δεν θέλει λύση συνεργασίας με τους Τουρκοκυπρίους, θα υποχρεωθεί να το παραδεχτεί και η ίδια. Με τον δύσκολο τρόπο.
Το Καλάθι
- …με τις αιώνιες «διαβουλεύσεις» (1): Μετά από μια τυπική συνάντηση 20 λεπτών με τον ΓΓ του ΟΗΕ, ο Πρόεδρος βγήκε περιχαρής, με δηλώσεις που άφηναν το άρωμα «πάμε για ουσιαστικές διαπραγματεύσεις στο Κυπριακό». Από τα Η.Ε. το μήνυμα ήταν εντελώς διαφορετικό. Πάνω κάτω, ότι ο ΓΓ είχε την ευκαιρία για μια εικοσάλεπτη χαλάρωση, ανάμεσα στις ουσιαστικές συναντήσεις που είχε με άλλους ηγέτες…
- …με τις αιώνιες «διαβουλεύσεις» (2): Επειδή, λοιπόν, η ελληνοκυπριακή κοινωνία δεν εξαπατάται πλέον εύκολα (είναι πεπεισμένη ότι οι διαβουλεύσεις στο Κυπριακό βρίσκονται σε κώμα), αλλά και επειδή και άλλες «διαβουλεύσεις» είναι νεκρές πριν καν ανοίξουν (π.χ. Σένγκεν, ΝΑΤΟ), το επιτελείο στο Προεδρικό ξέμεινε. Όμως, χωρίς «κινητικότητα» σε κάτι, προεκλογική για το 2028 δεν βγαίνει. Έτσι, εφευρέθηκε η «διαπραγμάτευση» για τις βρετανικές βάσεις! Ίσα για να έχουμε κάτι να «παίζουμε», μέχρι τον Φεβρουάριο του 2028. Ο Πρόεδρος-σβούρα, της διαρκούς και άσκοπης «κινητικότητας»…
- …με τις αιώνιες «διαβουλεύσεις» (3): Θύμα των εικονικών «διαβουλεύσεων» και οι κτηνοτρόφοι. Ενώ η κυβέρνηση ήξερε από την αρχή ότι δεν υπήρχε περίπτωση η ΕΕ να δώσει εξαίρεση για τις θανατώσεις ζώων λόγω αφθώδους πυρετού, έστησε εικονική «διαβούλευση» με τον ευρωπαίο Επίτροπο. Ίσα για να τους ξεγελά για τη δική της ανεπάρκεια· και κυρίως για να έχει να λέει τώρα «η Ευρωπαϊκή Ένωση φταίει, όχι η κυβέρνηση».
The 'Transgressive' Grandiosity and Hatred
The article analyzes the deep roots of stagnation and self-destructive behavior in Greece and Cyprus, despite their significant economic and technological successes. The author argues that the historical legacy of conspiracy, the hostile attitude towards the state, and atrophied socialism are the key factors hindering progress. Conspiracy, ingrained in the history of the two countries, creates a climate of distrust and undermines institutions. The lack of respect for the state and the laws leads to predatory behavior and impunity. Finally, the excessive emphasis on individual or group identity hinders the development of a sense of collective responsibility and solidarity. These factors allow a ruling class to operate unhindered and maintain its power.
