Πώς οι Κύπριοι εκδήλωσαν την αντίδρασή τους στις εκτελέσεις
Του Μιχάλη Μιχαήλ
Μέρος 1ο
Ο Νίκος Μπελογιάννης αποτελεί μία από τις πιο εμβληματικές μορφές της ελληνικής πολιτικής ιστορίας του 20ού αιώνα. Η εκτέλεσή του το 1952 από το μετεμφυλιακό ελληνικό κράτος προκάλεσε έντονες αντιδράσεις τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς, ενώ ιδιαίτερα ισχυρό υπήρξε το κύμα διαμαρτυριών και συμπαράστασης στην Κύπρο. Ο Μπελογιάννης έγινε σύμβολο πολιτικής αντίστασης, δημοκρατικών δικαιωμάτων και αγώνα ενάντια στον αυταρχισμό.
Ο Νίκος Μπελογιάννης γεννήθηκε το 1915 στην Αμαλιάδα της Πελοποννήσου. Από νεαρή ηλικία εντάχθηκε στο κομμουνιστικό κίνημα και έγινε μέλος του Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας. Η πολιτική του δράση ξεκίνησε ήδη από τα χρόνια του Μεσοπολέμου, όταν συμμετείχε ενεργά σε εργατικούς και κοινωνικούς αγώνες.
Από τη δικτατορία Μεταξά στην Εθνική Αντίσταση
Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Ιωάννης Μεταξάς, συνελήφθη και φυλακίστηκε λόγω της πολιτικής του δράσης. Αργότερα, κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, συμμετείχε ενεργά στην αντίσταση μέσα από το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο και τον ένοπλο αγώνα κατά των κατακτητών.
Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας, η χώρα οδηγήθηκε στον Ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο, μια σκληρή σύγκρουση ανάμεσα στις κυβερνητικές δυνάμεις και τους κομμουνιστές αντάρτες. Ο Μπελογιάννης πολέμησε με τον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας και μετά την ήττα του κινήματος κατέφυγε στο εξωτερικό.
Η επιστροφή στην Ελλάδα και η σύλληψη
Το 1950 ο Μπελογιάννης επέστρεψε μυστικά στην Ελλάδα με αποστολή να ανασυγκροτήσει τις παράνομες οργανώσεις του ΚΚΕ, οι οποίες είχαν σχεδόν διαλυθεί μετά τον εμφύλιο πόλεμο.
Ωστόσο, η πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα παρέμενε εξαιρετικά τεταμένη. Το κράτος αντιμετώπιζε το κομμουνιστικό κίνημα ως απειλή και είχε θεσπίσει αυστηρούς νόμους για την καταστολή του.
Το 1950 συνελήφθη από τις ελληνικές αρχές μαζί με άλλους κομμουνιστές. Κατηγορήθηκε για παράνομη δράση και συμμετοχή στο ΚΚΕ, το οποίο τότε ήταν απαγορευμένο.
Η δίκη και η εικόνα με το γαρύφαλλο
Η δίκη του Μπελογιάννη πραγματοποιήθηκε το 1951 σε στρατοδικείο. Κατά τη διάρκεια της δίκης εμφανίστηκε χαμογελαστός και ψύχραιμος, κρατώντας ένα άσπρο γαρύφαλλο στο χέρι. Η εικόνα αυτή έγινε εμβληματική και τον καθιέρωσε ως «ο άνθρωπος με το γαρύφαλλο» με τη διαφορά ότι το γαρύφαλλο που κρατούσε μετατράπηκε σε κόκκινο.
Η δίκη συγκίνησε το παγκόσμιο με τον μεγάλο Ισπανό ζωγράφο να Πάπλο Πικάσσο να κάνει το σκίτσο του Μπελογιάννη που κρατούσε το γαρύφαλλο. Το σκίτσο αυτό έγινε σύμβολο της διεθνούς καμπάνιας υπέρ της ζωής του.
Η πρώτη δίκη κατέληξε σε καταδίκη σε θάνατο, όμως η ποινή δεν εκτελέστηκε αμέσως λόγω των έντονων διεθνών αντιδράσεων. Στη συνέχεια οργανώθηκε δεύτερη δίκη με την κατηγορία της κατασκοπείας, η οποία θεωρήθηκε από πολλούς πολιτικά υποκινούμενη.
Τελικά, στις 30 Μαρτίου 1952, ο Νίκος Μπελογιάννης εκτελέστηκε στο Γουδί μαζί με τρεις συντρόφους του: Δημήτρη Μπάτση, Ηλία Αργυριάδη και Νίκο Καλούμενο.
Η εκτέλεση πραγματοποιήθηκε τα ξημερώματα, γεγονός που προκάλεσε ακόμη μεγαλύτερη αγανάκτηση.
Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ ο κόσμος μαζευόταν έξω από τις φυλακές για να αποτρέψει τη μεταφορά τους στο εκτελεστικό απόσπασμα, οι υπεύθυνοι εκμεταλλεύθηκαν την αργία της Κυριακής, όπου ο κόσμος αποσυρόταν στα σπίτια του, αφού τις Κυριακές δεν γίνονταν εκτελέσεις ούτε από τους ναζί κατακτητές της Ελλάδας.
Κι όμως οι αμερικανοκινούμενη και αγγλοκινούμενη κυβέρνηση της Ελλάδας, έσπασε ακόμα και αυτή την πεπατημένη και μετέφερε βράδυ στον χώρο της εκτέλεσης τους κρατούμενους και με το φως των φορτηγών που τους μετέφεραν, τους εκτέλεσαν.
Διεθνείς αντιδράσεις
Η καταδίκη και ιδιαίτερα η εκτέλεση του Μπελογιάννη προκάλεσαν τεράστιες αντιδράσεις σε όλο τον κόσμο. Πολιτικοί, διανοούμενοι και καλλιτέχνες από πολλές χώρες ζήτησαν να δοθεί χάρη στον ίδιο και στους συντρόφους του.
Επίσης, πολλοί άλλοι διανοούμενοι και πολιτικοί της εποχής κατήγγειλαν την εκτέλεση ως πράξη πολιτικής δίωξης. Διαδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις, ενώ οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πολιτικά κόμματα άσκησαν έντονες πιέσεις στην ελληνική κυβέρνηση.
Η εκτέλεση θεωρήθηκε από πολλούς ως σύμβολο του ψυχροπολεμικού κλίματος της εποχής, όπου οι πολιτικές αντιπαραθέσεις μεταξύ κομμουνισμού και αντικομμουνισμού ήταν ιδιαίτερα έντονες.
Οι αντιδράσεις στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, η εκτέλεση προκάλεσε βαθιά πολιτική πόλωση. Πολλοί πολίτες και πολιτικές οργανώσεις της αριστεράς την κατήγγειλαν ως άδικη και πολιτικά υποκινούμενη. Ο Μπελογιάννης μετατράπηκε σε σύμβολο αγώνα για δημοκρατία και πολιτικές ελευθερίες.
Από την άλλη πλευρά, η κυβέρνηση της εποχής υποστήριξε ότι η εκτέλεση ήταν αναγκαία για την προστασία της εθνικής ασφάλειας, δεδομένου ότι η Ελλάδα βρισκόταν στο κλίμα του Ψυχρού Πολέμου και υπήρχε έντονος φόβος για κομμουνιστική δράση.
Παρά τις κυβερνητικές θέσεις, μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης συγκλονίστηκε από το γεγονός, ιδιαίτερα λόγω της διεθνούς πίεσης που είχε προηγηθεί για να αποτραπεί η εκτέλεση.
Οι αντιδράσεις στην Κύπρο
Ιδιαίτερα έντονες ήταν οι αντιδράσεις στην Κύπρο, η οποία εκείνη την περίοδο βρισκόταν ακόμη υπό βρετανική αποικιακή διοίκηση.
Οι πολιτικές και κοινωνικές οργανώσεις της Κύπρου παρακολουθούσαν στενά τα γεγονότα στην Ελλάδα και πολλοί Κύπριοι εξέφρασαν την αλληλεγγύη τους προς τον Μπελογιάννη.
Το Ανορθωτικό Κόμμα Εργαζόμενου Λαού (ΑΚΕΛ) και άλλες αριστερές οργανώσεις διοργάνωσαν εκδηλώσεις διαμαρτυρίας και συγκεντρώσεις καταδίκης της εκτέλεσης.
Εφημερίδες της εποχής στην Κύπρο δημοσίευσαν άρθρα που κατήγγελλαν την απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης. Πολλοί διανοούμενοι, φοιτητές και εργατικά σωματεία εξέφρασαν την οργή και τη λύπη τους για τον θάνατο του Μπελογιάννη.
Σε πολλές πόλεις του νησιού οργανώθηκαν συγκεντρώσεις και πορείες, όπου οι συμμετέχοντες ζητούσαν την ακύρωση της εκτέλεσης και κατήγγελλαν την καταστολή των πολιτικών ελευθεριών στην Ελλάδα.
Έγιναν μάλιστα και συλλήψεις και επιβλήθηκαν ποινές με ψηλά πρόστιμα και ποινές φυλάκισης σε άνδρες και γυναίκες της αριστεράς που έλαβαν μέρος στις διαδηλώσεις.
Στα επόμενα σημειώματα θα καταγράψουμε αυτές τις διαδηλώσεις, τις δίκες και τις καταδίκες που σε μεγάλο βαθμό είναι άγνωστες αφού πέρασαν στη λήθη.
Η μετατροπή του σε σύμβολο
Μετά την εκτέλεσή του, ο Μπελογιάννης μετατράπηκε σε σύμβολο αντίστασης και πολιτικής αξιοπρέπειας. Η εικόνα του με το γαρύφαλλο έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της πολιτικής ιστορίας της Ελλάδας.
Η μνήμη του τιμήθηκε σε πολλά έργα τέχνης, λογοτεχνίας και πολιτικών κειμένων. Ποιητές, συγγραφείς και καλλιτέχνες εμπνεύστηκαν από την ιστορία του και τον παρουσίασαν ως παράδειγμα θάρρους και ιδεολογικής πίστης.
Η ιστορική σημασία της εκτέλεσης
Η εκτέλεση του Μπελογιάννη θεωρείται από πολλούς ιστορικούς ως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά γεγονότα της μετεμφυλιακής περιόδου στην Ελλάδα. Ανέδειξε το βαθύ πολιτικό ρήγμα που υπήρχε στη χώρα μετά τον εμφύλιο πόλεμο.
Παράλληλα, έδειξε την ένταση του Ψυχρού Πολέμου και το πώς οι διεθνείς πολιτικές αντιπαραθέσεις επηρέαζαν τις εσωτερικές εξελίξεις των χωρών.
Στην Κύπρο, η υπόθεση Μπελογιάννη συνέβαλε στην πολιτικοποίηση μεγάλου μέρους της κοινωνίας και ενίσχυσε τις συζητήσεις για δημοκρατία, δικαιώματα και πολιτικές ελευθερίες.
Ο Νίκος Μπελογιάννης παραμένει μέχρι σήμερα μια εμβληματική μορφή της ελληνικής και ευρύτερης πολιτικής ιστορίας. Η εκτέλεσή του προκάλεσε έντονες αντιδράσεις σε ολόκληρο τον κόσμο και ιδιαίτερα στην Κύπρο, όπου πολλοί πολίτες εξέφρασαν την αλληλεγγύη και τη διαμαρτυρία τους.
Η υπόθεση του Μπελογιάννη δεν αποτελεί μόνο ένα ιστορικό γεγονός, αλλά και ένα σύμβολο της πάλης για πολιτικές ελευθερίες και δημοκρατία. Η μνήμη του εξακολουθεί να εμπνέει συζητήσεις για τη δικαιοσύνη, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τον ρόλο της πολιτικής ιδεολογίας στις κοινωνίες.
ΛΕΖΑΝΤΕΣ
1. Ο Νίκος Μπελογιάννης, 5 ετών στην Αμαλιάδα το 1920. Με τη ναυτική παιδική στολή και την μπλε κορδέλα στο καπέλο με το όνομα του θωρηκτού «Αβέρωφ».
2. Μνημείο του Ν. Μπελογιάννη στο ομώνυμο πάρκο της γενέτειράς του Αμαλιάδας.
The Execution of Nikos Belogiannis and Reactions in Cyprus
The article discusses the execution of Nikos Belogiannis in 1952 and the reaction it provoked in Cyprus. Belogiannis, an iconic figure in Greek political history, became a symbol of resistance and the fight against authoritarianism. His execution sparked a wave of protests and solidarity in Cyprus, where he became particularly known as 'the man with the carnation'. Nikos Belogiannis was born in 1915 and joined the communist movement at a young age. He actively participated in the National Resistance during the German occupation and fought with the Democratic Army of Greece during the Civil War. After the defeat, he fled abroad and returned to Greece in 1950 to rebuild the illegal organizations of the KKE. He was arrested in 1950 and sentenced to death in a trial that stirred the international community. The image of Belogiannis holding a carnation during the trial became iconic and inspired artists such as Pablo Picasso. Despite international reactions, the sentence was carried out on March 30, 1952. The execution of Belogiannis is considered a significant event in Greek history, and his memory remains alive in Cyprus, where the reaction to his execution was particularly strong. The article examines the various protests and expressions of solidarity organized in Cyprus after the execution of Belogiannis, as well as the impact the event had on Cypriot society.
