Η απαξίωση των πολιτών για τα κοινά δεν είναι ένα στιγμιαίο φαινόμενο ούτε μια παροδική «μόδα» πολιτικής κούρασης. Ενόψει των επερχόμενων βουλευτικών εκλογών στην Κύπρο, αναδεικνύεται πλέον ως δομικό χαρακτηριστικό της σύγχρονης πολιτικής πραγματικότητας. Μαζική αδιαφορία για την εγγραφή στους εκλογικούς καταλόγους και, κυρίως, η αποχή, η οποία εξελίσσεται με σταθερότητα στο πρώτο και πολυπληθέστερο «κόμμα» της χώρας. Το φαινόμενο αυτό αποτελεί πολιτικό μήνυμα, και μάλιστα ιδιαίτερα ηχηρό.
Τα δεδομένα των τελευταίων τριών βουλευτικών εκλογών καταγράφουν μια ριζική μεταβολή της συμπεριφοράς του Κύπριου ψηφοφόρου. Ο εκλογικός χάρτης δεν άλλαξε απλώς χρώματα, άλλαξε λογική. Οι ιδεολογικές παρωπίδες που χαρακτήριζαν επί δεκαετίες τη συμπεριφορά μεγάλου μέρους του εκλογικού σώματος υποχωρούν, ενώ η κομματική ταύτιση αντικαθίσταται από μια πιο ρευστή, συχνά κριτική αλλά και αποστασιοποιημένη στάση. Το αποτέλεσμα είναι διττό. Αφενός η καταψήφιση -έστω και σιωπηρή- του παλαιοκομματισμού και αφετέρου η αναζήτηση εναλλακτικών σχηματισμών, ακόμη κι αν αυτοί αποδεικνύονται βραχύβιοι.
Η εκλογική συρρίκνωση των παραδοσιακών κομμάτων είναι ενδεικτική. Ο ΔΗΣΥ, μέσα σε μια δεκαετία, έχασε περίπου 40.000 ψήφους, ενώ το ΑΚΕΛ κατέγραψε απώλειες που ξεπερνούν τις 50.000. Το ΔΗΚΟ και η ΕΔΕΚ ακολούθησαν την ίδια καθοδική πορεία. Τα ποσοστά τους, όσο κι αν επιχειρείται να παρουσιαστούν ως «αντοχές», στην πραγματικότητα λειτουργούν παραπλανητικά, καθώς υπολογίζονται επί ενός ολοένα και μικρότερου αριθμού έγκυρων ψηφοδελτίων. Όταν οι εγγεγραμμένοι αυξάνονται, αλλά οι ψηφίζοντες μειώνονται, το πρόβλημα δεν είναι αριθμητικό, είναι βαθιά πολιτικό.
Και για να μιλάμε με στοιχεία: Στις βουλευτικές εκλογές του 2011, τα έγκυρα ψηφοδέλτια ήταν 404.577 σε ένα εκλογικό σώμα 531.463. Το 2021, τα έγκυρα ήταν 357.714 -μείωση άλλων 50.000- ενώ το εκλογικό σώμα αυξήθηκε κατά 25.000 φτάνοντας στις 557.836.
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η εκτόξευση της αποχής. Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 μέχρι το 2021, δεκάδες χιλιάδες πολίτες επέλεξαν συνειδητά να μείνουν εκτός της εκλογικής διαδικασίας. Η αποχή δεν μπορεί πλέον να ερμηνευθεί ως αδιαφορία ή τεμπελιά. Σε μεγάλο βαθμό συνιστά έλλειμμα εμπιστοσύνης προς το πολιτικό σύστημα, αίσθημα ότι «όλοι είναι ίδιοι» και πεποίθηση ότι η ψήφος δεν επιφέρει ουσιαστική αλλαγή. Είναι, με άλλα λόγια, μια σιωπηρή αλλά μαζική μορφή καταψήφισης.
Την ίδια στιγμή, παρατηρείται εντυπωσιακή άνοδος των ψήφων προς κόμματα που δεν εξασφαλίζουν κοινοβουλευτική εκπροσώπηση (συνολικά, το 2011 έλαβαν 9.177 ψήφους, ποσοστό 2,27, ενώ το 2021 έλαβαν 52.205, 14,58% ), καθώς και η εμφάνιση νέων σχηματισμών που συχνά λειτουργούν ως δοχεία εκτόνωσης της κοινωνικής δυσαρέσκειας και καταφέρνουν να μπουν στην Βουλή. Η περίπτωση του ΕΛΑΜ είναι χαρακτηριστική. Από περιθωριακή δύναμη το 2011, κατέγραψε σημαντική εκλογική άνοδο το 2021. Το φαινόμενο αυτό δεν μπορεί να αναλυθεί αποκομμένο από την κρίση αξιοπιστίας των παραδοσιακών κομμάτων, όταν, το πολιτικό κέντρο αποτυγχάνει να πείσει, τα άκρα ή τα «αντισυστημικά» σχήματα βρίσκουν χώρο να αναπτυχθούν.
Παράλληλα, κόμματα όπως το ΕΥΡΩΚΟ, η Αλληλεγγύη, η Συμμαχία Πολιτών, που κάποτε εισήλθαν στη Βουλή, εξαφανίστηκαν από τον πολιτικό χάρτη, επιβεβαιώνοντας ότι η ψήφος διαμαρτυρίας είναι συχνά ευκαιριακή και όχι σταθερή. Αυτό ενισχύει περαιτέρω τον φαύλο κύκλο της απογοήτευσης. Οι πολίτες δοκιμάζουν, απογοητεύονται εκ νέου και τελικά αποσύρονται.
Το κρίσιμο ερώτημα ενόψει των επόμενων εκλογών δεν έγκειται στο γεγονός ποια κόμματα θα αντέξουν ή ποια θα καταρρεύσουν. Αλλά, αν το πολιτικό σύστημα θα καταφέρει να ανακτήσει την εμπιστοσύνη ενός εκλογικού σώματος που απομακρύνεται σταθερά. Αν η αποχή συνεχίσει να αυξάνεται, τότε ακόμη και οι εκλογικοί «νικητές» θα κυβερνούν με περιορισμένη κοινωνική νομιμοποίηση. Και αυτό αποτελεί ίσως τη μεγαλύτερη πρόκληση για τη δημοκρατία στην Κύπρο. Όχι την εναλλαγή κομμάτων, αλλά την αποκατάσταση της πίστης ότι η συμμετοχή έχει νόημα.
Growing Crisis of Political Disengagement in Cyprus
Political disengagement and citizen apathy are becoming a structural feature of the modern political landscape in Cyprus, as evidenced by the upcoming parliamentary elections. Voter turnout is steadily declining, making it the largest "party" in the country and sending a strong message to the political system. The behavior of Cypriot voters has changed radically in the last three elections, with the decline of ideological biases and party affiliation. This has led to a rejection of traditional party politics and a search for alternative formations, even if short-lived. Traditional parties, such as DISY and AKEL, have suffered significant electoral decline, losing thousands of votes. Despite attempts to present their percentages as resilience, the decrease in the number of voters makes the problem deeply political. The rise in abstention is indicative of a lack of trust in the political system and a belief that voting does not bring about substantial change. At the same time, there is an increase in votes for parties not represented in parliament and the emergence of new formations expressing social discontent, such as the case of ELAM.
