Η δημοκρατία είναι γένους θηλυκού

Του Πατριάρχη
Η σημερινή μέρα η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, συχνά αναλώνεται σε μια ανώδυνη «ανθοδέσμη» ευχολογίων και μια σειρά από κούφιες φιλοφρονήσεις. Όμως, αν ξύσουμε την επιφάνεια της εορταστικής βιτρίνας, θα διαπιστώσουμε ότι η ισότητα δεν είναι μια πράξη μεγαλοψυχίας του ισχυρού προς τον αδύναμο, ούτε μια παραχώρηση και γενναιοδωρία της Πολιτείας. Είναι μια επιτακτική κοινωνική και πολιτική υποχρέωση που πηγάζει από την ίδια την ουσία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Είναι αλήθεια πως οι γενικεύσεις συχνά κρύβουν την αλήθεια. Δεν μπορούμε να μιλάμε με τους ίδιους όρους για τη θέση της γυναίκας στο Παρίσι, στη Λευκωσία ή στην Αθήνα και να την εξισώνουμε με την τραγική μοίρα των γυναικών στην Καμπούλ ή στην Τεχεράνη. Στον δυτικό κόσμο, οι διεκδικήσεις έχουν περάσει σε ένα επίπεδο ουσίας που αφορά το κλείσιμο της ψαλίδας στις αμοιβές, τη συμμετοχή στα κέντρα λήψης αποφάσεων και τη δύσκολη εξίσωση μεταξύ επαγγελματικής ανέλιξης και οικογενειακής ζωής.
Ωστόσο, η μεγάλη εικόνα παραμένει ζοφερή όταν το βλέμμα μας στρέφεται προς τα ανατολικά. Εκεί όπου το έλλειμμα δημοκρατίας μετατρέπεται σε έναν εφιάλτη δίχως τέλος για τον μισό και πλέον πληθυσμό.
Είναι πλέον σαφές ότι τα δικαιώματα της γυναίκας αποτελούν τον απόλυτο δείκτη της ποιότητας μιας δημοκρατίας. Όπου η θρησκεία εργαλειοποιείται για να επιβάλει τον σκοταδισμό και όπου η παράδοση χρησιμοποιείται ως θηλειά κατά της ελευθερίας, η γυναίκα είναι το πρώτο θύμα. Δεν είναι ζήτημα πολιτισμικής ιδιαιτερότητας το να στερείς από μια γυναίκα το δικαίωμα στη μόρφωση ή στην ίδια της την αυτοδιάθεση. Είναι έγκλημα κατά της ανθρωπότητας με τον μανδύα της πίστης ή της ιστορικής συνέχειας.
Η δημοκρατία, ως πολίτευμα και ως τρόπος ζωής, δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, αλλά είναι το πλαίσιο που επιτρέπει σε κάθε άνθρωπο να ορίζει τη μοίρα του. Όταν η γυναίκα περιθωριοποιείται, η ίδια η δημοκρατία μένει μισή. Στις κοινωνίες όπου ο θρησκευτικός φανατισμός και ο αυταρχισμός δίνουν τον τόνο, η γυναίκα υποβιβάζεται σε αντικείμενο ιδιοκτησίας. Αυτό το χάσμα μεταξύ Δύσης και Ανατολής δεν είναι απλώς γεωγραφικό, είναι βαθιά αξιακό και πολιτισμικό.
Δεν είναι όμως όλες οι κοινωνίες ίδιες, ούτε όλες οι μορφές ανισότητας έχουν το ίδιο βάρος. Στην Δύση η πρόοδος είναι αργή, συχνά εκνευριστικά αργή, αλλά υπάρχει. Το ίδιο το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων καταγράφει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μόλις στο 63,4 στα 100 στον Δείκτη Ισότητας και εκτιμά πως, με αυτούς τους ρυθμούς, η ουσιαστική ισότητα απέχει ακόμη δεκαετίες. Δηλαδή ούτε πανηγύρια χωρούν ούτε αυταπάτες.
Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι ότι η Κύπρος καταγράφεται τελευταία στην Ευρωπαϊκή Ένωση με 47,6 μονάδες. Αυτό από μόνο του αρκεί για να σταματήσει κάθε πανηγύρι γιατί βάλαμε στα φώτα τροχαίας γυναικείες φιγούρες. Όταν ανήκεις στον ευρωπαϊκό πυρήνα θεσμών και δικαιωμάτων – και αυτό το εξάμηνο προεδρεύεις των 27 – αλλά σέρνεσαι στις τελευταίες θέσεις, δεν φταίει κάποια μυστηριώδης ιστορική κατάρα. Φταίνε οι πολιτικές προτεραιότητες, η ποιότητα της δημόσιας ζωής και η αντοχή «παραδόσεων», γιατί έτσι μάθαμε από τους παππούδες και τις γιαγιάδες μας.
Όπου νοσεί η δημοκρατία, η γυναίκα το πληρώνει πρώτη και βαρύτερα. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών συνδέει φέτος ευθέως τα δικαιώματα των γυναικών με τη δικαιοσύνη και τη δυνατότητα πραγματικής άσκησης των δικαιωμάτων αυτών, ενώ υπενθυμίζει ότι παγκοσμίως οι γυναίκες κατέχουν μόλις το 64% των νομικών δικαιωμάτων που απολαμβάνουν οι άνδρες.
Η Παγκόσμια Τράπεζα υπενθυμίζει ότι η συμμετοχή των γυναικών στην εργασία σε όλο τον κόσμο παραμένει περίπου στο 53%, σχεδόν στάσιμη επί δεκαετίες, ενώ εκατοντάδες εκατομμύρια γυναίκες μένουν εκτός αγοράς εργασίας λόγω φροντίδας της οικογένειας. Πίσω από τα ποσοστά κρύβεται μια ολόκληρη αρχιτεκτονική ανισότητας.
Η γυναίκα δεν χρειάζεται προστασία, χρειάζεται χώρο. Δεν χρειάζεται επαίνους μια φορά το χρόνο, χρειάζεται δικαιοσύνη κάθε μέρα, γιατί, σε τελική ανάλυση, μια κοινωνία που δεν μπορεί να κοιτάξει τη γυναίκα στα μάτια ως ίση προς ίσο, είναι μια κοινωνία που φοβάται το ίδιο της το μέλλον. Η ισότητα δεν θα έρθει από μόνη της. Θα έρθει μόνο όταν οι κοινωνίες αναγνωρίσουν ότι δεν μπορούν να είναι δημοκρατικές αν δεν είναι δίκαιες. Και δεν μπορούν να είναι δίκαιες αν δεν είναι ίσες.