Η «ασφάλεια» των ισχυρών και η ανασφάλεια των λαών

Η «ασφάλεια» των ισχυρών και η ανασφάλεια των λαών
Της
Μπισάν Ιμπραχήμ
Ο κίνδυνος ενός γενικευμένου πολέμου σήμερα δεν προκύπτει απαραίτητα από μια συνειδητή πολιτική απόφαση. Δεν είναι το κουμπί που θα πατηθεί ψυχρά σε κάποιο γραφείο ισχύος. Αναδύεται μέσα από ένα διεθνές σύστημα που έχει οικοδομηθεί πάνω στον ανταγωνισμό, την ανισότητα και τη στρατιωτικοποίηση της πολιτικής. Έναν κόσμο που δεν οδεύει προς τον πόλεμο επειδή το επέλεξαν οι λαοί, αλλά επειδή οι κυρίαρχες τάξεις δεν μπορούν να διαχειριστούν αλλιώς τα αδιέξοδα του συστήματός τους.
Η περίοδος που διανύουμε χαρακτηρίζεται όλο και συχνότερα ως φάση «εύθραυστης αποτροπής». Δεν πρόκειται για σταθερή ισορροπία, αλλά για μια κατάσταση όπου η συσσώρευση οπλικών συστημάτων και η διαρκής επίδειξη ισχύος αποτρέπουν μεν τη γενικευμένη σύγκρουση, χωρίς όμως να εξαλείφουν τον κίνδυνο μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης. Αντίθετα, τον καθιστούν πιο πιθανό.
Σε αντίθεση με την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, όταν η αντιπαράθεση οργανωνόταν γύρω από σαφή μπλοκ και συγκεκριμένους κανόνες, σήμερα ο διεθνής ανταγωνισμός είναι πολυεπίπεδος και αποσπασματικός. Πολλαπλά μέτωπα (από την Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή μέχρι την Ασία και τη Λατινική Αμερική) συνυπάρχουν με την αποδυνάμωση των διεθνών θεσμών και την απαξίωση κάθε έννοιας συλλογικής ασφάλειας. Το διεθνές δίκαιο επικαλείται επιλεκτικά, όταν εξυπηρετεί, και παραβιάζεται κυνικά όταν γίνεται εμπόδιο.
Στον πυρήνα αυτής της πραγματικότητας βρίσκεται ο ρόλος των Ηνωμένων Πολιτειών, οι οποίες επιχειρούν να διατηρήσουν την παγκόσμια ηγεμονία τους μέσα από στρατιωτικές επεμβάσεις, κυρώσεις, οικονομικούς πολέμους και την επιβολή «κανόνων» που ισχύουν μόνο για τους άλλους. Η διαρκής αύξηση της στρατιωτικής ετοιμότητας παρουσιάζεται ως αναγκαία αποτροπή. Στην πράξη, όμως, λειτουργεί ως μηχανισμός πίεσης, πειθάρχησης και ανακατανομής ισχύος προς όφελος των κυρίαρχων οικονομικών και γεωπολιτικών συμφερόντων.
Η ιστορία έχει δείξει ότι οι περίοδοι έντασης δεν γίνονται επικίνδυνες μόνο από τα όπλα, αλλά από το γεγονός ότι οι λαοί μετατρέπονται σε παράπλευρες απώλειες των ανταγωνισμών των ελίτ. Οι κρίσεις δεν ξεσπούν «κατά λάθος»… ωριμάζουν μέσα σε ένα σύστημα που θεωρεί φυσιολογικό να επενδύει τρισεκατομμύρια σε εξοπλισμούς, την ώρα που κοινωνικές ανάγκες, υγεία, παιδεία και κοινωνική προστασία θυσιάζονται στο όνομα της «ασφάλειας».
Η οικονομία λειτουργεί ως καθρέφτης αυτής της μαύρης πραγματικότητας. Οι παγκόσμιες στρατιωτικές δαπάνες αυξάνονται ραγδαία, ενώ οι εργαζόμενοι σε όλο τον κόσμο βιώνουν ακρίβεια, ενεργειακή ανασφάλεια και διάλυση των κοινωνικών δομών. Κάθε γεωπολιτική ένταση μεταφράζεται άμεσα σε πληθωρισμό, φτώχεια και κοινωνική πίεση. Και το κόστος δεν το επωμίζονται όσοι σχεδιάζουν τους πολέμους, αλλά οι κοινωνίες.
Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι ποια δύναμη θα επιβληθεί. Είναι αν το διεθνές σύστημα μπορεί να αποφύγει την αυτοκαταστροφική του δυναμική. Όσο η «ασφάλεια» ορίζεται μονομερώς από τις ανάγκες της ηγεμονίας και όχι από τις ανάγκες των κοινωνιών, η αποτροπή θα παραμένει εύθραυστη και ο κόσμος επικίνδυνα κοντά σε μια σύγκρουση που κανείς, υποτίθεται, δεν θέλει… αλλά πολλοί προετοιμάζουν.