Freedom of the Press with an Asterisk in Cyprus

Του Κωνσταντίνου Ζαχαρίου
Πώς να μιλήσεις σοβαρά για ελευθεροτυπία όταν το κράτος εκδίδει δημοσιογραφικές ταυτότητες και, στην πράξη, ασκεί έλεγχο στα μέσα ενημέρωσης; Πρόκειται για μοναδικό φαινόμενο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ένα αποικιοκρατικό κατάλοιπο που διατηρείται πεισματικά για να θυμίζει ποιος κρατά το ψαλίδι και ποιος το χαρτί. Ποιος ελέγχει και ποιος ελέγχεται. Με αυτές τις σκέψεις έγινε η εκδήλωση της Ένωσης Συντακτών Κύπρου για την κοπή της βασιλόπιτας.
Στην παρουσία εκπροσώπων από την Πολιτεία, ο πρόεδρος της Ένωσης, Γιώργος Φράγκος, έβαλε στο τραπέζι τα βασικά θέματα των δημοσιογράφων. Τα οποία είναι συγκεκριμένα και μετρήσιμα: Χαμηλοί μισθοί που δεν συμβαδίζουν με το κόστος ζωής ούτε με το βάρος της ευθύνης του επαγγέλματος, ελαστικές σχέσεις εργασίας και απλήρωτες υπερωρίες, πίεση για «παραγωγή περιεχομένου» χωρίς χρόνο για έρευνα και διασταύρωση, υποστελέχωση των μέσων που μετατρέπει τους δημοσιογράφους σε πολυεργαλεία, από ρεπόρτερ μέχρι social media managers κ.τ.λ. Και κυρίως, ένας κλάδος που δουλεύει υπό μόνιμη απειλή: Αγωγές, διατάγματα φίμωσης και μια απαρχαιωμένη νομοθεσία περί λιβέλου που χρησιμοποιείται συστηματικά για εκφοβισμό. Όταν οι δημοσιογράφοι αποκαλύπτουν υποθέσεις διαφθοράς και διαπλοκής, η απάντηση όσων θίγονται δεν είναι η διαφάνεια. Είναι οι δικηγόροι.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος μοίρασε υποσχέσεις. Μίλησε για ελευθερία της έκφρασης ως «υποχρέωση κάθε κυβέρνησης» για εποικοδομητική κριτική και για αγαστή συνεργασία. Όλα σωστά. Όλα θεσμικά. Όλα στρογγυλά. Μόνο που οι δημοσιογράφοι δεν ζουν με χαιρετισμούς και ευχές. Ζουν με μισθούς, συμβάσεις, εργασιακά δικαιώματα και πραγματική ανεξαρτησία από πολιτικές και οικονομικές πιέσεις. Και εδώ αρχίζουν οι ευθύνες της Πολιτείας. Η Ένωση Συντακτών ζητά τα αυτονόητα. Να αναγνωρίζεται θεσμικά, να έχει λόγο στις διαπιστεύσεις, να μην αντιμετωπίζεται σαν ενοχλητικός συγγενής στο τραπέζι της εξουσίας, να πάψει να θεωρείται πολυτέλεια ο σεβασμός στο ρόλο της. Και αντί απαντήσεων, παίρνει «θα το δούμε» και «είναι πρωτόκολλο». Και το βασανιστικό ερώτημα παραμένει: Γιατί η Πολιτεία δεν αναλαμβάνει τις ευθύνες της; Μήπως επειδή κάποιοι βολεύονται με Τύπο φοβισμένο, υπάκουο και οικονομικά εξαρτημένο; Όσο αυτό δεν αλλάζει, οι «καλές χρονιές» θα μένουν ευχές. Μέχρι τότε, οι δημοσιογράφοι θα συνεχίσουμε να παλεύουμε, δίπλα στους απλούς πολίτες, με σεβασμό στα προβλήματα και τις προσδοκίες τους. Και κάποια στιγμή, θα κάνουμε τη σούμα…