Twenty-Four Potential Risks Identified for Cyprus's Health System

Ο εγκλωβισμός του Οργανισμού Ασφάλισης Υγείας στον διαχειριστή του λογισμικού συστήματος, οι μη πραγματικά δικαιούχοι οι οποίοι παραμένουν εγγεγραμμένοι στους καταλόγους των προσωπικών γιατρών με αποτέλεσμα ο ΟΑΥ να καταβάλλει αχρείαστα τις σχετικές αποζημιώσεις, οι καταχρήσεις από πλευράς παρόχων αλλά και δικαιούχων, η εξαγορά μεγάλου αριθμού νοσηλευτηρίων από συγκεκριμένα επενδυτικά ταμεία και μια πιθανή κατάρρευση του ΟΚΥπΥ ενδεχομένως να θέσουν σε κίνδυνο το Γενικό Σύστημα Υγείας.
Εικοσιτέσσερις συνολικά πιθανούς κινδύνους για το ΓεΣΥ καταγράφει η έκθεση αξιολόγησης κινδύνου που κατατέθηκε στη Βουλή ενόψει της συζήτησης του προϋπολογισμού του ΟΑΥ για το 2026. Ο Οργανισμός παραθέτει βεβαίως αναλυτικά και τις κινήσεις ασφαλείας στις οποίες προχώρησε πετυχαίνοντας, όπως διαφαίνεται, σημαντική μείωση του επιπέδου κινδύνου για κάθε περίπτωση.
Διευκρινίζεται ότι πρόκειται για εκτιμήσεις ενώ στην πλειοψηφία τους οι πιθανοί κίνδυνοι οφείλονται σε εξωτερικούς παράγοντες και όχι σε παράγοντες που αφορούν το ίδιο το ΓεΣΥ ή αυτή καθ’ αυτή τη λειτουργία του.
Συγκεκριμένα, στη βάση της αξιολόγησης που έγινε, εντοπίστηκαν 17 κίνδυνοι υψηλού επιπέδου και 7 μετρίου επιπέδου. Μετά τη λήψη μέτρων ο αριθμός των υψηλού επιπέδου κινδύνων μειώθηκε στους 5, οι κίνδυνοι μέτριου επιπέδου έγιναν 18 και ένας κίνδυνος έμεινε στο χαμηλό επίπεδο ενώ είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι τρεις από τους 24 κινδύνους αφορούν ή σχετίζονται με το σύστημα πληροφορικής του ΓεΣΥ.
Η χρηματοδότηση του ΓεΣΥ περιλαμβάνεται στους πιθανούς κινδύνους με τον ΟΑΥ ωστόσο να παραθέτει τα αποτελέσματα της τελευταίας αναλογιστικής μελέτης βάσει της οποίας το Σύστημα μέχρι το έτος 2032 παρουσιάζει ισχυρή βιωσιμότητα και μεγάλο αποθεματικό. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στο τέλος του 2024 το αποθεματικό στο ταμείο του ΓεΣΥ (γύρω στα €700 εκατ.) είναι αρκετό για να καλύψει τις ανάγκες 4,5 μηνών (χωρίς εισφορές) έναντι τριών μηνών που καθορίζεται ως όριο ασφαλείας με βάση τις διεθνείς πρακτικές.
Πληρώνει το ΓεΣΥ για μη δικαιούχους
Η καταβολή αποζημιώσεων σε παρόχους υπηρεσιών του ΓεΣΥ και κυρίως σε προσωπικούς γιατρούς για άτομα τα οποία δεν είναι δικαιούχοι του Συστήματος ή δεν έχουν καν την μόνιμη διαμονή τους στην Κύπρο, αποτελεί ένα σοβαρό κίνδυνο για το Γενικό Σύστημα Υγείας.
Δικαιούχοι του ΓεΣΥ είναι όλα τα άτομα που έχουν την συνήθη διαμονή τους στις ελεγχόμενες από την Κυπριακή Δημοκρατία περιοχές και καταβάλλουν εισφορές στο ταμείο του Συστήματος ως εργαζόμενοι.
«Ωστόσο, ο Οργανισμός δεν έχει την απαραίτητη πληροφόρηση για πρόσωπα τα οποία αναχωρούν από την Κυπριακή Δημοκρατία μόνιμα και άρα δεν είναι πλέον δικαιούχοι».
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη μη διαγραφή τους από τους καταλόγους των προσωπικών γιατρών ή και από το Σύστημα και ο ΟΑΥ συνεχίζει να καταβάλλει τις σχετικές αποζημιώσεις.
Η βιωσιμότητα του ΟΚΥπΥ θέτει σε κίνδυνο και το ΓεΣΥ
Μια πιθανή κατάρρευση του Οργανισμού Κρατικών Υπηρεσιών Υγείας, θα έχει μεγάλη επίπτωση και στο Γενικό Σύστημα Υγείας, αναφέρεται στην έκθεση Αξιολόγησης Κινδύνου, με τον ΟΑΥ να αναφέρει χαρακτηριστικά: «Πιθανή κατάρρευση του ΟΚΥπΥ θα έχει μεγάλη επίπτωση στο ΓεΣΥ λόγω του ότι αποτελεί έναν από τους κυριότερους παρόχους υπηρεσιών υγείας, καθώς και λόγω του ότι παρέχει υπηρεσίες Γενικού Οικονομικού Συμφέροντος. Επίσης, ενδέχεται να δημιουργηθούν κενά σε συγκεκριμένες υπηρεσίες φροντίδας υγείας όπου ο ΟΚΥπΥ διαθέτει σοβαρή εξειδίκευση και δεν υπάρχουν αντίστοιχες υπηρεσίες στον ιδιωτικό τομέα».
Καταχρήσεις και αύξηση παρόχων και δικαιούχων
Η κατάχρηση ή η υπερβολική χρήση των υπηρεσιών του ΓεΣΥ από τους παρόχους και τους δικαιούχους του Συστήματος, αποτελεί βεβαίως ένα από τους πιθανούς κινδύνους που καταγράφονται στη σχετική έκθεση. «Ο Οργανισμός αντιμετωπίζει τον κίνδυνο αυτό με μεγάλη προτεραιότητα, αφού τον θεωρεί πολύ σοβαρό και έχει υιοθετήσει σειρά μέτρων προς μετριασμό του».
Άλλοι κίνδυνοι, σύμφωνα πάντα με την Έκθεση, αφορούν «την αρνητική δημοσιότητα που μπορεί να προέρχεται από διάφορες πηγές, ποιότητα παρεχόμενων υπηρεσιών, καταχρήσεις, παραπληροφόρηση του κοινού κλπ, την αδυναμία από μέρους του Οργανισμού να ανταποκριθεί στον ρόλο του με πλήρη επάρκεια λόγω υποστελέχωσης, (προωθήθηκαν προσλήψεις), το ενδεχόμενο απώλειας ασφάλειας των πληροφοριών και απώλειας του απόρρητου ή/και της ακεραιότητας των δεδομένων των δικαιούχων και τις δικαστικές διαμάχες.
Πέραν αυτών, στο ΓεΣΥ καταγράφεται «αύξηση αριθμού παροχέων, σε μη στοχευμένους τομείς, κάτι το οποίο έχει αντίκτυπο στα οικονομικά του ΓεΣΥ, ενώ παράλληλες πιέσεις ασκούνται και μέσω της αύξησης του πληθυσμού και κατ’ επέκταση του αριθμού των δικαιούχων».
Όπως επισημαίνεται στην Έκθεση, «η μη συντονισμένη και συνεχιζόμενη αύξηση των εγγεγραμμένων παροχέων στο ΓεΣΥ είναι δυνατό να δημιουργήσει υπερπληθυσμό σε συγκεκριμένες κατηγορίες παροχέων, κάτι που θα μειώσει τα εισοδήματα των συγκεκριμένων κατηγοριών. Επιπλέον, αυξάνει τον κίνδυνο καταχρήσεων αφού στην προσπάθεια των παροχέων να αυξήσουν τα εισοδήματά τους είναι δυνατό να παρέχουν μην αναγκαίες ιατρικές υπηρεσίες τις οποίες θα χρεώσουν στο ΓεΣΥ».
Το πρόβλημα «γίνεται εντονότερο λόγω της απουσίας ρυθμιστικού πλαισίου που να υποχρεώνει τους γιατρούς σε αφυπηρέτηση».
Παράλληλα «με την αύξηση του αριθμού δικαιούχων αυξάνονται οι ανάγκες σε υπηρεσίες υγείας».
Έλλειψη νομοθεσιών για την παροχή υπηρεσιών
«Η έλλειψη νομοθεσίας η οποία ρυθμίζει την παροχή και λειτουργία των υπηρεσιών αυτών (ανακουφιστικής φροντίδας και υπηρεσιών αποκατάστασης) δυσχεραίνει το έργο του Οργανισμού να εντάξει πλήρως στο ΓεΣΥ τις υπηρεσίες αυτές. Η πιθανότητα εμφάνισης του κινδύνου είναι πολύ μεγάλη λόγω του ότι απουσιάζει το ρυθμιστικό νομοτεχνικό πλαίσιο». Η έκθεση ολοκληρώθηκε τον περασμένο Ιούλιο και δύο μήνες μετά ψηφίστηκε ο νόμος για τις υπηρεσίες αποκατάστασης. Το νομοσχέδιο για την ανακουφιστική φροντίδα βρίσκεται στη διαδικασία της κατ’ άρθρο συζήτησης).
Κίνδυνος από μονοπώλια
Ο συγκεκριμένος κίνδυνος προκύπτει από «τις εξαγορές μετοχών των ιδιωτικών νοσηλευτηρίων από επενδυτικά ταμεία με αποτέλεσμα τη δημιουργία ολιγοπωλίου ή μονοπωλίου».
Η συνέχιση του φαινομένου, όπως επισημαίνεται, ενδεχομένως να περιορίσει «σημαντικά τη διαπραγματευτική θέση του Οργανισμού, υπό τον κίνδυνο απώλειας ζωτικών παροχέων που είναι απαραίτητοι για την εύρυθμη λειτουργία του Συστήματος» ενώ καταγράφεται «οικονομική πίεση στον ΟΑΥ για συνεχή αύξηση της δαπάνης».
Σπαζοκεφαλιά το λογισμικό
Τρεις από τους 24 συνολικά πιθανούς κινδύνους για το ΓεΣΥ αφορούν το λογισμικό Σύστημα με τον ΟΑΥ να κάνει αναφορά στην έκθεση και για επεξεργασία σεναρίου ανάληψης της διαχείρισης του συστήματος πληροφορικής από τα αρμόδια τμήματα του, από τον ερχόμενο Μάϊο.
Επισημαίνοντας την εξάρτηση του από τον ανάδοχο του έργου και τους υπεργολάβους του ο ΟΑΥ αναφέρει: «Λόγω της εξάρτησης από τον ανάδοχο μπορεί να παρατηρηθούν: Μονοπωλιακές χρεώσεις και απουσία εναλλακτικών επιλογών από τον Οργανισμό που οδηγούν σε αυξημένο κόστος». Καταγράφεται παράλληλα και «περιορισμός των επιλογών του Οργανισμού σε θέματα ανάπτυξης του συστήματος πληροφορικής αφού όλες οι υπηρεσίες και λύσεις του λογισμικού πρέπει να προσφέρονται από τον υφιστάμενο ανάδοχο».
Ο ΟΑΥ, προχώρησε σε «προκήρυξη διαγωνισμού για αγορά συμβουλευτικών υπηρεσιών για τη διαμόρφωση της στρατηγικής του σχετικά με την εξέλιξη του συστήματος πληροφορικής του ΓεΣΥ, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα» ενώ προωθείται «εσωτερικοποίηση υπηρεσιών, όπου είναι εφικτό, και συνεχίζονται οι προσπάθειες «για περισσότερη αυτοματοποίηση των εσωτερικών διεργασιών του Οργανισμού».
Δεύτερος σχετικός κίνδυνος αφορά την πιθανή «αδυναμία του συστήματος πληροφορικής να ανταποκριθεί στις ανάγκες του Οργανισμού» με τον ΟΑΥ να αναφέρει ότι «παρόλο που το σύστημα πληροφορικής είναι ήδη σε ικανοποιητικό επίπεδο, οι αλλαγές που ζητούνται όσον αφορά σε καινούριες λειτουργίες και ανάλυση πληροφοριών αυξάνονται με σημαντικό ρυθμό. Τυχόν καθυστέρηση και/ή αδυναμία στην υλοποίηση των αλλαγών επιφέρει αρνητικές επιπτώσεις».
Ο Οργανισμός έχει προχωρήσει σε «αξιολόγηση μέσω νομικής βοήθειας των επιλογών αναφορικά με τις διαδικασίες για δημόσιες συμβάσεις που μπορεί να ακολουθήσει» ενώ προκήρυξε διαγωνισμό «για αγορά συμβουλευτικών υπηρεσιών για τη διαμόρφωση της στρατηγικής του σχετικά με την εξέλιξη του συστήματος πληροφορικής, μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα».