Οι βουλευτικές εκλογές της 24ης Μαΐου 2026 θα διαμορφώσουν ένα νέο πολιτικό σύστημα αλλά είναι αμφίβολο αν θα ξεπεραστεί η κρίση που το μαστίζει τώρα. Αν κρίνει κανείς από την προεκλογική εκστρατεία τα κόμματα φαίνονται αποκομμένα από τα προβλήματα που απασχολούν την κοινωνία. Δεν είναι μόνο η σύγχυση που επικρατεί στην πολιτική των κομμάτων για το Κυπριακό αλλά και η ανυπαρξία πολιτικών ιδεών, οραμάτων, ακόμη και απλών προγραμμάτων για το μέλλον της κυπριακής κοινωνίας. Όλα αυτά συμβαίνουν σε μια δύσκολη και ρευστή διεθνή συγκυρία, χαώδη και αβέβαια, που ασφαλώς επηρεάζει την Κύπρο και για την οποία τα πολιτικά της κόμματα δεν αρθρώνουν λόγο. Το πολιτικό κενό όμως δεν περιορίζεται στο κομματικό τοπίο αλλά επεκτείνεται και στην εκτελεστική εξουσία και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας που αδυνατούν να ανταποκριθούν στις προσδοκίες των πολιτών και τα κελεύσματα των καιρών.
Το εντυπωσιακό είναι ότι τα κόμματα ασχολούνται περισσότερο με περιστασιακά γεγονότα, εσωτερικές ίντριγκες και θέματα που δεν ενδιαφέρουν την κοινωνία. Αυτό εξηγεί και την έλλειψη εμπιστοσύνης της μεγάλης πλειοψηφίας των πολιτών απέναντι στο πολιτικό σύστημα. Τα συστημικά κόμματα, αυτά που για χρόνια ποδηγετούσαν την κυπριακή πολιτική ζωή, βρίσκονται σε πλήρη υποχώρηση σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις αλλά και το κοινό αίσθημα του μέσου πολίτη. Πρόκειται για τα δύο μεγάλα κόμματα, τον ΔΗΣΥ και το ΑΚΕΛ, το ΔΗΚΟ του ενδιάμεσου χώρου και την ΕΔΕΚ που εξέφραζε κάποτε κάποιες ριζοσπαστικές ιδέες.
Σήμερα, πέρα από το φαινόμενο Φειδία Παναγιώτου που αναποδογύρισε πολλές βεβαιότητες του συστήματος, υπάρχει η προέλαση της άκρας δεξιάς με το ΕΛΑΜ που προκαλεί αναστάτωση και αβεβαιότητα. Ένας νέος παράγοντας που πιθανόν επίσης να ανατρέψει τα σημερινά δεδομένα είναι το κόμμα ΑΛΜΑ που δημιούργησε ο πρώην Γενικός Ελεγκτής Οδυσσέας Μιχαηλίδης, ο οποίος φαίνεται να είναι πολυσυλλεκτικός και με ψηλά ποσοστά στις δημοσκοπήσεις. Μια μεγάλη μερίδα πολιτών εναποθέτει σε αυτόν τις ελπίδες της. Η πιθανότητα το νέο αυτό κόμμα να καταλάβει την τρίτη θέση στο κομματικό κυπριακό πεδίο είναι υπαρκτή μολονότι οι δημοσκοπήσεις τοποθετούν για την ώρα σε αυτή τη θέση το ΕΛΑΜ. Αν τα γεγονότα δεν ανατραπούν ως τις βουλευτικές εκλογές, θα ανταγωνιστεί το ΕΛΑΜ για τη θέση αυτή.
Η προέλαση του ΕΛΑΜ αποσταθεροποιεί το πολιτικο-κομματικό σύστημα. Είναι το μόνο κόμμα από τους παλιούς κομματικούς σχηματισμούς που βλέπει συνεχώς τα ποσοστά του να αυξάνονται σε κάθε εκλογική αναμέτρηση και σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις θα καταλάβει την τρίτη θέση στην ιεραρχία του πολιτικού συστήματος, υποσκελίζοντας το ΔΗΚΟ που κατέχει σταθερά αυτή τη θέση μετά το 1974.
Στο χώρο της δεξιάς υπάρχει σύγκρουση των μεγάλων συμφερόντων που ανταγωνίζονται στο εσωτερικό της κυπριακής μεταπρατικής αστικής τάξης και τα οποία εκπροσωπούνται από διάφορες πολιτικές ομάδες εντός του ΔΗΣΥ και εν μέρει του ΕΛΑΜ. Στις επερχόμενες βουλευτικές εκλογές, ο ΔΗΣΥ, παρά τη φθορά του, δύσκολα θα χάσει την πρωτοκαθεδρία. Το ΑΚΕΛ πάντως δίνει μάχη για την πρώτη θέση. Η προσπάθειά του να διευρύνει την εκλογική και κοινωνική του βάση ανακόπτεται με λανθασμένους χειρισμούς που κουβαλούν νερό στον μύλο της δεξιάς, κυρίως στο χώρο της Ιστορίας. Κλειδί της επιτυχίας του η διεύρυνση σε νέες κοινωνικές δυνάμεις.
Αυτά τα φαντάσματα της Ιστορίας ζημιώνουν λιγότερο το ΔΗΣΥ και καθόλου το ΕΛΑΜ. Αυτό δεν σημαίνει φυσικά απαξίωση της Ιστορίας. Η Ιστορία όμως είναι γεγονότα και ορθολογική ερμηνεία τους, όχι εικασίες και φαντάσματα. Η κοινωνία περιμένει από τα κόμματα να ασχοληθούν με τα πραγματικά της προβλήματα και να αφήσουν την Ιστορία στους ιστορικούς. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν έχουν λόγο γι’αυτή. Δεν μπορεί όμως η Ιστορία να δραπετεύει από το επιστημονικό της πεδίο, όσο ταξική και ιδεολογική και να είναι, για να χρησιμοποιείται κατά το δοκούν στις καθημερινές κομματικές επιλογές. Δεν μπορεί να γίνεται θεραπαινίδα της πολιτικής ανάλογα με τις περιστάσεις. Αυτό βέβαια ισχύει για όλα τα κόμματα και ειδικά το ΔΗΣΥ που επίσης την εργαλειοποιεί κατά το δοκούν.
Μπορεί βέβαια τα δύο μεγάλα κόμματα να ανταγωνίζονται για την «πρωτιά» αλλά τα τελευταία χρόνια έχουν χάσει δεκάδες χιλιάδες ψήφους. Από ποσοστά που κυμαίνονταν στο 30% αγωνίζονται τώρα να συγκρατήσουν ένα 20%. Και δεν είναι μόνο αριθμητική η πτώση, υπάρχει απώλεια εμπιστοσύνης και μετάλλαξη ταυτότητας σε επίπεδο κοινωνικών δυνάμεων που αντιπροσωπεύουν. Σε όλα αυτά θα πρέπει να προστεθεί και ο καθοριστικός ρόλος της αποχής.
Στον λεγόμενο ενδιάμεσο χώρο το ΔΗΚΟ υποχωρεί. Δεν κατάφερε να διευρύνει την κοινωνική του βάση στα μικροαστικά και μεσοαστικά στρώματα που θα έπρεπε να ήταν η ραχοκοκκαλιά του. Το κομμάτι της αστικής τάξης που εκπροσωπούσε για πολλά χρόνια, δημιούργημα της περιόδου της ανεξαρτησίας, δεν είναι πια διακριτό από τα μεταπρατικά αστικά στρώματα που εκπροσωπεί ο ΔΗΣΥ και εν μέρει το ΕΛΑΜ. Δεν φαίνεται επίσης να αποκόμισε κέρδη από τη στήριξη που έδωσε και δίνει στον Νίκο Χριστοδουλίδη.
Το τέταρτο κόμμα του παραδοσιακού κυπριακού πολιτικού συστήματος, η ΕΔΕΚ, με το ιστορικό παρελθόν, φαίνεται να διανύει πολύ δύσκολες μέρες στην μετα-Σιζόπουλο εποχή. Οι εσωτερικές διενέξεις και η στήριξη Χριστοδουλίδη κινδυνεύουν να της δώσουν την χαριστική βολή. Τα μικροαστικά ριζοσπαστικά στρώματα που εκπροσωπούσε μετακινούνται αλλού. Το ίδιο και πολλοί εργαζόμενοι και αγρότες. Το ιστορικό αποτύπωμα όμως του κόμματος αυτού θα πρέπει κανονικά να του επιτρέψει την παραμονή του στη Βουλή.
Το κόμμα των Οικολόγων που έχει προσφέρει πολύ περισσότερα στον τόπο από ό,τι η πολιτική του επιφάνεια, αντιμετωπίζει επίσης προβλήματα αλλά το δυνατό αποτύπωμα που έχει αφήσει στην κυπριακή κοινωνία θα πρέπει κανονικά να του επιτρέψει να παραμείνει στη Βουλή. Οι δημοσκοπήσεις δεν φαίνεται να αποδίδουν το πραγματικό πολιτικό του εκτόπισμα.
Διάφορα άλλα κόμματα ή κινήσεις, όπως η ΔΗΠΑ, Κίνημα Κυνηγών, το Βολτ και η νεογέννητη Δημοκρατική Αλλαγή κινούνται επίσης στον χώρο της αβεβαιότητας. Η «Κομμουνιστική Πρωτοβουλία Κύπρου, για την ανασυγκρότηση του εργατικού και λαϊκού κινήματος» μάλλον δεν θα θα κατέλθει σε αυτές τις εκλογές.
Συμπερασματικά, υπάρχει ένα μεγάλο κενό στο κυπριακό πολιτικό σύστημα και μια απαξίωση των παραδοσιακών πολιτικών κομμάτων. Η διαφθορά, η ακρίβεια και τα θέματα ασφάλειας επιτείνουν ακόμη περισσότερο αυτή την απαξίωση. Είναι βέβαιο ότι θα υπάρξει μια νέα διάταξη των πολιτικών δυνάμεων στις επερχόμενες βουλευτικές οι οποίες θα αναδιατάξουν και το τοπίο για τις επόμενες προεδρικές εκλογές. Για την ώρα το σύστημα είναι αντιμέτωπο με τις συνομιλίες στο Κυπριακό που φαίνονται αδιέξοδες με τη στάση που τηρεί η Τουρκία αλλά και με την επιμονή από μέρους του σε μια ανεπιτυχή στρατηγική που ακολουθήθηκε τα τελευταία πενήντα χρόνια. Υπάρχει δυνατότητα μιας νέας στρατηγικής στο Κυπριακό; Αν και αμφίβολο, ο χρόνος θα δείξει. Πάντως η παρούσα στρατηγική είναι αδιέξοδη και υπονομεύει την ίδια την Κυπριακή Δημοκρατία. Επιδεινώνεται δε από την μονοδιάστατη κυπριακή εξωτερική πολιτική Λευκωσίας και Αθήνας.
Πέρα όμως από το Κυπριακό, η κυπριακή κοινωνία αντιμετωπίζει επίσης μεγάλα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα, με πολλές ανισότητες, με φτωχοποιημένα κοινωνικά στρώματα, με μια νεολαία που κινείται χωρίς πυξίδα με όσα βλέπουμε καθημερινά, με την παιδεία και τον πολιτισμό σε απαξίωση. Και με ένα μονοδιάστατο παραγωγικό μοντέλο που στηρίζεται στον τουρισμό και τις υπηρεσίες. Ένα παρασιτικό παραγωγικό μοντέλο ανάπτυξης που καταστρέφει το περιβάλλον και τον πολιτισμό και υποβαθμίζει τον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα, όπως και την τεχνολογία.
*Πανεπιστημιακός,συγγραφέας- [email protected]
Shaping a New Cypriot Political System
The upcoming parliamentary elections in 2026 are expected to shape a new political system in Cyprus, however, the system's ability to overcome the current crisis remains doubtful. The election campaign reveals a disconnect between the parties and the real problems of society, with a lack of political ideas and visions for the future. The international situation, full of uncertainty, exacerbates the situation, while the political leadership fails to meet the expectations of citizens. The traditional parties, such as DISY, AKEL, DIKO, and EDEK, are in decline, according to polls and public sentiment. At the same time, there is a rise of the far-right with ELAM, as well as the emergence of the new party ALMA, led by Odysseus Michaelides, which appears to be gathering significant support. ELAM is emerging as a force destabilizing the political system, while ALMA has the potential to take third place in the elections, challenging DIKO's dominance. The rise of ELAM is interpreted as a result of conflicting interests within the right-wing faction. Despite its wear and tear, DISY is expected to maintain its leadership, while AKEL seeks to challenge its hegemony. The political situation in Cyprus is characterized by fluidity and uncertainty, with the elections being a critical turning point for the country's future.
