«Στην Κύπρο υπάρχουν 18.000 - 30.000 ομοφυλόφιλοι».
Η φράση αυτή δεν γράφτηκε σήμερα. Δημοσιεύθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1980 στο περιοδικό «Εικόνες», σε ένα εκτενές αφιέρωμα με τίτλο «Ομοφυλοφιλία». Για τα δεδομένα της εποχής, η εκτίμηση αυτή προκάλεσε αίσθηση και άνοιξε μια συζήτηση που μέχρι τότε σπάνια γινόταν δημόσια.
Η κυπριακή κοινωνία βρισκόταν ακόμη σε μια περίοδο έντονης συντηρητικότητας. Η ομοφυλοφιλία δεν αποτελούσε μόνο κοινωνικό ταμπού· ήταν και ποινικό αδίκημα. Ο Ποινικός Κώδικας, κληρονομιά της αποικιακής περιόδου, προέβλεπε αυστηρές ποινές για τις λεγόμενες «παρά φύσιν» πράξεις μεταξύ ανδρών.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το αφιέρωμα των «Εικόνων» επιχειρούσε κάτι που για την εποχή θεωρείτο τολμηρό: να ανοίξει δημόσια μια συζήτηση γύρω από ένα θέμα που μέχρι τότε παρέμενε σχεδόν αποκλειστικά στη σφαίρα της σιωπής.
Το δημοσίευμα βασιζόταν σε συζήτηση που πραγματοποιήθηκε στη Δημοτική Στέγη Λευκωσίας με θέμα τις ψυχολογικές και νομικές πτυχές της ομοφυλοφιλίας. Στη συζήτηση συμμετείχαν επιστήμονες και νομικοί της εποχής, μεταξύ των οποίων ο ψυχίατρος Τάκης Ευδόκας, ο νομικός Λουκάς Λουκαΐδης και άλλες προσωπικότητες του δημόσιου βίου.
Οι απόψεις που καταγράφονται στο αφιέρωμα αποτυπώνουν το πνευματικό και επιστημονικό πλαίσιο της εποχής. Ορισμένοι προσεγγίζουν την ομοφυλοφιλία ως ψυχολογικό ή κοινωνικό φαινόμενο που πρέπει να μελετηθεί, ενώ άλλοι την εντάσσουν στο τότε κυρίαρχο ιατρικό ή ηθικό πλαίσιο. Διαβάζοντας σήμερα αυτές τις τοποθετήσεις, γίνεται φανερό ότι δεν πρόκειται απλώς για προσωπικές απόψεις. Αντικατοπτρίζουν τον τρόπο με τον οποίο η επιστήμη, η κοινωνία και το κράτος αντιλαμβάνονταν τότε ένα ζήτημα που βρισκόταν ακόμη στη σκιά της σιωπής.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα στοιχείο που καταγράφεται στο ίδιο το δημοσίευμα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, μέσα σε δέκα χρόνια (από το 1968 έως το 1978) είχαν καταγγελθεί στην Κύπρο μόλις 60 περιπτώσεις ομοφυλοφιλίας. Το στοιχείο αυτό αποκαλύπτει μια χαρακτηριστική πτυχή της κοινωνίας της εποχής: παρότι η νομοθεσία προέβλεπε αυστηρές ποινές, το θέμα παρέμενε σε μεγάλο βαθμό στη σκιά. Συχνά αντιμετωπιζόταν περισσότερο ως κοινωνικό ταμπού παρά ως ζήτημα που ερχόταν ανοιχτά στον δημόσιο διάλογο.
Το άρθρο επιχειρούσε επίσης συγκρίσεις με τη νομοθεσία άλλων χωρών. Στη Μεγάλη Βρετανία, για παράδειγμα, η νομοθεσία είχε ήδη αλλάξει από το 1967, επιτρέποντας τις σχέσεις μεταξύ ενηλίκων σε ιδιωτικό χώρο. Η Κύπρος, αντίθετα, παρέμενε δεσμευμένη σε ένα αυστηρό νομικό πλαίσιο που προερχόταν από την αποικιακή περίοδο.
Το ενδιαφέρον στο αφιέρωμα των «Εικόνων» δεν βρίσκεται μόνο στο ίδιο το θέμα της ομοφυλοφιλίας. Βρίσκεται στο γεγονός ότι το θέμα αυτό συζητείται δημόσια. Για μια κοινωνία που μέχρι τότε προτιμούσε τη σιωπή γύρω από τέτοια ζητήματα, η ίδια η συζήτηση αποτελούσε ήδη μια μικρή κοινωνική μετατόπιση.
Εκεί όπου τη δεκαετία του 1980 ο δημόσιος διάλογος περνούσε μέσα από τις σελίδες ενός περιοδικού ή από μια συζήτηση σε μια αίθουσα στη Λευκωσία, σήμερα η ανταλλαγή απόψεων πραγματοποιείται άμεσα και καθημερινά μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Τα κοινωνικά δίκτυα δημιούργησαν έναν νέο δημόσιο χώρο όπου οι πολίτες μπορούν να εκφράζουν απευθείας τις απόψεις και τις αντιλήψεις τους, συμμετέχοντας ενεργά στη διαμόρφωση του κοινωνικού διαλόγου.
Για τον ιστοριοδίφη του εφημεριδικού τύπου, τέτοια δημοσιεύματα αποτελούν πολύτιμα παράθυρα στον τρόπο σκέψης μιας εποχής. Μέσα από τις σελίδες τους αποκαλύπτονται όχι μόνο οι προκαταλήψεις αλλά και οι πρώτες ρωγμές που αρχίζουν να εμφανίζονται σε μια κοινωνία.
Σήμερα, περισσότερα από σαράντα χρόνια μετά, το αφιέρωμα των «Εικόνων» δεν διαβάζεται απλώς ως ένα δημοσιογραφικό κείμενο του παρελθόντος. Διαβάζεται ως ένα ιστορικό στιγμιότυπο της κυπριακής κοινωνίας σε μια στιγμή όπου άρχιζε, διστακτικά, να ανοίγει μια συζήτηση που για δεκαετίες παρέμενε
Του Κρίστοφερ Πιτσιλλίδη
Ιστοριοδίφη της Συλλογικής Μνήμης του Εφημεριδικού Τύπου
Throwback IMAGES to the 80s: "There are 18,000 - 30,000 homosexuals in Cyprus."
A feature in the 1980s magazine “IMAGES” titled “Homosexuality” reveals an interesting picture of Cypriot society at the time. The article estimated that there were 18,000 - 30,000 homosexuals living in Cyprus, an estimate that caused a sensation given the strong conservatism and stigma surrounding the issue. Homosexuality was a criminal offense in Cyprus, with severe penalties for “unnatural” acts. The feature attempted to open a public discussion on a topic that had previously been taboo, presenting a discussion that took place at the Nicosia Municipal Hall with the participation of scientists and lawyers. The views recorded in the article reflect the scientific and social context of the time, with some approaching homosexuality as a psychological phenomenon and others placing it within the medical or moral framework. Data presented show that only 60 cases of homosexuality had been reported in Cyprus between 1968 and 1978, highlighting the lack of public dialogue. The article compares Cypriot legislation with that of Great Britain, where legislation had already changed in 1967. The “IMAGES” feature is a significant moment for starting a public discussion on an issue that had remained in silence for years.
