The 'Wooden Language' of Politics and the 'Global Phenomenon' of Pheidiás

Για το φαινόμενο της ξύλινης γλώσσας στον πολιτικό χώρο, που φαίνεται να ανθεί στην περίπτωση της Κύπρου, καθώς και για τις επιπτώσεις της στη διαμόρφωση της κοινής γνώμης και την αποτελεσματικότητα της πολιτικής επικοινωνίας, μίλησε η ειδικός φωνής και δημόσιου λόγου, κα. Νίνα Καλούτσα.
Όπως εξηγεί, υπάρχουν πολλοί λόγοι που ένας ομιλητής δεν καταφέρνει να πείσει, ακόμη κι όταν τα επιχειρήματά του είναι εύλογα και τεκμηριωμένα. Ένας από τους βασικότερους είναι ο μονότονος τρόπος έκφρασης. Η ομιλία που δεν έχει ποικιλία στον τονισμό, στερείται παύσεων, αναπνοών και γενικά ρυθμικότητας, δυσκολεύει τον ακροατή να ενεργοποιήσει την κριτική του σκέψη και να κατανοήσει ποιο είναι το κεντρικό μήνυμα.
Η μη λεκτική επικοινωνία, τονίζει η κα. Καλούτσα, είναι συχνά πιο ισχυρή από τα ίδια τα λόγια — έως και 12,5 φορές, σύμφωνα με έρευνες. Όταν ο τρόπος που μιλάμε δεν ευθυγραμμίζεται με το περιεχόμενο των λόγων μας, η αποτελεσματικότητα μειώνεται σημαντικά. Χρειάζεται σωστή χρήση της γλώσσας του σώματος, εκφραστικότητα στη φωνή και καθαρή άρθρωση. Χωρίς αυτά, ακόμη και οι πιο ουσιαστικές θέσεις χάνουν την αξία τους.
Το φαινόμενο αυτό, σύμφωνα με την ίδια, δεν αποτελεί γλωσσική στρατηγική, αλλά αδυναμία επικοινωνίας.
Ένας ακόμη λόγος που η πολιτική ρητορική συχνά δεν πείθει, είναι η χρήση χιλιοειπωμένων κλισέ. Φράσεις που επαναλαμβάνονται εδώ και δεκαετίες δεν αγγίζουν τον σύγχρονο πολίτη. «Χρειαζόμαστε ένα σύγχρονο λεξιλόγιο, με λόγο που μιλά στη λογική αλλά και στο συναίσθημα, ανθρώπινα και κατανοητά. Αυτός είναι ο αυθεντικός λόγος», τονίζει η κα. Καλούτσα.
Όπως σημειώνει, οι πολίτες δεν νιώθουν αυθεντικότητα όταν ακούν πολιτικούς να μιλούν σαν να απαγγέλλουν ένα αποστηθισμένο ποίημα. «Δεν αισθανόμαστε ότι κάθε λέξη βγαίνει από την ψυχή τους και στηρίζεται από την προσωπικότητά τους», προσθέτει χαρακτηριστικά.
Το «παγκόσμιο φαινόμενο» Φειδίας
Αναφερόμενη στο παράδειγμα του Κύπριου ευρωβουλευτή Φειδία Παναγιώτου, η κα. Καλούτσα τονίζει ότι η απλότητα και η αυθεντικότητα είναι τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν τον λόγο του. «Αν αναλύαμε τη φωνή του, θα διαπιστώναμε πόσο παραστατικός είναι. Τον χαρακτηρίζω “παγκόσμιο φαινόμενο” και υπάρχουν πολλοί λόγοι που έφτασε εκεί που έφτασε», αναφέρει.
Ο ίδιος, όπως επισημαίνει, μιλά με απλό και κατανοητό τρόπο, έχει δομή στον λόγο του και εξηγεί τα «αυτονόητα» που συχνά παραλείπουν οι πολιτικοί και οι δημοσιογράφοι. Για τις νεότερες ηλικίες, όμως, τίποτα δεν είναι αυτονόητο.
Παράλληλα, προειδοποιεί ότι η υπερβολική απλοποίηση μπορεί να οδηγήσει σε παγίδες: «Όπως όλα, έτσι κι αυτό, στην υπερβολή του, μπορεί να γίνει προβληματικό».
Η ανάγκη για ομιλητές που «μοιάζουν με ανθρώπους της διπλανής πόρτας» και όχι με αποκομμένους επαγγελματίες σε βάθρα είναι πλέον επιτακτική. Όπως τονίζει, ο πολιτικός λόγος πρέπει να σχετίζεται με την καθημερινότητα και να μεταδίδεται με τρόπο που να αγγίζει.
Αναφορικά με την επίδραση της ξύλινης γλώσσας στην απαξίωση της πολιτικής, η κα. Καλούτσα είναι σαφής: «Σε πολύ μεγάλο βαθμό». Όπως σημειώνει, η επικοινωνία είναι η νούμερο ένα δεξιότητα που αναζητούν οι μεγάλες εταιρείες στους υποψηφίους, σύμφωνα με έρευνες του LinkedIn. Είναι, επίσης, η νούμερο ένα ικανότητα που απαιτούν οι πολίτες από τους πολιτικούς. Παρ’ όλα αυτά, ελάχιστοι είναι εκείνοι που επενδύουν ουσιαστικά στη βελτίωση της επικοινωνιακής τους ικανότητας.
Τέλος, η ίδια αναφέρθηκε στον ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία πλέον χρησιμοποιείται ακόμα και για πολιτικούς σκοπούς: για αναρτήσεις, τοποθετήσεις και ομιλίες.
«Πριν την έλευση της “επανάστασης” του ChatGPT, το κριτήριο του καλού ομιλητή ήταν διαφορετικό. Σήμερα, το ερώτημα είναι: ποιος είναι τελικά ο καλός ομιλητής; Αν μπορώ να πατήσω ένα κουμπί και να αποκτήσω περιεχόμενο για οποιοδήποτε θέμα, τότε τι με κάνει διαφορετικό; Η απάντηση είναι μία: ο καλός ομιλητής είναι αυτός που έχει βαθιά γνώση και βιωματική εμπειρία του θέματος για το οποίο μιλά. Έχει αξιοπιστία, αυτό που ο Αριστοτέλης αποκαλούσε “ήθος”», επισημαίνει η κα. Καλούτσα.
Και προσθέτει: «Ο καλός ομιλητής δεν είναι απλώς εκείνος που μιλά ωραία, αλλά αυτός που μεταδίδει τη γνώση του με τρόπο που να φτάνει στους ακροατές όπως την έχει βιώσει ο ίδιος — χωρίς παρεξηγήσεις. Συχνά, κάποιος έχει μια ιδέα στο μυαλό του, αλλά τη μεταφέρει ελλιπώς. Ο συνομιλητής την φιλτράρει μέσα από τις δικές του περιοριστικές πεποιθήσεις, και έτσι το μήνυμα αλλοιώνεται. Όλοι μας έχουμε τέτοιες πεποιθήσεις».