Στην ιστορική πόλη Τιμπουκτού του Μάλι φυλάσσεται μία από τις σημαντικότερες συλλογές χειρογράφων στον κόσμο. Τα χειρόγραφα αυτά, που χρονολογούνται από τον Μεσαίωνα έως και τον 19ο αιώνα, μαρτυρούν μια πλούσια πνευματική και επιστημονική παράδοση στην Αφρική. Περιλαμβάνουν κείμενα για τη θρησκεία, την επιστήμη, την αστρονομία, την ιατρική, τη φιλοσοφία και τη λογοτεχνία.
Για πολλά χρόνια, ένας άνθρωπος αφιερώθηκε στη διάσωση και προστασία αυτής της πολιτιστικής κληρονομιάς: ο βιβλιοθηκάριος Αμπντέλ Καντέρ Χαϊντάρα. Μεγαλωμένος σε οικογένεια που διατηρούσε ιδιωτική συλλογή χειρογράφων, ο Χαϊντάρα ανέλαβε να συνεχίσει το έργο του πατέρα του και να εντοπίσει, να συλλέξει και να προστατεύσει όσο το δυνατόν περισσότερα από αυτά τα πολύτιμα κείμενα.
Η ζωή του άλλαξε δραματικά το 2012, όταν ισλαμιστικές εξτρεμιστικές ομάδες κατέλαβαν το Τιμπουκτού. Οι ομάδες αυτές επέβαλαν αυστηρούς θρησκευτικούς κανόνες και κατέστρεψαν μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς. Πολλά από τα χειρόγραφα θεωρούνταν επικίνδυνα ή αιρετικά, και υπήρχε σοβαρός κίνδυνος να καταστραφούν.
Αντί να εγκαταλείψει, ο Χαϊντάρα αποφάσισε να οργανώσει μια μυστική επιχείρηση διάσωσης. Μαζί με άλλους βιβλιοθηκάριους, ιδιοκτήτες συλλογών και εθελοντές, ξεκίνησε να μεταφέρει τα χειρόγραφα κρυφά έξω από την πόλη.
Τα βιβλία τοποθετούνταν μέσα σε μεταλλικά κιβώτια, συχνά χωρίς να κινήσουν υποψίες, και μεταφέρονταν με κάθε διαθέσιμο μέσο: αυτοκίνητα, κάρα, ακόμη και βάρκες στον ποταμό Νίγηρα. Οι μετακινήσεις γίνονταν υπό συνεχή φόβο ελέγχων και πιθανής σύλληψης.
Η επιχείρηση ήταν εξαιρετικά επικίνδυνη. Αν αποκαλυπτόταν, οι συμμετέχοντες θα μπορούσαν να τιμωρηθούν αυστηρά. Παρ’ όλα αυτά, η ομάδα συνέχισε αδιάκοπα, μεθοδικά και με μεγάλο θάρρος.
Τελικά, η προσπάθεια στέφθηκε με επιτυχία. Περίπου 350.000 χειρόγραφα διασώθηκαν, δηλαδή το μεγαλύτερο μέρος της πολιτιστικής αυτής κληρονομιάς. Τα χειρόγραφα μεταφέρθηκαν κυρίως στην πρωτεύουσα Μπαμακό, όπου φυλάσσονται μέχρι σήμερα σε πιο ασφαλείς συνθήκες.
Η διάσωση των χειρογράφων του Τιμπουκτού θεωρείται μία από τις σημαντικότερες πολιτιστικές επιχειρήσεις διάσωσης της σύγχρονης εποχής. Το έργο του Χαϊντάρα ανέδειξε όχι μόνο τη σημασία των ίδιων των κειμένων, αλλά και τη βαθιά ιστορία γνώσης και παιδείας στην Αφρική.
Σήμερα, συνεχίζονται οι προσπάθειες για τη συντήρηση και την ψηφιοποίηση των χειρογράφων, ώστε να προστατευτούν από τη φθορά του χρόνου και να γίνουν προσβάσιμα σε ερευνητές και στο ευρύ κοινό.
Η ιστορία αυτή αποτελεί ένα ισχυρό παράδειγμα του πώς η αφοσίωση ενός ανθρώπου μπορεί να συμβάλει στη διάσωση μιας ολόκληρης πολιτιστικής κληρονομιάς, ακόμη και μέσα στις πιο δύσκολες συνθήκες.
ΠΗΓΗ: 1000librariesmagazine.com
Politis
The Librarian Who Risked His Life to Save the Ancient Manuscripts of Timbuktu
Abdel Kader Haidara, a librarian from Timbuktu, Mali, risked his life to save approximately 350,000 ancient manuscripts from destruction by Islamist extremist groups in 2012. Haidara organized a secret operation to transport the manuscripts out of the city, using various means of transportation and facing enormous risks. His actions are considered one of the most important cultural rescue operations of modern times, saving an invaluable cultural heritage of Africa.
