PtV: Kareklas' Book Raises Questions and Concerns

Παρουσίαση βιβλίου του Γιάννη Καρεκλά «Κυπριακό: Πορεία προς τον Γκρεμό (1830-1974)» – Ερωτήματα και προβληματισμούς θέτει στο βιβλίο του ο Γ. Καρεκλάς, λέει η ΠτΒ
Ο Γιάννης Καρεκλάς με το βιβλίο του θέτει με τόλμη ερωτήματα και προβληματισμούς, ανέφερε η Πρόεδρος της Βουλής και Πρόεδρος του Δημοκρατικού Συναγερμού, Αννίτα Δημητρίου, κατά τον χαιρετισμό της στην παρουσίαση του βιβλίου του Γιάννη Καρεκλά «Κυπριακό 1830-1974: Πορεία προς τον γκρεμό», την Τετάρτη, στο Πολιτιστικό Ίδρυμα «Αρχάγγελος» της Ιεράς Μονής Κύκκου, στη Λευκωσία.
«”Ένας λαός ανυψώνεται όταν δείξει πως δεν φοβάται την αλήθεια”. Αυτή είναι η μικρή φράση, την οποία επικαλείται ο κ. Καρεκλάς στην εισαγωγή του, η οποία συνοψίζει το περιεχόμενο και την ουσία των 490 σελίδων. Οι καθρέφτες δεν είναι συνήθως βολικοί, κυρίως γιατί αντικατοπτρίζουν πολλές φορές αυτό που δεν θέλουμε να δούμε, τις πραγματικότητες, είναι όμως περισσότερο από ποτέ χρήσιμοι», είπε η κ. Δημητρίου.
«Πενήντα δύο χρόνια μετά το ’74, μετά την τουρκική εισβολή που μάτωσε τον τόπο, προβάλλει περισσότερο από ποτέ επιτακτική η ανάγκη να προτάξουμε δεδομένα και όχι συνθήματα. Να ζυγίσουμε τα πράγματα μέσα από τη ρεαλιστική τους αποτίμηση, όχι τη συναισθηματική φόρτιση», επεσήμανε. «Να γνωρίσουμε πέρα από τις αποσπασματικές βεβαιότητες, τη συνέχεια και ουσιαστική αλληλουχία των γεγονότων. Να μελετήσουμε το γεωπολιτικό γίγνεσθαι και να προσανατολιστούμε σε αυτό χωρίς εσωστρέφεια, χωρίς τις “κορνίζες” του μικρόκοσμού μας», συμπλήρωσε.
«Το βιβλίο «Κυπριακό: Πορεία προς τον γκρεμό» θέτει επίμονα το ζήτημα της γνώσης και της ευθύνης, όχι με τη γενικόλογη έννοια της συλλογικής ενοχής αλλά κυρίως για να αναδείξει την αξία και τη σημασία της αυτοκριτικής», σημείωσε, υποδεικνύοντας ότι «χωρίς αυτοκριτική δεν μπορεί να υπάρξει πολιτική ωριμότητα, και χωρίς πολιτική ωριμότητα δεν μπορεί να υπάρξει στρατηγική συνέχεια».
«Τα ερωτήματα που τίθενται στις σελίδες του», συνέχισε, «είναι διαχρονικά και αδυσώπητα. Πόσο ενημερωμένος είναι ο λαός για τις επιλογές που έγιναν γι’ αυτόν; Γνωρίζουμε για τα τραγικά λάθη που διαπράχθηκαν, τις ευκαιρίες που ίσως υπήρξαν και χάθηκαν; Αλήθεια, αντέχουμε την αλήθεια; Μπορούμε να κάνουμε παραδοχές; Είχαμε επίγνωση των πραγματικών συσχετισμών δυνάμεων; Κατανοήσαμε τις διεθνείς ισορροπίες; Εγκλωβιστήκαμε σε προσδοκίες χωρίς εχέγγυα; Η ένταξή μας στην ΕΕ αξιοποιήθηκε με στρατηγικό βάθος; Μπορούμε άραγε να απαλλαγούμε από τις ιδεολογικές παρωπίδες; Μάθαμε άραγε από τα λάθη μας;» διερωτήθηκε.
«Ο συγγραφέας, πολυσχιδής προσωπικότητα, έχοντας διανύσει πολλά μίλια σε μια μακρόχρονη και αξιόλογη δημοσιογραφική πορεία, μέσα από τη γνώση και τα παράσημα της πολύχρονης εμπειρίας, συνομίλησε με προσωπικότητες και πρόσωπα που διαδραμάτισαν πρωταγωνιστικό αλλά ενίοτε και παρασκηνιακό ρόλο στην ιστορία. Ηγέτες, πολιτικούς, διπλωμάτες, αναλυτές, ιστορικούς ερευνητές», ανέφερε η Πρόεδρος της Βουλής και Πρόεδρος του ΔΗΣΥ.
«Κατέγραψε μαρτυρίες, συνέθεσε ντοκουμέντα και τα μετέτρεψε σε εικόνα και λόγο μέσα από μια σειρά ντοκιμαντέρ, επιχειρώντας να αποτυπώσει την πορεία αυτού του τόπου μέχρι την καταστροφή του 1974. Και τώρα ήρθε η στιγμή, εμπλουτισμένα με ακόμη περισσότερο υλικό, να τα μεταφέρει στο χαρτί», πρόσθεσε.
«Όπως ο ίδιος τονίζει, στην προσπάθειά του δεν επιχειρείται “γεγονοτο-λογική προσέγγιση του Κυπριακού”, αλλά ένα εγχείρημα με τομές σε βάθος στα γεγονότα, μια απόπειρα ανάλυσης των πολιτικών και διπλωματικών επιλογών σε κρίσιμους σταθμούς της εξέλιξης του Κυπριακού, μια προσπάθεια να φωτιστούν αποφάσεις, παραλείψεις, αυταπάτες, επιλογές που -είτε το θέλουμε είτε όχι- διαμόρφωσαν το σήμερα με ενέχυρο το αύριο», είπε η Αννίτα Δημητρίου.
«Το βιβλίο δεν δαιμονοποιεί, ούτε και εξιδανικεύει. Ο συγγραφέας θέτει με τόλμη ερωτήματα και προβληματισμούς, καλώντας τους αναγνώστες κυρίως να αναλογιστούν γιατί η αλήθεια συχνά θεωρήθηκε επικίνδυνη, άβολη ή ασύμφορη», τόνισε.
Το βιβλίο αναδεικνύει παράλληλα «πώς διαχρονικά η δημόσια συζήτηση για το Κυπριακό αναλώνεται σε συνθήματα, σε συναισθηματισμούς, σε ένα πατριωτισμό που παρουσιάζεται πολλές φορές ως μονοπώλιο κάποιων. Ένα πατριωτισμό που παρακάμπτει τις δύσκολες αλήθειες και εξαντλείται σε βολικές σιωπές ή και σε εύηχη συνθηματολογία», υπογράμμισε.
«”Η εξωτερική πολιτική είναι ένα μείγμα του παλαιού και του σύγχρονου. Μπορούμε να αναλάβουμε πρωτοβουλία για κάτι νέο, αλλά ταυτόχρονα κληρονομούμε και καταστάσεις… Στην περίπτωση της Κύπρου, είχαμε να αντιμετωπίσουμε μια κατάσταση, όπου το παρελθόν περιόριζε και καθόριζε τις δυνατότητες του παρόντος”. Στα λεγόμενα του Βρετανού Υπουργού Εξωτερικών Τζέιμς Κάλαχαν, τα οποία πολύ εύστοχα ο Γιάννης Καρεκλάς επιλέγει να προτάξει στην εισαγωγή του, βρίσκεται το κλειδί για να μυηθεί ο αναγνώστης σε ολόκληρο το έργο», ανέφερε η Αννίτα Δημητρίου. Τα λόγια αυτά υπενθυμίζουν «μια θεμελιώδη αρχή: Το παρελθόν δεν μένει πίσω. Επιστρέφει καθορίζοντας τα όρια του παρόντος και τις δυνατότητες του μέλλοντος», συμπλήρωσε.
«Σε μια λοιπόν κρίσιμη καμπή για το Κυπριακό, όπου καταγράφεται εκ νέου κινητικότητα μέσα σ’ ένα κυκεώνα εύθραυστων ισορροπιών και εξελίξεων, η ευθύνη των επιλογών μας αποκτά ιδιαίτερο βάρος», επεσήμανε. «Απαιτείται σαφής διπλωματική στόχευση, διπλωματικοί χειρισμοί, απαιτείται να ρίξουμε και μια ματιά στο τι συμβαίνει γύρω μας. Χρειάζεται να σταθούμε όπως πρέπει στην πατρίδα και στην ιστορία μας, με μια αδηφάγο τουρκική επεκτατικότητα να επιχειρεί συνεχώς τετελεσμένα σε Αμμόχωστο, Καρπασία, Τρίκωμο, Κερύνεια», τόνισε.
«Άσχετα εάν κάποιος συμφωνεί ή όχι με τα συμπεράσματα του συγγραφέα, η μεγαλύτερη πρόκληση που θέτει ενώπιόν μας ο Γιάννης Καρεκλάς είναι να μάθουμε, να προβληματιστούμε και να συζητήσουμε, να αποδεχθούμε ότι το μέλλον αυτού του τόπου δεν μπορεί να οικοδομηθεί σε μισές αλήθειες που ρίχνουν στάχτη στα μάτια, σε εύηχα συνθήματα που χαϊδεύουν αφτιά, ή αφηγήματα για εσωτερική κατανάλωση», είπε η κ. Δημητρίου.
«Η ελπίδα μας και το πιο μεγάλο μας στοίχημα είναι να ωριμάσουμε ως κοινωνία, να ωριμάσουμε και ως άνθρωποι, να διδαχθούμε από το παρελθόν, να κάνουμε την αυτοκριτική μας, να απαλλαγούμε από παρωπίδες και να σχεδιάσουμε το αύριο με ρεαλισμό, γνώση και υπευθυνότητα», υπογράμμισε.
«Το βιβλίο του Γιάννη Καρεκλά μάς δείχνει το βάθος του γκρεμού και αυτό ίσως να είναι το πρώτο βήμα είτε για να αλλάξουμε, είτε για να χαράξουμε πορεία. Να αδράξουμε την ελπίδα», κατέληξε.
Στον χαιρετισμό του, τον οποίο ανέγνωσε ο Βουλευτής του ΑΚΕΛ, Άριστος Δαμιανού, ο Γενικός Γραμματέας του κόμματος, Στέφανος Στεφάνου, συνεχάρη θερμά τον δημοσιογράφο Γιάννη Καρεκλά «για την έκδοση του σημαντικού αυτού βιβλίου που φωτίζει με τεκμηρίωση και ευθύνη σημαντικές περιόδους της κυπριακής ιστορίας».
Όπως είπε, «η μετάβαση από την οθωμανική περίοδο στη βρετανική αποικιοκρατία, οι αιματηροί αγώνες του κυπριακού λαού για απαλλαγή από τον βρετανικό ζυγό, η θυελλώδης πορεία προς την ανεξαρτησία αλλά και τα ματωμένα χρόνια μέχρι την προδοσία και την τουρκική εισβολή απασχολούν τον συγγραφέα, ο οποίος προβάλλει μαρτυρίες, μελέτες και εκτιμήσεις πολύτιμες για κάθε μελετητή της κυπριακής ιστορίας».
«Το έργο “Κυπριακό 1830 1974: Πορεία προς τον γκρεμό” δεν είναι απλώς μια ιστορική καταγραφή γεγονότων. Είναι μια ουσιαστική συμβολή στην προσπάθεια κατανόησης των πολιτικών, κοινωνικών και γεωστρατηγικών διεργασιών που οδήγησαν την πατρίδα μας στην καταστροφή του πραξικοπήματος και της τουρκικής εισβολής. Είναι ένα βιβλίο που υπενθυμίζει ότι η ιστορία δεν είναι ουδέτερη και ότι τα λάθη, οι παραλείψεις, ενίοτε και οι εγκληματικές επιλογές έχουν συνέπειες που βαραίνουν την πατρίδα και γενεές ολόκληρες», υπογράμμισε ο κ. Στεφάνου.
«Με αυτή την έννοια», συνέχισε, «το βιβλίο αυτό δεν είναι μια δουλειά που θα μείνει στο ράφι, αλλά ένα σύγγραμμα στο οποίο θα επανερχόμαστε για να αντλήσουμε γνώση, πληροφορίες και τεκμηρίωση. Ένα σύγγραμμα που μέσα από τη γνώση συντηρεί και την ιστορική μνήμη». Για εμάς, επεσήμανε, «η ιστορική μνήμη δεν είναι θέμα επετειακής και μόνο αναφοράς, είναι εργαλείο πολιτικής ευθύνης, είναι και πρέπει να παραμείνει βίωμα. Είναι αναγκαία προϋπόθεση για να μην επαναληφθούν τα ίδια τραγικά σφάλματα του παρελθόντος. Αυτό αποτελεί για εμάς χρέος και καθήκον απέναντι στον λαό μας και ιδιαίτερα απέναντι στις γενιές που έρχονται», υπέδειξε.
«Εκδόσεις όπως αυτή αποκτούν σήμερα ακόμα μεγαλύτερη σημασία», ανέφερε, επισημαίνοντας παράλληλα «τις προσπάθειες που καταβάλλουμε για επανεκκίνηση ενός ουσιαστικού διαλόγου με στόχο την απελευθέρωση και επανένωση του τόπου και του λαού μας».
«Σε μια εποχή, λοιπόν, με πολλές αβεβαιότητες, όπου οι βεβαιότητες αίρονται καθημερινά, όπου ο αλγόριθμος απευθύνεται στην κοινωνική συνείδηση αποσπασματικά και παραπλανητικά, χρειάζεται να επιστρέφουμε στη συζήτηση για τα ιστορικά γεγονότα, για να καταλήγουμε στα σωστά συμπεράσματα, για να φωτίσουμε τον δρόμο για το μέλλον», ανέφερε ο κ. Στεφάνου, προσθέτοντας ότι το έργο του Γιάννη Καρεκλά συμβάλλει σε αυτή την προσπάθεια.
Απαντώντας στο ερώτημα του βιβλίου αν μπορεί να ανατραπεί η πορεία προς τον γκρεμό, ο ΓΓ του ΑΚΕΛ είπε «ναι, μπορεί έστω και τη δωδεκάτη, αρκεί να συνειδητοποιήσουμε όλες και όλοι την κατάσταση πραγμάτων, να την αξιολογήσουμε σωστά, με ορθολογισμό, μα κυρίως με πίστη στις αρχές και στο δίκαιο της υπόθεσής μας, αρκεί να παλέψουμε με συνέπεια και ειλικρίνεια για να πετύχουμε τον στρατηγικό μας στόχο, τον τερματισμό της κατοχής και την επίλυση του Κυπριακού στη βάση των όσων συμφωνήσαμε με τη διεθνή κοινότητα αλλά και με την τουρκοκυπριακή κοινότητα».
Συγχαίροντας θερμά τον Γιάννη Καρεκλά για τη μεθοδική έρευνα, το θάρρος της τεκμηρίωσης και την πολιτική ευθύνη που διαπνέει το έργο του, ο κ. Στεφάνου εξέφρασε τη βεβαιότητα ότι το βιβλίο αυτό θα αξιοποιηθεί στον δημόσιο διάλογο και θα αποτελέσει αφορμή για μελέτη και για γόνιμο προβληματισμό.
Στον χαιρετισμό του, ο Πρόεδρος του Δημοκρατικού Κόμματος, Νικόλας Παπαδόπουλος, ανέφερε ότι ο Γιάννης Καρεκλάς «δεν διστάζει να θέτει δύσκολα ερωτήματα, δεν διστάζει να αμφισβητεί, να προβληματίζει, να προκαλεί να στοιχειοθετήσεις την άποψή σου και αυτό ακριβώς κάνει με το βιβλίο του».
«Θα μπορούσε να είχε επιλέξει την εύκολη οδό, την οδό των τετριμμένων συνθημάτων, των κοινότοπων διατυπώσεων, αυτά που έχουμε καθημερινά σχεδόν σε ό,τι αφορά το Κυπριακό. Δεν επιλέγει αυτήν την οδό. Επιλέγει με το βιβλίο του να θέσει όλους μας ενώπιον των ευθυνών μας, λαό και πολιτεία», είπε ο κ. Παπαδόπουλος.
«Μας θέτει βασανιστικά ερωτήματα, ξεκινώντας με τον τίτλο του βιβλίου, μία κραυγή αγωνίας και αφύπνισης, γιατί αυτή η πορεία μάς οδήγησε στην προδοσία και στην καταστροφή του 1974 και αυτή η καταστροφή αποτελεί μέχρι σήμερα μία ανοιχτή πληγή για τον λαό μας», σημείωσε.
«Το αντικείμενο του βιβλίου, όσο και αν δυσαρεστεί όσο επώδυνο κι αν είναι, αφορά πράγματι τις διαψευσμένες προσδοκίες, τα λάθη, τις παραλείψεις, τις αυταπάτες που δυστυχώς μας οδήγησαν στο διπλό έγκλημα και στα 52 χρόνια της συνεχιζόμενης κατοχής. Αποτελεί μία πολιτική και κοινωνική αποτίμηση της σύγχρονης κυπριακής ιστορίας, καλύπτοντας μία μακρά ιστορική διαδρομή από το 1830 μέχρι και το πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή», ανέφερε ο Πρόεδρος του ΔΗΚΟ.
«Μέσα από τεκμηριωμένη ανάλυση φωτίζει πτυχές που συχνά είτε αποσιωπήθηκαν είτε παρουσιάστηκαν με μονοδιάστατο τρόπο και αυτό ίσως να είναι το μεγαλύτερο πλεονέκτημά του. Δεν χαρίζεται σε κανέναν. Δεν εξιδανικεύει, δεν δαιμονοποιεί, αλλά επιχειρεί να εξηγήσει πως μια σειρά επιλογών, εσωτερικών αντιπαραθέσεων, εξωτερικών παρεμβάσεων οδήγησαν στα δραματικά αποτελέσματα που όλοι γνωρίζουμε», υπογράμμισε.
«Σε μία εποχή όπου η ιστορία συχνά εργαλοποιείται, η μνήμη γίνεται αντικείμενο πολιτικής σκοπιμότητας, τέτοιες εκδόσεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Μας βοηθούν να κατανοήσουμε όχι μόνο το τι συνέβη αλλά και το γιατί συνέβη. Μας καλούν να αναρωτηθούμε αν μάθαμε από αυτά που πάθαμε. Χωρίς ιστορική γνώση, χωρίς κριτική σκέψη, χωρίς ειλικρίνεια απέναντι στον ίδιο μας τον εαυτό, δεν μπορούμε να χαράξουμε ρεαλιστική και βιώσιμη προοπτική για το αύριο», τόνισε ο κ. Παπαδόπουλος.
Το βιβλίο του Γιάννη Καρεκλά, συνέχισε, λειτουργεί όχι ως απλή αφήγηση, αλλά ως εργαλείο προβληματισμού. Συγχαίροντας τον συγγραφέα για τη συμβολή του στη δημόσια συζήτηση γύρω από το Κυπριακό, επεσήμανε ότι «τέτοιες προσπάθειες δεν είναι ακαδημαϊκές, είναι βαθιά πολιτικές και με την ευγενική έννοια του όρου υπηρετούν τη συλλογική μνήμη, τη γνώση και τελικά τη δημοκρατία».
«Όπως εύστοχα και ο ίδιος ο συγγραφέας αναφέρει χαρακτηριστικά στην εισαγωγή του βιβλίου του, “έως το τελευταίο σκαλοπάτι των γκρεμό που βρίσκεται το Κυπριακό απαιτείται πνεύμα πολιτικό, ανιδιοτελές, πέρα από κόμματα και ιδεολογίες, με γνώμονα και εθνικό συμφέρον και τη σωτηρία του τόπου και του λαού”», κατέληξε.
Στον χαιρετισμό του, ο Μητροπολίτης Κύκκου και Τυλληρίας, Νικηφόρος, ανέφερε ότι το τρίτο κατά σειρά σύγγραμμα του Γιάννη Καρεκλά «επιχειρεί μια συστηματική, τεκμηριωμένη, κριτική αποτίμηση του κυπριακού ζητήματος, καλύπτοντας μια περίοδο ενάμιση σχεδόν αιώνα, μια εκτενή χρονική περίοδο από το 1830 έως το 1974». Δεν πρόκειται, όπως είπε, «για μια απλή χρονογραφία γεγονότων, αλλά για μια τεκμηριωμένη και διεισδυτική ανάγνωση των πολιτικών επιλογών, των διεθνών συνθηκών και των πολλών λαθών που σφράγισαν την πορεία του κυπριακού ελληνισμού».
«Ο συγγραφέας, αξιοποιώντας τη μακρόχρονη δημοσιογραφική του εμπειρία, τη γνώση των γεγονότων και την πρόσβαση στις πηγές, καταγράφει την πορεία του Κυπριακού όχι ως απλή ιστορική αναδρομή, αλλά ως μια αλληλουχία επιλογών, παραλείψεων, λαθών και χαμένων ευκαιριών. Με κριτική αξιοποίηση πηγών και σαφή επίγνωση των ιστορικών περιορισμών κάθε εποχής, αναδεικνύει τις δομικές αδυναμίες, τις στρατηγικές αποτυχίες και τις αναξιοποίητες ευκαιρίες που οδήγησαν στα τραγικά γεγονότα του 1974», επεσήμανε.
«Ο Γιάννης Καρεκλάς με τη ματιά του έμπειρου δημοσιογράφου και την ευθύνη του σκεπτόμενου ερευνητή αποφεύγει την επίδειξη της εύκολης εκ των υστέρων σοφίας. Αντίθετα, προσεγγίζει την ιστορία με νηφαλιότητα και βαθιά επίγνωση της πολυπλοκότητας των γεγονότων. Το έργο του δεν χαρίζεται σε πρόσωπα ή παρατάξεις. Υπηρετεί την αλήθεια όσο οδυνηρή κι αν είναι αυτή», ανέφερε.
«Η χρονική συγκυρία κατά την οποία γίνεται η παρουσίαση του παρόντος πονήματος», είπε ο Μητροπολίτης Κύκκου και Τυλληρίας, «προσδίδει σε αυτό ιδιαίτερη βαρύτητα. Η μεταβολή των γεωπολιτικών ισορροπιών και η απότοκη του γεγονότος αυτού διεθνής αβεβαιότητα αλλά και το παρατεταμένο αδιέξοδο στις διαπραγματεύσεις για το Κυπριακό, η σταδιακή διεθνής κόπωση και οι συστηματικές μονομερείς ενέργειες της κατοχικής Τουρκίας στα κατεχόμενα εδάφη και ευρύτερα στην Ανατολική Μεσόγειο δημιουργούν μια νέα διεθνή πραγματικότητα και γεννούν εύλογα τον φόβο ότι οδηγούμαστε σιωπηλά, αλλά σταθερά σε επικίνδυνες και μη αναστρέψιμες εξελίξεις», υπογράμμισε.
«Μέσα σε αυτό το περιβάλλον», συνέχισε, «η νηφάλια ανάλυση, η τεκμηριωμένη κριτική, ο υπεύθυνος δημόσιος λόγος δεν αποτελούν πολυτέλεια. Αποτελούν καθήκον και υποχρέωση. Και το βιβλίο αυτό έρχεται ως μια σοβαρή, τεκμηριωμένη και θαρραλέα παρέμβαση στον δημόσιο λόγο. Λειτουργεί το βιβλίο αυτό ως προειδοποίηση, αλλά ταυτόχρονα και ως πρόσκληση για εγρήγορση, προβληματισμό και επανατοποθέτηση, γιατί ο κίνδυνος της de facto διχοτόμησης καθίσταται ολοένα και πιο ορατός».
«Με τον Γιάννη Καρεκλά μάς συνδέει μια κοινή αφετηρία και μακροχρόνια αδελφική φιλία. Υπήρξαμε συμμαθητές στο Παγκύπριο Γυμνάσιο Αρρένων Κύκκου. Η μετέπειτα πορεία του στον χώρο της δημοσιογραφίας επιβεβαίωσε διαχρονικά εκείνα τα στοιχεία που τον διέκριναν ήδη από τότε: την πνευματική ανησυχία, την εμμονή στη διερεύνηση, την ευθύτητα, την κριτική σκέψη και την προσήλωση στην αλήθεια, ακόμη κι όταν αυτή είναι δυσάρεστη», σημείωσε.
Aνέφερε, επίσης, ότι «ο Γιάννης Καρεκλάς με τη μακρόχρονη δημοσιογραφική του εμπειρία, τη γνώση των πηγών και τη βαθιά κατανόηση των γεωπολιτικών και γεωστρατηγικών παραμέτρων του εθνικού μας ζητήματος καταθέτει μια μελέτη που δεν κολακεύει, που δεν παραχαϊδεύει, που δεν χαρίζεται σε κανέναν. Αντίθετα, θέτει ερωτήματα δύσκολα, επισημαίνει ευθύνες και αναδεικνύει κινδύνους με γνώμονα όχι τον εντυπωσιασμό, αλλά την αλήθεια».
Καταληκτικά, συνεχάρη θερμά τον συγγραφέα για την επιστημονική του σοβαρότητα, για την πνευματική του εντιμότητα και για το θάρρος της κριτικής του ματιάς. Παράλληλα, ευχήθηκε «το έργο αυτό να αποτελέσει αφορμή ουσιαστικού διαλόγου και υπεύθυνης αυτοκριτικής πριν η πορεία προς τον γκρεμό καταστεί μη αναστρέψιμη».
Πηγή: ΚΥΠΕ