Σε σοβαρές καταγγελίες για παρατεταμένη αδράνεια των αρμόδιων αρχών προχωρεί η Επίτροπος Διοικήσεως, αναδεικνύοντας τον άμεσο κίνδυνο που αντιμετωπίζουν έργα ανεκτίμητης πολιτιστικής αξίας στο Μουσείο Χαρακτικής Χαμπή στην Πλατανίστεια Λεμεσού.
Παρά τις επανειλημμένες εκθέσεις, εισηγήσεις και τεχνικές υποδείξεις από το 1998 μέχρι και σήμερα, το χρόνιο πρόβλημα υγρασίας στο κτήριο όπου στεγάζεται το μουσείο παραμένει άλυτο, με αποτέλεσμα να έχουν ήδη προκληθεί φθορές σε σημαντικά έργα τέχνης. Όπως επισημαίνεται, η συνεχιζόμενη καθυστέρηση θέτει σε κίνδυνο όχι μόνο την περιουσία του παραπονούμενου καλλιτέχνη, αλλά και την ίδια την πολιτιστική κληρονομιά.
Η Επίτροπος κάνει λόγο για ουσιαστική μη συμμόρφωση της Επαρχιακής Διοίκησης Λεμεσού με τις εισηγήσεις της και ενεργοποιεί πλέον τις πρόνοιες της νομοθεσίας, διαβιβάζοντας την υπόθεση στο Υπουργικό Συμβούλιο και τη Βουλή των Αντιπροσώπων.
Αυτούσια η επιστολή
Αναφέρομαι στην τελευταία Έκθεση του Γραφείου μας ημερομηνίας 18 Φεβρουαρίου 2025, η οποία σας υποβλήθηκε σε σχέση με τα πιο πάνω παράπονα που υπέβαλε ο κύριος Χαμπής Τσαγγάρης, και θέτω υπόψη σας τα ακόλουθα:
Τα παράπονα αφορούν στη μη αποτελεσματική αντιμετώπιση προβλήματος υγρασίας στο ΤΙΚ υποστατικό στο οποίο στεγάζεται το Μουσείο Χαρακτικής Χαμπή στην Πλατανίστεια της Λεμεσού, κατάσταση η οποία θέτει σε άμεσο κίνδυνο τα έργα που εκτίθενται και φυλάσσονται στον χώρο. Όπως επισημάνθηκε στην Έκθεση, το εν λόγω πρόβλημα δεν είναι πρόσφατο, αλλά χρονολογείται ήδη από το 1998. Παρά το γεγονός ότι κατά καιρούς πραγματοποιήθηκαν ορισμένες παρεμβάσεις από την Επαρχιακή Διοίκηση Λεμεσού, αυτές δεν είχαν ως αποτέλεσμα την οριστική και αποτελεσματική επίλυση του ζητήματος.
Στο πλαίσιο διερεύνησης του παραπόνου διαπιστώθηκε ότι, το 2024 πραγματοποιήθηκε επιτόπια επιθεώρηση στον χώρο από αρμόδια πολιτικό μηχανικό, κατά την οποία εντοπίστηκαν πιθανοί παράγοντες που συντελούν στη δημιουργία της υγρασίας, όπως ενδεχόμενες διαρροές από λάκκο αποχέτευσης ή από σωλήνα υδροδότησης γειτονικής κατοικίας. Κατόπιν των διαπιστώσεων αυτών, προτάθηκαν συγκεκριμένες τεχνικές εργασίες και μέτρα αποκατάστασης για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία που τέθηκαν ενώπιον μας, τα εν λόγω έργα δεν υλοποιήθηκαν, με αποτέλεσμα το πρόβλημα της υγρασίας να εξακολουθεί να υφίσταται.
Για τον λόγο αυτό, στην Έκθεση του Γραφείου μας περιλήφθηκε ρητή εισήγηση προς την Επαρχιακή Διοίκηση Λεμεσού για την άμεση υλοποίηση των μέτρων και των έργων που είχαν ήδη προσδιοριστεί από τον Ιούλιο του 2024, με σκοπό την ουσιαστική αντιμετώπιση του προβλήματος της υγρασίας. Παράλληλα, υποδείχθηκε η ανάγκη για άμεση αποκατάσταση του χώρου του Μουσείου, ώστε να διασφαλιστεί η προστασία των έργων που φιλοξενούνται σε αυτό και να καταστεί εκ νέου δυνατή η ασφαλής έκθεσή τους στο κοινό, καθώς και η ομαλή λειτουργία και επισκεψιμότητα του χώρου.
Παρά τα πιο πάνω, ο παραπονούμενος επανήλθε πρόσφατα στο Γραφείο μας, υποστηρίζοντας ότι, παρά τις υποδείξεις και τις εισηγήσεις που διατυπώθηκαν στην Έκθεση του Γραφείου μας, η κατάσταση παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητη.
Συγκεκριμένα, όπως μας ανέφερε, δεν έχουν ληφθεί μέτρα που να αντιμετωπίζουν τα βαθύτερα αίτια του προβλήματος, τα οποία εδράζονται στη γειτονική κατοικία. Όπως δε μας ενημέρωσε, η συνεχιζόμενη παρουσία υγρασίας έχει ήδη προκαλέσει ζημιές σε έργα ιδιαίτερης αξίας που φυλάσσονται στο αρχείο του Μουσείου, όπως οξείδωση, σκέβρωση και άλλες μορφές φθοράς, επηρεάζοντας κατ' αυτόν τον τρόπο υλικό εξαιρετικής καλλιτεχνικής και πολιτιστικής σημασίας — θησαυρούς της παγκόσμιας χαρακτικής τέχνης.
Η εξέλιξη αυτή προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία, δεδομένου ότι η προστασία και η διατήρηση έργων τέχνης και γενικότερα στοιχείων της πολιτιστικής κληρονομιάς συνιστά θεμελιώδη υποχρέωση της πολιτείας και των αρμόδιων διοικητικών αρχών.
Η πολιτιστική κληρονομιά δεν αποτελεί απλώς στοιχείο ιστορικής μνήμης ή καλλιτεχνικής δημιουργίας, αλλά συνιστά πολύτιμο συλλογικό αγαθό, το οποίο τεκμηριώνει την πολιτιστική ταυτότητα, την ιστορική συνέχεια και την πνευματική δημιουργία ενός τόπου. Η απώλεια ή η φθορά έργων τέχνης, Ιδίως όταν πρόκειται για έργα μοναδικά και αναντικατάστατα, συνιστά ανεπανόρθωτη βλάβη.
Υπό το φως των πιο πάνω, η έγκαιρη και αποτελεσματική λήψη μέτρων για την προστασία των έργων που φυλάσσονται στο Μουσείο καθίσταται απολύτως επιβεβλημένη. Η παράταση μιας κατάστασης που ενδέχεται να επιφέρει περαιτέρω φθορές υπονομεύει στην πράξη την υποχρέωση διαφύλαξης της πολιτιστικής κληρονομιάς και δημιουργεί τον κίνδυνο πρόκλησης ζημιών μη αναστρέψιμων. Συνεπώς, η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν μπορεί να παραμένει σε εκκρεμότητα, αλλά επιβάλλεται να αποτελέσει άμεση προτεραιότητα για τις αρμόδιες αρχές.
Σημειώνεται ότι σύμφωνα με το άρθρο 6 του περί Επιτρόπου Διοικήσεως Νόμου στα εδάφια 7 και 8 προβλέπεται ότι :
7) Όταν, μετά τη συμπλήρωση έρευνας που έχει διεξαχθεί σύμφωνα με την παράγραφο (α) του εδαφίου (1) του άρθρου 5, ο Επίτροπος καταλήξει στο συμπέρασμα ότι προξενήθηκε οποιαδήποτε βλάβη ή αδικία σε βάρος του ενδιαφερόμενου προσώπου, στην έκθεση του υποβάλλει και εισήγηση ή σύσταση στην αρμόδια αρχή για την επανόρθωση της βλάβης ή της αδικίας, δύναται δε κατά την κρίση του να καθορίσει και το χρόνο εντός του οποίου η εν λόγω βλάβη ή αδικία πρέπει να επανορθωθεί.
(8) O Eπίτροπος, μετά την υποβολή της έκθεσής του, δύναται να διαβουλεύεται με κάθε πρόσφορο τρόπο για την υλοποίηση των εισηγήσεών του και για την επίλυση του προβλήματος του ενδιαφερόμενου προσώπου· σε περίπτωση που η αρμόδια αρχή δεν ενημερώσει εντός της ταχθείσας προθεσμίας ως προς τις ενέργειές της αναφορικά με την εφαρμογή των προτάσεων, εισηγήσεων ή συστάσεων του Επιτρόπου ή δεν αποδέχεται την εφαρμογή τους και εφόσον ο Επίτροπος κρίνει ότι οι προβληθέντες εκ μέρους της αρμοδίας αρχής λόγοι σχετικά με τη μη αποδοχή τους δεν αιτιολογούνται επαρκώς, υποβάλλει το αποτέλεσμα των διαβουλεύσεων στο Υπουργικό Συμβούλιο και στη Βουλή των Αντιπροσώπων, δυνάμενος να δημοσιοποιήσει την άρνηση ή την παράλειψη συμμόρφωσης της αρμόδιας αρχής με τις προτάσεις του.
Επειδή ακριβώς ο χρόνος παρέλευσης για υλοποίηση των συστάσεων μας έχει παρέλθει προ πολλού, και παρότι ναι μεν η Επαρχιακή Διοίκηση δεν αρνήθηκε ρητά ή δεν προέβη σε δήλωση μη αποδοχής των συστάσεων μας , η συμπεριφορά όμως που συνεχίζει στην πράξη να επιδεικνύει τόσα χρόνια μετά, ουσιαστικά συνιστά μη αποδοχή των εισηγήσεων μας ,εφόσον δεν έλυσε το θέμα οριστικά από το 1998 μέχρι σήμερα ούτε και μετά τη υποβολή της Έκθεσης μας τον Φεβρουάριο του 25 η οποία ήταν η κορύφωση των διαβουλεύσεων και υποσχέσεων μέσω επιστολών που λάμβαναν χώρα χρόνια προηγουμένως.
Επειδή η όποια όμως περαιτέρω καθυστέρηση μπορεί να αποβεί μοιραία όχι μόνο για το έργο του παραπονούμενου αλλά την ίδια την συλλογική μας πολιτιστική μας κληρονομιά , δεν έχω άλλη επιλογή από το να ενεργοποιήσω τις πρόνοιες του οικείου νόμου (περί Επιτρόπου Διοικήσεως ) και να αποστείλω την παρούσα επιστολή μαζί με τις Εκθέσεις στο Υπουργικό Συμβούλιο και στην βουλή των Αντιπροσώπων σύμφωνα με το εδάφιο 8 του άρθρου 6, του περί Επιτρόπου Διοικήσεως Νόμου , ανωτέρω ,ώστε να λάβουν γνώση για την συνεχιζόμενη παράλειψη καθολικής συμμόρφωσης με τις εισηγήσεις μας μέχρι σήμερα και το κίνδυνο που ελλοχεύει για την πολιτιστική μας κληρονομιά για το έργο του μοναδικού μας καλλιτέχνη.
Η παρούσα κοινοποιείται στον παραπονούμενο και στο Διευθυντή του Υπουργείου Εσωτερικών για ενημέρωσή του.
Ombudsman Intervenes: Works at Champi's Engraving Museum at Risk
The Commissioner for Administration intervenes to expedite the resolution of a chronic humidity problem at the Champi's Engraving Museum in Platanisteia, Limassol, which threatens priceless works of art. Despite repeated reports and recommendations since 1998, the Limassol Provincial Administration has not taken effective measures to address the problem, resulting in damage to significant works. The Ombudsman accuses the Provincial Administration of non-compliance with her recommendations and activates the provisions of the legislation, forwarding the case to the Council of Ministers and the House of Representatives. The situation has reached a critical point, as the continued humidity endangers cultural heritage and the artist's property. In her letter to the Provincial Administration, the Ombudsman states that specific technical works have been proposed to address the problem, but have not been implemented. The Ombudsman calls for immediate restoration of the space to ensure the protection of the works and the safe operation of the museum.
