Michalis Anastassiades: Opening Gates to Cyprus. Installations in Dialogue with the European Landscape

Τα λιτά και αφαιρετικά φωτιστικά και έπιπλα του Κύπριου ντιζάινερ, μαζί με έργα τέχνης καλλιτεχνών που επέλεξε ο ίδιος, παρουσιάζονται σε μια πολύ ξεχωριστή έκθεση στα κτήρια Justus Lipsius & Europa στις Βρυξέλλες, στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας. Με αυτή την αφορμή συζητούμε με τον δημιουργό για τις επιρροές του, τις μνήμες του από την Κύπρο και το πώς αναπτύσσει τις ιδέες του, που τον καθιέρωσαν ως ένα από τους πιο σημαντικούς σχεδιαστές στον διεθνή χώρο.
-Τι περιλαμβάνει η επιμελητική πρότασή σας για τα κτήρια Justus Lipsius & Europa στις Βρυξέλλες; Η επιλογή της πρότασής μου έγινε μέσα από κλειστό διαγωνισμό και η έκθεση, η οποία διοργανώνεται από το υφυπουργείο Πολιτισμού της Κυπριακής Δημοκρατίας, εντάσσεται στο Πολιτιστικό Πρόγραμμα της Κυπριακής Προεδρίας. Ως επιμελητής, έχω επιλέξει κάποιους καλλιτέχνες που παρουσιάζουν τα έργα τους στα κτήρια. Από τον χώρο της υφαντικής είναι η Ιωάννα Λουκά, από τη φωτογραφία ο Στέλιος Καλλινίκου και η Μαριέττα Μαυροκορδάτου, και από τον χώρο της ζωγραφικής ο Πόλυς Πεσλίκας. Επίσης συμμετέχει η συγγραφέας-ποιήτρια Πηνελόπη Ιωάννου, η οποία ανέλαβε το επικοινωνιακό κομμάτι της πρότασης. Η Κλειώ Χατζηγεωργίου θα σχεδιάσει την έντυπη έκδοση.
-Θα παρουσιάσετε και δικά σας ντιζάιν; Εκτός από την επιμέλεια της έκθεσης, είμαι υπεύθυνος για την παρουσίαση των έργων και τη διακόσμηση των χώρων. Παρουσιάζω κάποια έπιπλα σε δικά μου σχέδια, ενώ δικά μου φωτιστικά και έπιπλα τοποθετήθηκαν στο κύριο αίθριο στην είσοδο του Justus Lipsius. Είναι ένας τεράστιος γυάλινος χώρος με πολύ ψηλή οροφή ο οποίος φιλοξενεί μεγάλες εκδηλώσεις, ένας κεντρικός κόμβος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
-Ποιο είναι το θέμα της έκθεσης; Πώς συνδέεται με την Κύπρο και την Ευρώπη; Μια κύρια θεματική που μας απασχόλησε είναι ο «Καιρός» σε ένα αφηρημένο πλαίσιο. Οι εγκαταστάσεις διαμορφώνουν ένα κλίμα πάντα σε διάλογο με τις μετεωρολογικές συνθήκες των Βρυξελλών: Τα σύννεφα, την υγρασία, το φως που μεταβάλλεται καθώς φιλτράρεται μέσα από τη γυάλινη οροφή του κτηρίου Justus Lipsius. Με αυτόν τον τρόπο, ο χώρος γίνεται γέφυρα όχι μόνο μεταξύ νησιού και ηπείρου, αλλά και μεταξύ τμημάτων της ατμόσφαιρας — αντανακλώντας την πορώδη φύση του ίδιου του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, στο οποίο η Κύπρος συμμετέχει μέσω της γεωγραφίας, της ιστορίας και της φαντασίας. Σε αυτόν τον χώρο, ο καιρός των Βρυξελλών συναντά τον καιρό της Κύπρου, και η προεδρία μπαίνει σε διάλογο με το ευρύτερο ευρωπαϊκό τοπίο στο οποίο εντάσσεται. Μαζί με τους Κύπριους καλλιτέχνες δημιουργήσαμε στιγμές ηρεμίας και κίνησης σε όλο το κτήριο – πύλες προς την Κύπρο που διαμορφώνονται από την ευαισθησία του κλίματός της, υλικού και άυλου, και μεταφέρονται σε διάλογο με τις μεταβαλλόμενες ατμόσφαιρες της ίδιας της Ευρώπης.
-Έχετε πάρει πολλά βραβεία ώς τώρα, πρόσφατα βραβευθήκατε με το London Design Medal 2025. Τι σημαίνουν οι βραβεύσεις για σας; Είναι μεγάλη τιμή για μένα και μια αναγνώριση της δουλειάς μου. Μου επιβεβαιώνει ότι ήταν σωστή η επιλογή μου να παραμείνω στο εξωτερικό και να δοκιμαστώ μέσα σε έναν ευρύτερο χώρο δημιουργών, και ειδικότερα στον τομέα του ντιζάιν.
-Παραλαμβάνοντας το βραβείο, είπατε ότι αυτό που μετρά πάντα στη δουλειά σας είναι η ποιότητα. Πώς την ορίζετε; Η ποιότητα είναι κάτι εντελώς προσωπικό. Για μένα έχει να κάνει με τον χρόνο και τη σκέψη που έχεις αφιερώσει πάνω σε κάτι συγκεκριμένο. Η αφοσίωση πάνω σ’ αυτό που δημιουργείς έχει μεγάλη σημασία.
-Θυμάστε πότε ήταν το κομβικό σημείο που η δουλειά σας άρχισε να κερδίζει τη διεθνή αναγνώριση; Μπορώ να αναγνωρίσω κάποια μικρά σκαλοπάτια που αισθάνθηκα μια μικρή αλλαγή. Αλλά ποτέ δεν ήταν μια απότομη άνοδος. Ήταν κάτι που έγινε σταδιακά, και πιστεύω ότι γίνεται ακόμη. Ποτέ δεν υπήρξε μια μεγάλη αλλαγή. Κάποια στιγμή, όταν γυρνάς πίσω και βλέπεις τα διάφορα στάδια της δουλειάς σου, αντιλαμβάνεσαι ότι τα πράγματα έχουν αλλάξει αλλά δεν μπορείς να τα προσδιορίσεις. Αυτές οι μικρές αναγνωρίσεις, τα βραβεία τα οποία παίρνεις, κάποια σημαντική έκθεση, όλα αυτά έχουν σημασία.
-Σας έχουν χαρακτηρίσει «ποιητή του φωτός». Τι ρόλο παίζει η ποιητικότητα σε ένα φωτιστικό; Η μαγεία του φωτός είναι μοναδική. Σίγουρα το ποιητικό κομμάτι που συναντούμε στη φύση είναι σε πολύ υψηλό επίπεδο, και είναι δύσκολο να δημιουργήσεις εσύ κάτι ισάξιο. Το γεγονός ότι ο φωτισμός υπάρχει σε πολλαπλές και ξεχωριστές μορφές στη φύση, είναι σίγουρα ποίηση από μόνος του.
-Πώς προκύπτουν οι ιδέες για τα ντιζάιν σας; Πόσο δύσκολο είναι να επινοείτε νέα σχέδια κάθε φορά; Το κάθε αντικείμενο το οποίο δημιουργείς και η κάθε ιδέα είναι αρκετά ξεχωριστή. Πολλές φορές ξεκινάς από μια εντελώς αφηρημένη έννοια, άλλες φορές προσπαθείς να λύσεις ένα καθαρά πρακτικό πρόβλημα. Η προσέγγιση είναι πολύ διαφορετική κάθε φορά. Σίγουρα η ευαισθησία με την οποία παρατηρείς τα πράγματα επηρεάζει το αποτέλεσμα. Είναι σημαντικό το πώς φιλτράρεις εσύ, ως δημιουργικός άνθρωπος, τις πληροφορίες που λαμβάνεις από το περιβάλλον σου.
-Έχετε μια αγωνία κάθε φορά που σχεδιάζετε κάτι, αν θα είναι πρωτότυπο; Όχι, δεν έχω αγωνία. Επίσης δεν με προβληματίζει ούτε η αποτυχία. Δηλαδή, αν κάτι δεν με ικανοποιεί δεν θα το παρουσιάσω, δεν θα το προτείνω και θα συνεχίσω να ψάχνω κάτι διαφορετικό.
-Ο πειραματισμός, δηλαδή, είναι σημαντικός στη διαδικασία σχεδιασμού; Βέβαια, ο πειραματισμός παίζει τεράστιο ρόλο στο δημιουργικό κομμάτι. Δεν θα μπορούσε να ήταν τα πάντα τέλεια. Δεν θα πρέπει να σκοτώσουμε τον αυθορμητισμό της σκέψης.
-Τα ντιζάιν σας χαρακτηρίζονται από αφαίρεση. Πώς καταλήξατε σ’ αυτή τη σχεδιαστική φιλοσοφία; Είναι ο τρόπος που σκέφτομαι. Η προσέγγισή μου ξεκινά από πολύ καθαρές σκέψεις, δηλαδή θα πρέπει να κατανοώ κάτι 100% πριν αρχίσω να δημιουργώ. Η απλότητα γενικά δείχνει μια οικειότητα. Δεν προσπαθείς να εντυπωσιάσεις τον άλλο, αλλά να του δείξεις τα πράγματα λίγο διαφορετικά απ’ ό,τι τα γνωρίζει. Αυτό είναι το κομμάτι της ιδέας της ποίησης που ανέφερα πριν. Δείχνεις στο κοινό μια άλλη οπτική στα πράγματα.
-Ποιοι άνθρωποι επέδρασαν στη σκέψη σας; Είναι κάποιες συναντήσεις που έχουν επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο βλέπω τα πράγματα. Στην Κύπρο από παιδί είχα την τύχη να γνωρίσω τον Νεοπτόλεμο Μιχαηλίδη, έναν πολύ σημαντικό αρχιτέκτονα που ήταν καλός φίλος του πατέρα μου. Οι πρώτες επιρροές που είχα στο δημιουργικό κομμάτι ήταν από τον Νεοπτόλεμο και τη σύζυγό του Μαρία. Μετά, φεύγοντας από την Κύπρο, ήρθα σε επαφή με τον αρχιτέκτονα Bijoy Jain από το στούντιο Mumbai στην Ινδία. Είμαστε φίλοι 35 χρόνια, μιλάμε σχεδόν καθημερινά και ανταλλάσουμε ιδέες. Υπάρχουν και πολλοί άλλοι που με επηρέασαν, ανάμεσά τους και εικαστικοί καλλιτέχνες.
-Σε μια έκθεσή σας στη Λευκωσία στο Nimac το 2019, παρουσιάσατε μια μεγάλη συλλογή με πέτρες. Πώς δομήθηκε αυτή η συλλογή; Είχα ξεκινήσει να μαζεύω πέτρες και κοχύλια όταν ήμουν 10 χρονών. Αυτό εξελίχθηκε και είδα ότι αυτές οι πέτρες έφταναν πολύ κοντά στην τελειότητα. Ήταν σχεδόν πάντα τέλειες σφαίρες. Ως σχεδιαστής προσπαθούσα να αντιληφθώ τον ρόλο της φύσης και το πώς μπορεί να δημιουργεί τόσο τέλεια αντικείμενα. Η συλλογή που παρουσίασα είναι από την Κύπρο, την Ελλάδα και άλλα ταξίδια μου.
-Το κυπριακό τοπίο έδωσε αφορμές για έμπνευση σε κάποιες δημιουργίες σας; Σίγουρα. Οι πρώτες μου μνήμες είναι από τον τόπο που μεγάλωσα. Το 2014, στην πρώτη μου έκθεση στην Κύπρο στο Point Center, τα έργα μου ήταν εμπνευσμένα από το κυπριακό τοπίο. Ένα γλυπτό από βασάλτη ήταν ο Πενταδάχτυλος, που τον δημιούργησα με βάση τις μνήμες μου. Είναι το βουνό που βλέπουμε πάντα από το σπίτι που μεγάλωσα στη Λευκωσία.
Η έκθεση και η διακόσμηση των κτιρίων Justus Lipsius & Europa στις Βρυξέλλες στο πλαίσιο της Κυπριακής Προεδρίας εγκαινιάστηκε στις 26 Ιανουαρίου 2026.
Διάλογος τέχνης και ντιζάιν
Μπαίνοντας στο κτήριο Justus Lipsius στις Βρυξέλλες, οι επισκέπτες διασχίζουν ένα πέρασμα: Μια φωτισμένη λεωφόρο με λάμπες του Μιχάλη Αναστασιάδη. Από αυτό τον δημόσιο χώρο οδηγούνται στην καρδιά του κτηρίου, ενός κεντρικού κόμβου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο Κύπριος δημιουργός τοποθετεί επίσης πολυθρόνες και βοηθητικά τραπεζάκια στους εσωτερικούς και εξωτερικούς χώρους των αιθουσών συσκέψεων, εμπνεόμενος από λεπτά κομμάτια ξύλου. Μια σειρά κινούμενων εικόνων της φωτογράφου και κινηματογραφίστριας Μαριέττας Μαυροκοδάτου αναδεικνύουν την ποικιλομορφία της γεωγραφικής και πολιτιστικής σύνθεσης της Κύπρου. Ο φακός του Στέλιου Καλλινίκου λειτουργεί ως μια χειρονομία προς το οικοσύστημα του νησιού. Τα έργα του —γεμάτα από την εμπειρία του απομονωμένου φυσικού πλούτου και, κατά καιρούς, από το αποτύπωμα της ανθρώπινης παρέμβασης— γίνονται μάρτυρες, και μαζί με αυτά και ο θεατής, ενός αφηγηματικού ταξιδιού στην ιστορία της ομορφιάς. Τα υφαντά έργα της Ιωάννας Λουκά τοποθετήθηκαν στον διάδρομο του 50ού ορόφου, σε συνδυασμό με τις φωτογραφίες του Στέλιου Καλλινίκου.
Ο ζωγράφος Πόλυς Πεσλίκας μεταμορφώνει έναν μακρύ οριζόντιο τοίχο σε ένα πανόραμα μεταβαλλόμενων εικόνων, εισάγοντας απλά σχέδια με μελάνι που ανταποκρίνονται στην ιδέα του ορίζοντα και της Κύπρου ως πύλης. Συνδέσει το τοπίο του νησιού μέσω της έννοιας του ορίζοντα του βουνού, καθώς και μέσω του φωτός, της αντανάκλασης και του νερού.
Η Πηνελόπη Ιωάννου, ποιήτρια και συγγραφέας, συνοδεύει τις στιγμές της έκθεσης και τα έργα της με τα γραπτά τους αντίστοιχα. Μέσα από τη λεκτική της ευαισθησία, θα καθοδηγήσει την εγκατάσταση μέσα από το πρίσμα της γλώσσας, δημιουργώντας τοπία για κάθε στοιχείο, τα οποία θα κορυφωθούν στην έντυπη έκδοση. Η Κλειώ Χατζηγεωργίου, γραφίστρια και εικονογράφος, θα διαμορφώσει την οπτική αφήγηση της έντυπης έκδοσης.