In the Embrace of the Land: Memory of Uprooting, Life That Continues in Axylou

Γράφει η Κική Περικλέους
Στην αγκαλιά της παφιακής γης, λίγα μόλις χιλιόμετρα από την πόλη της Πάφου, βρίσκεται η Αξύλου. Μια μικρή κοινότητα με περίπου ενενήντα μόνιμους κατοίκους, που μπορεί αριθμητικά να μοιάζει ασήμαντη, όμως κουβαλά μέσα της βαριά ιστορία, πείσμα ζωής και μια σπάνια αίσθηση συλλογικότητας. Ένα πρώην τουρκοκυπριακό χωριό, που μετά τα τραγικά γεγονότα του 1974 έγινε τόπος εγκατάστασης προσφύγων, κυρίως από το Ριζοκάρπασο, τη Γιαλούσα και τον Άγιο Λουκά.
Σήμερα, η Αξύλου δεν είναι ένα «γερασμένο» χωριό που σβήνει. Αντίθετα, κρατά ζωντανή τη φλόγα της συνέχειας. Νεαρά ζευγάρια έχουν επιλέξει να ριζώσουν εδώ, ενώ είκοσι μαθητές και μαθήτριες φοιτούν στο Δημοτικό Σχολείο της Τίμης. Όπως επισημαίνει στον «Π» ο κοινοτάρχης Αξύλου, κ. Φώτης Πισιάρας, η κοινότητα ξεχωρίζει μέσα στο σύμπλεγμα ορεινής Πάφου, από την Αξύλου έως τον Στατό - Άγιο Φώτιο και την Παναγιά, καθώς είναι το μοναδικό χωριό που φιλοξενεί πέντε μωρά ηλικίας περίπου ενός έτους. Πέντε μικρές ζωές που συμβολίζουν ελπίδα και μέλλον.
Οι κάτοικοι της Αξύλου παραμένουν δεμένοι με τη γη. Ασχολούνται κυρίως με τη γεωργία και την κτηνοτροφία, καλλιεργώντας σταφύλια, εποχιακά λαχανικά, σιτάρι και άλλα προϊόντα. Παράλληλα, αρκετοί εργάζονται στην πόλη της Πάφου, ισορροπώντας ανάμεσα στη σύγχρονη εργασία και τον παραδοσιακό τρόπο ζωής.
Η κοινότητα διαθέτει καφενείο, σημείο συνάντησης και κουβέντας, αίθουσα πολλαπλής χρήσης, καθώς και αγροτικό ιατρείο, το οποίο επισκέπτεται περιφερειακός γιατρός κάθε δεκαπέντε ημέρες.
Το οικογενειακό εργοστάσιο
Σημείο αναφοράς για την Αξύλου αποτελεί και το μικρό οικογενειακό εργοστάσιο παραγωγής γαλακτοκομικών προϊόντων με την επωνυμία «Axylou traditional halloumi cheese factory» που ξεκίνησε τη λειτουργία του το 1986.
Εκεί η Μαρία Λάμπρου, ο σύζυγός της Δημήτρης Ζήνωνος και η κόρη τους Ολυμπία Ζήνωνος, παράγουν χαλλούμια, τυριά, γιαούρτι και αναρή, προϊόντα φτιαγμένα με μεράκι και γνώση γενεών. Όπως δήλωσε η Ολυμπία Ζήνωνος στον «Π» ό,τι παράγεται τίθεται προς πώληση. Τα προϊόντα τους εξήγησε, δεν τα δίδουν προς πώληση στις υπεραγορές. Επίσης, γίνονται και εργαστήρια παρασκευής χαλλουμιού, ενώ όλα τα προϊόντα μπορούν να τα δοκιμάσουν οι επισκέπτες, συμπλήρωσε. Ερωτηθείσα σχετικά σημείωσε πως διαθέτουν και σταθερούς πελάτες που χρόνο με τον χρόνο αυξάνονται από όλη την Κύπρο.
Ο χώρος, είναι διακοσμημένος με παραδοσιακά και παλαιά εκθέματα, προσελκύει τους περισσότερους επισκέπτες του χωριού, λειτουργώντας ως άτυπος πρεσβευτής της Αξύλου.
Προβλήματα
Πίσω όμως από τη ζεστή εικόνα της κοινότητας, κρύβονται σοβαρά και διαχρονικά προβλήματα. Ο κ. Πισιάρας δεν κρύβει την απογοήτευσή του για τη στάση της Πολιτείας. Όπως αναφέρει, η Αξύλου ήταν τουρκοκυπριακό χωριό και μετά το 1974 τα σπίτια παραχωρήθηκαν σε πρόσφυγες. Πολλές από τις κατοικίες χρονολογούνται από την περίοδο της Αγγλοκρατίας, ενώ αρκετές κατασκευάστηκαν γύρω στα έτη 1953-1955, μετά από σεισμό.
Δέκα κατοικίες εξακολουθούν να έχουν στέγες από αμίαντο, παρά τα επανειλημμένα αιτήματα της κοινοτικής αρχής για αντικατάστασή τους. Σε άλλες περιπτώσεις, οι αμιαντοσκεπές αντικαταστάθηκαν με τσίγκο, μια λύση που επιδεινώνει τις συνθήκες διαβίωσης, όπως υγρασία τον χειμώνα, αφόρητη ζέστη το καλοκαίρι. «Δεν γίνεται σε σπίτια όπου διαμένουν μωρά να υπάρχει τσίγκινη οροφή», τονίζει ο κοινοτάρχης, σημειώνοντας ότι το κόστος τοποθέτησης κεραμιδιών θα ήταν ελάχιστο.
Η εικόνα αυτών των κατοικιών προκαλεί θλίψη και οργή. «Είναι σαν να ζουν άνθρωποι άλλης κατηγορίας», λέει χαρακτηριστικά, μεταφέροντας το αίσθημα εγκατάλειψης που βιώνουν οι κάτοικοι.
Την ίδια ώρα, κατοικίες προσφύγων που έχουν αποβιώσει παραμένουν ανεκμετάλλευτες για χρόνια, ενώ υπάρχει έντονη ζήτηση. Σήμερα, τρία σπίτια στην Αξύλου είναι εγκαταλελειμμένα εδώ και πέντε χρόνια, λόγω καθυστερήσεων των κρατικών υπηρεσιών, την ώρα που υπήρξαν τουλάχιστον δεκαπέντε αιτήσεις προσφύγων που επιθυμούσαν να εγκατασταθούν στο χωριό. Επιπλέον, η κοινότητα δεν διαθέτει κοιμητήριο, καθώς οι διαδικασίες καθυστερούν λόγω απαλλοτρίωσης του χώρου.
Μνήμη, πίστη και πολιτισμός
Στον δρόμο μεταξύ Αξύλου και Νατάς, η ιστορία και η πνευματικότητα συναντιούνται στο Σπήλαιο των Αγίων Επιφανίου, Χαρέτη (Χαρίτων) και Αλέξανδρου, όπου σύμφωνα με την παράδοση ασκήτεψαν οι Άγιοι. Το σπήλαιο εντοπίστηκε κατά τη διάνοιξη του δρόμου και σήμερα βρίσκονται σε εξέλιξη διαδικασίες, σε συνεργασία με την Ιερά Μητρόπολη Πάφου, για τη συντήρηση και ανάδειξή του.
Η Αξύλου δεν ζητά προνόμια. Ζητά το αυτονόητο, σεβασμό, φροντίδα και ίσες συνθήκες διαβίωσης για τους ανθρώπους της. Είναι ένα χωριό μικρό στον χάρτη, αλλά μεγάλο σε αξιοπρέπεια, μνήμη και αγώνα. Και όσο ακούγονται παιδικές φωνές στα στενά του, η Αξύλου θα συνεχίζει να αντιστέκεται στη λήθη, διεκδικώντας το μέλλον που της αξίζει.