Critical Infrastructure of the Republic Left Unprotected from Drones – Control Committee Demands Explanations

Διάτρητες, από πλευράς ασφάλειας, έμειναν για επτά χρόνια (2018-2025) και εξακολουθούν να παραμένουν και σήμερα, κρίσιμες υποδομές της Δημοκρατίας επειδή δύο διαγωνισμοί για απόκτηση συστημάτων προστασίας έναντι της απειλής από Μη Επανδρωμένα Αεροχημάτων (ΜΕΑ)-drones δεν υλοποιήθηκαν. Και αυτό επειδή η εταιρεία που επελέγη δεν μπορούσε καν να εντοπίσει τα drones.
Οι διαγωνισμοί αφορούσαν εντοπισμό και εξουδετέρωση drones.
Το θέμα, το οποίο αναδείχθηκε μέσω Έκθεσης του Γενικού Ελεγκτή, συζητείται σήμερα ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ελέγχου, όπου θα ζητηθούν εξηγήσεις για τα ανεξήγητα κενά και τις διαδικασίες που ακολούθησε η αναθέτουσα αρχή, η οποία στην προκειμένη περίπτωση είναι η Αστυνομία.
Ανάμεσα σε άλλα, από την Έκθεση προκύπτει ότι από τον διαγωνισμό αποκλείστηκαν χώρες όπως οι ΗΠΑ και ο Ισραήλ και ο Καναδάς που διαθέτουν σχετική αναπτυγμένη τεχνολογία. Εξάλλου δεν δηλώθηκε καν η χώρα στην οποίαν είχαν εγκατασταθεί τα ίδια συστήματα τα οποία (θεωρητικά) θα λειτουργούσαν στην Κύπρο. Η Αναθέτουσα Αρχή περιορίστηκε απλώς να δεχθεί σχετική διαβεβαίωση του προσφοροδότη ότι η χώρα ήταν ευρωπαϊκή.
Όταν διενεργήθηκαν δοκιμές για να διαπιστωθεί η αξιοπιστία του συστήματος διαπιστώθηκε ότι αυτό δεν εντόπιζε τα drones, οποταν η σύμβαση διακόπηκε «με την υλοποίηση του έργου να έχει προς το παρόν απροσδιόριστο χρονικό ορίζοντα», όπως επισημαίνεται στην Έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας.
Η υλοποίηση της σύμβασης δεν παρακολουθείτο και χαρακτηριστική είναι η ακόλουθη αναφορά του Γενικού Ελεγκτή:
«Η πλέον κρίσιμη διαπίστωση αφορά την απουσία συστηματικής παρακολούθησης: Για σχεδόν τρία χρόνια η Αναθέτουσα Αρχή δεν είχε σαφή εικόνα της εξέλιξης του έργου, ούτε ενδιάμεσες επιβεβαιώσεις λειτουργικότητας των συστημάτων. Η πρακτική αυτή αποδείχθηκε εντελώς λανθασμένη, καθώς μόνον όταν μετά την αποτυχία και των επαναληπτικών δοκιμών, η σύμβαση τερματίστηκε τον Απρίλιο 2025 και οι εγγυητικές κατασχέθηκαν».
Σημειώνεται, πως ακόμη και αν υλοποιείτο η σύμβαση και πάλι θα δημιουργείτο πρόβλημα επειδή στον διαγωνισμό δεν ελήφθη πρόνοια περίληψης υπηρεσιών υποστήριξης και συντήρησης των συστημάτων.
Ο πρώτος διαγωνισμός είχε προκηρυχθεί το 2018 και τερματίστηκε το 2019 ενώ ο δεύτερος προκηρύχθηκε στις 10 Ιουνίου 2021, με συνολική εκτίμηση δαπάνης €2.171.428 + ΦΠΑ και κριτήριο ανάθεσης την χαμηλότερη τιμή.
Ανάμεσα σε άλλα, στην Έκθεση καταγράφονται και τα ακόλουθα:
-Έπειτα από πέραν των επτά ετών και δύο αποτυχημένων διαγωνισμών, οι κρίσιμες υποδομές της Δημοκρατίας εξακολουθούν να μην διαθέτουν συστήματα προστασίας έναντι της απειλής των ΜΕΑ, με την υλοποίηση του έργου να έχει προς το παρόν απροσδιόριστο χρονικό ορίζοντα.
-Τα συστήματα προστασίας κρίσιμων υποδομών αφορούν δύο ουσιαστικά ανεξάρτητα συστήματα, τα οποία συνεργάζονται. Το πρώτο αφορά στο σύστημα ανίχνευσης (detection) Μη Επανδρωμένων Αεροχημάτων (ΜΕΑ) και το δεύτερο αφορά στην εμπλοκή (jamming) των ΜΕΑ.
-Για την κάλυψη της ανάγκης συστημάτων προστασίας κρίσιμων υποδομών έγιναν δύο προσπάθειες χωρίς όμως καμία επιτυχία. Ως εκ τούτου μετά την παρέλευση επτά χρόνων (2018-2025) και δύο αποτυχημένων διαγωνισμών, το έργο δεν έχει υλοποιηθεί με όλες τις συνεπακόλουθες από αυτό συνέπειες, λαμβάνοντας υπόψη ότι αφορούσε κρίσιμες υποδομές.
-Στην πρόταση του επιτυχόντα προσφοροδότη δεν περιλαμβάνονταν οι υπηρεσίες υποστήριξης και συντήρησης των συστημάτων και ως εκ τούτου, δεν διασφαλιζόταν η απρόσκοπτη υποστήριξη και συντήρηση των συστημάτων από τον ανάδοχο της σύμβασης σε ανταγωνιστικές τιμές, μετά το πέρας της περιόδου καλής λειτουργίας των συστημάτων .
-Το κριτήριο συμμετοχής για επιτυχή ολοκλήρωση κατά τα προηγούμενα πέντε έτη τουλάχιστον μίας σύμβασης σε πολιτικό ή στρατιωτικό αερολιμένα σε κράτος μέλος της ΕΕ ή στο ΗΒ αξίας άνω των €500.000 απέκλειε έργα που υλοποιήθηκαν σε χώρες όπως ΗΠΑ, Ισραήλ και Καναδά, που σαφώς ήταν πολύ πιο τεχνολογικά ανεπτυγμένες και πιο ευαισθητοποιημένες στο συγκεκριμένο θέμα τόσο σε στρατιωτικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο από τις ευρωπαϊκές χώρες με ελάχιστη μέχρι τότε τεχνογνωσία στο συγκεκριμένο θέμα.
-Η ΑΑ δεν είχε διεξάγει την απαραίτητη έρευνα κατά το στάδιο αξιολόγησης των προσφορών για να διαπιστώσει αν η συγκεκριμένη εταιρεία είχε τις δυνατότητες να προμηθεύσει αλλά και να υποστηρίξει μακροχρόνια τα προϊόντα της.
Παταγώδης αποτυχία κατά τη δοκιμής
Στο κεφάλαιο υπό τον τίτλο «Διαδικασία παραλαβής των συστημάτων της σύμβασης Δ.Ο 29/2021 από την Επιτροπή Παραλαβής», καταγράφεται ότι:
-Στις 26 Νοεμβρίου 2024, η Αστυνομία Κύπρου μάς απέστειλε το αναλυτικό πρόγραμμα διενέργειας των δοκιμών παραλαβής των συστημάτων που ο Ανάδοχος είχε εγκαταστήσει στις διάφορες κρίσιμες υποδομές της ΚΔ στο πλαίσιο υλοποίησης της υπό αναφορά σύμβασης, που θα γίνονταν από την Επιτροπή Παραλαβής από τις 2 έως 6 Δεκεμβρίου 2024.
…Δύο λειτουργοί μας συμμετείχαν ως παρατηρητές της διαδικασίας σε δοκιμές παραλαβής που διενεργήθηκαν την μία από τις πέντε μέρες του προγράμματος. Λαμβάνοντας υπόψη ότι κατά την παρουσία των λειτουργών μας στην μία εκ των δοκιμών διαπιστώθηκε ότι τα συστήματα του Αναδόχου δεν ανταποκρίνονταν στις απαιτήσεις της σύμβασης, ζητήσαμε από την Αστυνομία και μας απέστειλε το σχετικό πιστοποιητικό απόρριψης των προμηθειών το οποίο εκδόθηκε από την Επιτροπή Παραλαβής. Η απόρριψη των συστημάτων έλαβε υπόψη τα αποτελέσματα/ παρατηρήσεις των καθορισμένων στη σύμβαση εξετάσεων/ελέγχων επί των εγκατεστημένων συστημάτων του Αναδόχου, καταγράφοντας σε πίνακα τις αποκλίσεις από τις καθορισμένες τεχνικές προδιαγραφές, μεταξύ των οποίων ότι τα εγκατεστημένα συστήματα είχαν πολύ χαμηλό ποσοστό ανίχνευσης ΜΕΑ και, δεν εντόπιζαν όλα τα ΜΕΑ κατά τις διαδικασίες δοκιμών.
-Στις 3 Απριλίου 2025, η Αστυνομία, μας απέστειλε το αναλυτικό πρόγραμμα διενέργειας των επαναληπτικών δοκιμών παραλαβής των συστημάτων που θα γίνονταν από την Επιτροπή Παραλαβής από τις 7 έως 11 Απριλίου 2025. Δύο λειτουργοί της Υπηρεσίας μας συμμετείχαν ως παρατηρητές σε δοκιμές παραλαβής που διενεργήθηκαν σε δύο από τις πέντε μέρες του προγράμματος, όπου και πάλι διαφάνηκε η αδυναμία των συστημάτων να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της σύμβασης.
Τελικά, στις 16 Απριλίου 2025 η ΑΚ πληροφόρησε με επιστολή της τον Ανάδοχο για την οριστική απόρριψη όλων των συστημάτων/παραδοτέων από την Επιτροπή Παραλαβής, λόγω της αδυναμίας της εταιρείας να προμηθεύσει/αντικαταστήσει/επιδιορθώσει τα προϊόντα που απορρίφθηκαν μέσα στην προθεσμία που της δόθηκε, κηρύσσοντας την έκπτωτη και υποκείμενη στις προβλεπόμενες από τη σύμβαση κυρώσεις. Στην πιο πάνω επιστολή, η Αστυνομία επισύναψε πίνακα που ετοίμασε η Επιτροπή Παραλαβής με τις αποκλίσεις των εγκατεστημένων συστημάτων από τις καθορισμένες τεχνικές προδιαγραφές της σύμβασης.
-Τον Σεπτέμβριο 2025, η ΑΚ μάς πληροφόρησε τα ακόλουθα:
α. Έχει εφαρμόσει τους όρους της σύμβασης για κατάσχεση των εγγυητικών (εγγυητική προκαταβολής για το ποσό των €497.056 και εγγυητική πιστής εκτέλεσης για το ποσό των €82.842) σε περίπτωση τερματισμού της εξαιτίας αποτυχίας της αναδόχου εταιρείας να εκπληρώσει τις συμβατικές της υποχρεώσεις.
β. Ορίστηκε αρμόδια Επιτροπή για τον περαιτέρω χειρισμό του θέματος εγκατάστασης συστημάτων προστασίας κρίσιμων υποδομών από την απειλή μη επανδρωμένων πτητικών μέσων. -Με την τελική απόρριψη των συστημάτων επιβεβαιώθηκε σε μεγάλο βαθμό η καταγγελία που είχε υποβληθεί στην Αστυνομία και την Υπηρεσία μας από άλλο προσφοροδότη πριν την ανάθεση της σύμβασης, ότι ο Ανάδοχος δεν πληρούσε τα κριτήρια συμμετοχής και τις τεχνικές προδιαγραφές που είχαν καθοριστεί στα έγγραφα του διαγωνισμού. Από τη διερεύνηση της καταγγελίας διαπιστώσαμε ότι δεν έγινε επαρκής έρευνα/έλεγχος από την Αστυνομία της τεκμηρίωσης των δυνατοτήτων του Αναδόχου να εκτελέσει τη σύμβαση κατά το στάδιο αξιολόγησης των προσφορών, στη βάση των προνοιών των εγγράφων του διαγωνισμού. Αποτέλεσμα των πιο πάνω ήταν, περίπου τέσσερα χρόνια μετά την προκήρυξη του διαγωνισμού, να μην είναι διαθέσιμα τα υπό αναφορά συστήματα και να παραμένει η ΚΔ εκτεθειμένη στους κινδύνους από τους οποίους θα την προστάτευαν.