Ο πόλεμος που έχουν εξαπολύσει οι ΗΠΑ με το Ισραήλ κατά του Ιράν με την μερική (;) συμμετοχή των Βρετανών έφερε εκ νέου έντονα στο προσκήνιο το ζήτημα των Βρετανικών Βάσεων στην Κύπρο. Ζήτημα που άπτεται της χρήσης, της κατάχρησης, των δικαιωμάτων και των αυθαιρεσιών των Βρετανών, της φύσης της «κυριαρχίας» των ΒΒ. Τίθεται το ερώτημα αν αυτή ισχύει υπό το φως της εφαρμογής του Διεθνούς Δικαίου και της εξελισσόμενης περιρέουσας ατμόσφαιρας στις σχέσεις μεταξύ πρώην αποικιοκρατουμένων λαών και αποικιοκρατών.
Θα ήθελα να σταθώ στο τελευταίο σημείο. Μια σχετικά πρόσφατη σημαντική εξέλιξη στις διμερείς σχέσεις Μεγάλης Βρετανίας και Μαυρικίου άπτεται και της περίπτωσης των διμερών σχέσεων Μεγάλης Βρετανίας και Κύπρου νοουμένου ότι η πρώτη κατέχει τρία τα εκατό του εδάφους της νήσου υπό το καθεστώς «Κυριάρχων Περιοχών Βάσεων» αλλά και σειρά άλλων περιοχών διακατοχής εντός της επικράτειας της Κυπριακής Δημοκρατίας – σημαντικότερη εκ των οποίων είναι η περίκλειστη με συρματόπλεγμα κορυφή του Ολύμπου προστατεύουσα πανίσχυρα βρετανικά συστήματα παρακολούθησης τηλεπικοινωνίων με εμβέλεια μέχρι τα Ουράλια όρη. Η σημαντική αυτή εξέλιξη αφορά στην Μεταβίβαση Κυριαρχίας των Νήσων του Αρχιπελάγους Τσάγος από το Ηνωμένο Βασίλειο στο κράτος του Μαυρικίου. Το κοινό ανακοινωθέν της διμερούς πολιτικής συμφωνίας εκδόθηκε στις 3 Οκτωβρίου 2024.
Μετά από έντεκα γύρους διμερών συνομιλιών εντός δύο ετών διαπραγματεύσεων και αφού προηγήθηκε προσφυγή του Μαυρικίου στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, το Λονδίνο αναγκάστηκε σε συμβιβασμό: παραχώρησε κυριαρχία του Συμπλέγματος των Νήσων Τσάγος με αντάλλαγμα την μακροχρόνια μίσθωση, για 99 έτη, της βάσης Ντιέγκο Γκαρσία (Diego Garcia). Η σύμβαση μίσθωσης προβλέπει δικαίωμα ανανέωσης της. Οι σχετικές διαπραγματεύσεις άρχισαν το Νοέμβριο του 2022 και κατέληξαν σε αίσιο τέλος με την συμφωνία αποχώρησης των Βρετανών στα μέσα του παρελθόντος έτους.
Το κείμενο της τελικής συμφωνίας υπεγράφη μεταξύ του Βρετανού πρωθυπουργού Keir Starmer και του πρωθυπουργού του Μαυρικίου Navin Ramgoolam στις 22 Μαΐου του 2025. Δημοσιεύματα του Βρετανικού Τύπου αναφέρουν ότι η μίσθωση κοστίζει στο Λονδίνο 101 εκατομμύρια στερλίνες (€117 εκατ.) ετησίως.
Κακά τα ψέματα, τόσο η αεροπορική βάση Ντιέγκο Γκαρσία όσο και η αεροπορική βάση Ακρωτηρίου χρησιμοποιούνται από κοινού από τους Αγγλοαμερικανούς ως ορμητήρια στην επίθεση κατά του Ιρανικού καθεστώτος. Ο Μαυρίκιος, ένα αδύναμο κράτος στη μέση του πουθενά λαμβάνει ήδη €117 εκατ. ετησίως. Τι αποκομίζει η Κυπριακή Δημοκρατία, πλήρες κράτος μέλος και προεδρεύουσα της ΕΕ από αυτό τον επικίνδυνο Αγγλοαμερικανικό τυχοδιωκτισμό; Δεν είδαμε άλλο όφελος εκτός από την διασπορά ανησυχίας και πανικού στους κατοίκους Ακρωτηρίου και των γειτονικών κοινοτήτων. Κανένα αντισταθμιστικό όφελος για τον Κυπριακό Λαό.
Συμπεράσματα
Πρώτον, η πρόσφατη συμφωνία ΗΒ-Μαυρικίου για επανένταξη του Αρχιπελάγους Τσάγος (Νότιος Ινδικός Ωκεανός, ανατολικά των Σεϋχελλών) στο κράτος του Μαυρικίου καταδεικνύει ότι οι δεκατέσσερεις Βρετανικές Υπερπόντιες Κτήσεις (ΒΥΚΤΗ), μία εκ των οποίων είναι οι Βρετανικές Βάσεις Κύπρου, τελούν υπό καθεστώς διεθνούς αμφισβήτησης της κυριαρχίας τους. Το κεφάλαιο της πλήρους αποαποικιοποίησης των Βρετανικών Υπερπόντιων Κτήσεων παραμένει ανοικτό. Είναι διαπραγματεύσιμο.
Οι ΒΥΚΤΗ είναι κατάλοιπα της Αποικιοκρατικής Βρετανικής Αυτοκρατορίας. (Mέχρι το 1981 τα εδάφη αυτά ήταν γνωστά ως Αποικίες του Στέμματος. Αποικία του Βρετανικού Στέμματος είχε ανακηρυχθεί και η Κύπρος το 1925). Σήμερα, οι ΒΥΚΤΗ έχουν κατά προσέγγιση έκταση 1.727.570 τ.χλμ. Καλύπτουν δηλαδή περισσότερο από επταπλάσια έκταση αυτής του Ηνωμένου Βασιλείου (Βρετανίας και Βόρειας Ιρλανδίας) η οποία είναι 244,000 τ.χλμ. Μεγαλύτερη εξ αυτών, η Ανταρκτική.
Δεύτερον, η πολιτική της ΚΔ απέναντι στο κεφαλαιώδες ζήτημα της ατελούς αποαποικιοποίησης το οποίο μας αφορά άμεσα, μόνο σπασμωδική, αποσπασματική και ως εκ τούτου άτσαλη και αδύναμη μπορεί να χαρακτηριστεί.
Επτά χρόνια πέρασαν από την απόφαση ορόσημο του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης. Στις 25 Φεβρουαρίου 2019, η Χάγη γνωμοδότησε απεριφράστως ότι κατά τον χρόνο της αποσύνδεσής του από τον Μαυρίκιο (1968), το αρχιπέλαγος Τσάγος ήταν σαφώς αναπόσπαστο μέρος αυτής της μη αυτοδιοικούμενης περιοχής και ότι η αποκοπή δεν βασιζόταν στην ελεύθερη και γνήσια έκφραση της βούλησης του ενδιαφερόμενου λαού. Η Λευκωσία έστειλε στην Χάγη τον τότε Γενικό Εισαγγελέα ο οποίος έλαβε μέρος στην ακροαματική διαδικασία (3-6 Σεπτεμβρίου 2018). Φυσικά πήρε το μέρος του Μαυρικίου.
Από τότε η Κυπριακή κυβέρνηση ουδέν έπραξε για να εξασφαλίσει το συμφέρον αυτού του λαού που κατοικά σ’ αυτή τη γη, καθ’ ην στιγμήν η ίδια η Βρετανία κάμπτεται και πληρώνει τους Μαυρίκιους αλλά όχι τους Κυπρίους…
*Διευθυντής International Security Forum, Fellow of the United Nations University 2004-06
Britain Gets Paid for Diego Garcia Base. Are British Bases in Cyprus Free Pasture?
The article refers to the relations between Britain and Cyprus, focusing on the issue of British Bases and the recent agreement for the return of the Chagos Islands to Mauritius. The author highlights the unequal treatment between Cyprus and Mauritius, as Cyprus does not receive comparable economic benefits from the use of British Bases, compared to Mauritius which receives 117 million euros annually for the lease of the Diego Garcia base. It is pointed out that the Akrotiri and Diego Garcia bases are jointly used by the US and Britain for military operations, such as the attack on Iran. The author questions the sovereignty of the British Bases in Cyprus in light of International Law and the evolving relationship between former colonizers and colonized. The agreement with Mauritius, which led to the return of the Chagos Islands, is presented as a result of pressure and recourse to the International Court of Justice in The Hague. Cyprus, on the other hand, does not seem to have achieved similar results, despite the existence of British Bases on its territory. The article concludes with criticism that Cyprus receives no substantial benefit from the presence of British Bases, beyond the anxiety and panic caused by military operations. The author argues that Cyprus should demand more benefits and challenge the unjustified sovereignty of the British Bases.
