When Graves Speak and States Remain Silent

«Οι τάφοι μιλούν», έλεγε ο σπουδαίος φίλος μου Ξενοφών Καλλής, ο άνθρωπος που υπήρξε η κιβωτός της ιστορίας και της αξιοπρέπειας των αγνοουμένων της Κύπρου, ο άνθρωπος στον οποίον οφείλεται η διακρίβωση της τύχης όσων αγνοουμένων είχαν εντοπισθεί μέχρι τις 24.09.2023, οπόταν και ο Ξενοφών έφυγε στα 73 του χρόνια αφού έχασε τη μάχη με τον καρκίνο.
Τον θυμήθηκα τις προάλλες, όταν εμφανίστηκαν στην Ελλάδα οι φωτογραφίες από τους 200 εκτελεσθέντες κομμουνιστές στην Καισαριανή, γεγονός που έδωσε το έναυσμα για μια δημόσια συζήτηση καθώς η ελληνική κυβέρνηση, αναφερόταν σε «πατριώτες» και όχι κομμουνιστές της Αντίστασης.
Συγκεκριμένα την Πρωτομαγιά του 1944, ως αντίποινα για την ενέδρα και τη δολοφονία του Γερμανού στρατηγού Franz Krech από αντάρτες του ΕΛΑΣ στη Λακωνία, οι κατοχικές αρχές των ΝΑΖΙ αποφάσισαν την εκτέλεση 200 πολιτικών κρατουμένων. Οι περισσότεροι ήταν κομμουνιστές που βρίσκονταν ήδη φυλακισμένοι από το καθεστώς του Ιωάννη Μεταξάς και παραδόθηκαν στους Γερμανούς μετά την Κατοχή. Οι εκτελέσεις έγιναν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, που έκτοτε αναδείχθηκε σε τόπο μνήμης και μαρτυρίου για την ελληνική Αριστερά αλλά και για ευρύτερα στρώματα της κοινωνίας. Η κληρονομιά της Ιστορίας στους Έλληνες είναι 262 φωτογραφίες του λοχία της Βέρμαχτ Χέρμαν Χόιερ, οι οποίες δημοπρατούνταν στο eBay και που τις αγόρασε το ελληνικό δημόσιο.
Το έγραψε πολύ χαρακτηριστικά στον «Φ» την περασμένη Κυριακή, ο καλός συνάδελφος Γιώργος Σαββινίδης: «είναι διαφορετικό να συνθέτεις εικόνες με τη φαντασία και με βάση μαρτυρίες, αφηγήσεις, ή μύθους κι άλλο να το βλέπεις με τα ίδια σου τα μάτια. Και μάλιστα, σε μια εποχή που οι καλικάντζαροι των μισητικών, φασιστικών ιδεοληψιών άρχισαν πάλι να ξεπηδούν, τουαλεταρισμένοι, μέσα από τον βόθρο της Iστορίας. Η ίδια εκείνη Iστορία που το νεοελληνικό κράτος νόμιζε ότι μάντρωσε ξεδοντιασμένη στο υπόγειο, μπούκαρε με τις λασπωμένες της μπότες από τη σπασμένη πόρτα».
Αυτούς που το σημερινό κράτος της δεξιάς ανήμπορο να τους πει «μειοδότες», τους αποκαλεί τώρα «πατριώτες». Αυτούς που το τότε κράτος της δεξιάς τους παρέδωσε σιδηροδέσμιους σαν σκλάβους στους φασίστες Ιταλο-Γερμανούς παραδίδοντας τους και τα κλειδιά των φυλακών που τους είχαν κλεισμένους. Αυτούς που ενώ τους ζήτησαν οι πολιτικοί κρατούμενοι, πριν παραδώσουν τα κλειδιά των κελιών στους κατακτητές, να τους απελευθερώσουν για να ανεβούν στα βουνά να πολεμήσουν, οι άθλιοι που ποτέ δεν αναγνώρισαν την Αντίσταση και το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, που κράτησαν την Ελλάδα ζωντανή και αξιοπρεπή, προτίμησαν να τους παραδώσουν στους κατακτητές έστω κι αν θα τους εκτελούσαν.
Κι όμως πέρασαν 82 χρόνια και η αλήθεια αγριεμένη αναδύθηκε από τους τάφους των 200 σε φωτογραφίες, που χάριν στην Τεχνητή Νοημοσύνη μπορούν να «περπατούν αγέρωχοι» παίρνοντας ο καθένας τη θέση του στον τοίχο του Σκοπευτηρίου της Καισαριανής, που έγινε από τότε το βάθρο της λεβεντιάς και της αξιοσύνης της Ελλάδας. Και από κει όρθιοι και αθάνατοι αντάρτες, κοιτάζουν ευθυτενείς στα μάτια όλους τους Έλληνες αλλά και τους απανταχού αγωνιστές της ελευθερίας.
Έτσι οι 200 μας έδωσαν τη μοναδική δυνατότητα να τους βλέπουμε με τα μάτια μας ζωντανούς σαν από θαύμα, μάλιστα, «σε μια εποχή που οι καλικάντζαροι των φασιστικών ιδεοληψιών άρχισαν πάλι να ξεπηδούν, τουαλεταρισμένοι, μέσα από τον βόθρο της Iστορίας». Ακόμα κράτησα για τους 200, από τα λεχθέντα του ιστορικού Μενέλαου Χαραλαμπίδη ότι, «η Ελλάδα παραμένει μοναδικό παράδειγμα πλήρους ατιμωρησίας και εξακολουθεί να παίζει κρυφτούλι πίσω από θέματα ταμπού και φαλκιδευμένες θεωρίες» και «το παρελθόν, λέει, όσο κι αν το σκεπάζεις, θα βρει τρόπο να βγει στην επιφάνεια».
Κι όμως δεν είναι αλήθεια ότι «η Ελλάδα παραμένει μοναδικό παράδειγμα πλήρους ατιμωρησίας», διότι και η Κύπρος έχει πολλούς σκελετούς στα ερμάρια του δικού της φασιστικού παρελθόντος τους οποίους οι δωσίλογοι πραξικοπηματίες συντηρούν ακόμα με την ανοχή του κράτους και του συστήματος εξουσίας, του ’60. Το μέγιστο κατά της Κυπριακής Δημοκρατίας έγκλημα υπήρξε το προδοτικό πραξικόπημα, της Χούντας των Αθηνών και των εοκαβητζήδων που έφερε τα τουρκικά στρατεύματα στην Κύπρο.
Ο Τάκης Χατζηδημητρίου στο δίτομο έργο του «Κυπριακή Δημοκρατία 1967-1974» (κυκλοφόρησε πρόσφατα) μεταξύ άλλων σχετικών σημειώνει: «Το νησί συνεχίζει να βρίσκεται διαιρεμένο σε κατεχόμενα εδάφη στον βορρά και σε ελεγχόμενο από την Κ.Δ. νότο. Και εφόσον συνεχίζεται η κατοχή συνεχίζονται και οι συνέπειες του πολέμου, του πραξικοπήματος και της εισβολής. Μια απομόνωση των Ελληνοκυπρίων με άδηλη προοπτική. Όμως ο στρατός έμεινε άθικτος . Δεν αναζητήθηκαν ευθύνες. Δεν κατηγορήθηκε κανένας για την κυπριακή τραγωδία. Σχεδόν όλοι οι πραξικοπηματίες παρέμεινα στο στράτευμα και πολλοί αναδείχθηκαν σε ανώτατα αξιώματα. Στην Κύπρο οι ένοχοι απαλλάχθηκαν με τον κλάδο ελαίας του Μακαρίου. Το έγκλημα έμεινε ατιμώρητο. Ο Αριστόβουλος Μάνεσης διαπιστώνει: «Πραγματικοί ένοχοι υπήρξαν, […] οι δικτάτορες και τα όργανα τους. Και τι δεν διέπραξαν! Εσχάτη προδοσία, στάση, φόνους, απάτες, κατάχρηση εξουσίας, βασανιστήρια, σωματικές βλάβες, παράνομες συλλήψεις και κατακρατήσεις, φυλακίσεις και εκτοπίσεις χιλιάδων πολιτών».
Σε αυτή την εποχή που οι καλικάντζαροι των φασιστικών ιδεοληψιών άρχισαν πάλι να ξεπηδούν μέσα από τον βόθρο της Iστορίας, είναι σημαντικό όσοι βιώσαμε τον φασισμό στο πετσί μας να μην αφήνουμε το στάτους κβο των πραξικοπηματιών να εξακολουθεί να φιμώνει την Ιστορία και να την κάνει τραγικότερη.
Χρόνια τώρα γράφω ότι τα τρία κακά της μοίρας του τόπου είναι η έλλειψη λογοδοσίας, η ατιμωρησία και η ασυδοσία. Όντας μάρτυρας εγκλήματος των πραξικοπηματιών στη Λάρνακα στις 15 Ιουλίου του 1974, της εν ψυχρώ δολοφονίας τεσσάρων νέων ανθρώπων στην Ακρόπολη, των Γιώργου Χατζηστεφάνου, Αχιλλέα Κουρτελλή, Γιώργου Χαραλάμπους και Ανδρέα Θεοδοσίου, θυμάμαι τις αλγεινές εκείνες στιγμές μέσα στην καρότσα του ημιφορτηγού που μας μετέφερε από τον αστυνομικό σταθμό στο κέντρο της πόλης και τους άτυχους φίλους μας να σπαρταρούν στα χέρια μας και το άλικο αίμα τους να βάφει τα ρούχα και τα πρόσωπα μας.
Ξέρουμε ποιοι ήταν οι φονιάδες κι εμείς και οι αρχές. Ουδείς όμως άνοιξε ποινικό φάκελο κατά των δολοφόνων. Ούτε για δεκάδες άλλες περιπτώσεις. Ο κλάδος ελαίας του Μακαρίου ήταν το «διαβατήριο» ατιμωρησίας του πραξικοπήματος.
Η Κυπριακή Δημοκρατία την οποία επικαλούνται σήμερα όλοι όσοι κρύβονται πίσω από την ατιμωρησία που μετρά 52 χρόνια πλέον, κρύβει κάτω από το πέπλο της νομιμότητας της και εγκλήματα πολέμου, όμως τις εκτελέσεις από εοκαβητατζήδες 126 γυναικόπαιδων στα χωριά της Αμμοχώστου Μαράθα, Αλόα, Σανταλάρης στις 14 Αυγούστου 1974 και τις εκτελέσεις 70 και πλέον τ/κ αιχμαλώτων στην Παλώδια και την Παρέκκλησιά την ίδια εκείνη μέρα.
Γράφω για αυτά τα εγκλήματα δεκαετίες τώρα, διότι είναι απαράδεκτο η Ευρωπαϊκή Κυπριακή Δημοκρατία να γνωρίζει και να μην οδηγεί τους αυτουργούς ενώπιον της δικαιοσύνης. Εσχάτως όταν είχα σε ένα pod cast πει ότι ο Εισαγγελέας της ΚΔ κάποτε έκλεισε τον σχετικό φάκελο που είχε ανοίξει το 2008 μετά που γράψαμε στον «Π» οκτασέλιδη έρευνα για τις εκτελέσεις στη Μαραθα και την Άσσια, βετεράνος πολιτικός μου αποκάλυψε ότι, «τους φονιάδες των 126 γυναικόπαιδων τους κάλεσε ο Κληρίδης όταν ήταν Πρόεδρος στο Προεδρικό και τους ζήτησε να του πουν την ιστορία.
Όταν του αφηγήθηκαν τα «ανδραγαθήματα» τους, ο Κληρίδης τους είπε «να μην το ξανά κάμουν» και τους έδιωξε… Ο συμμαθητής του Κληρίδη, Ανδρέας Ζιαρτίδης -εκ των κορυφαίων της Αριστεράς- σε δηλώσεις του στην Αλήθεια (17.03.1996) είπε: «Έχω πει, όχι λίγες φορές, ότι θεωρώ τον Γλαύκο Κληρίδη σαν τον κατ’ εξοχήν ρεαλιστή πολιτικό που διαθέτει η Κύπρος […] Αντιλήφθηκα πως ο Γλαύκος Κληρίδης παρόλο το ρεαλισμό του, είχε γίνει αιχμάλωτος του περιβάλλοντος του και κυρίως του ακροδεξιού, του εθνικιστικού περιβάλλοντος του…».
Η κυπριακή κοινωνία δεν μπορεί να ζει εσαεί με την μπόχα της σήψης και της πτωμαΐνης που αφήνουν πίσω τους τα εγκλήματα άθλιων «εθνικοφρόνων-πατριωτών» που άφησαν την Κύπρο μισή. Είναι καιρός να καθαρίσει η ατμόσφαιρα, όπως είναι καιρός οι διανοούμενοι να ακολουθήσουν στο παράδειγμα του Εμίλ Ζολά, με μια εξίσου δυναμική παρέμβαση με το «Κατηγορώ» του Γάλλου συγγραφέα στις 13 Ιανουαρίου του 1898… που απαιτούσε δικαιοσύνη και σεβασμό των ατομικών δικαιωμάτων ενός πολίτη, έστω και αν αυτό σήμαινε ανατροπή παραδεγμένων αξιών!