Η Ανατολική Μεσόγειος και η Μέση Ανατολή βιώνουν μία από τις πιο ρευστές περιόδους των τελευταίων δεκαετιών. Η τρομοκρατική επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 στο Ισραήλ έχει εξελιχθεί σε περιφερειακή κρίση με διεθνείς προεκτάσεις, ξεπερνώντας τα δικά της γεωγραφικά σύνορα. Η πρόσφατη κατάρρευση των συνομιλιών μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν στη Γενεύη αναφορικά με το πυρηνικό πρόγραμμα της τελευταίας και η προληπτική – όπως ο Αμερικανός Πρόεδρος τη χαρακτήρισε – επιχείρηση των ΗΠΑ εναντίον της Τεχεράνης που τελικά ενέπλεξε όλα τα κράτη της περιοχής συνθέτουν ένα ιδιαιτέρως σύνθετο και δύσκολα προβλέψιμο γεωπολιτικό τοπίο. Επιβεβαιώνουν δε αυτό που ο Ισραηλινός πρωθυπουργός είπε πρίν τρία χρόνια, ότι δηλαδή, ο χάρτης της περιοχής θα ξαναγραφτεί. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι για πρώτη φορά, το Ιράν επιτίθεται αδιάκριτα και αστόχευτα σε Αραβικές χώρες με σημαντικούς σιιτικούς πληθυσμούς, χωρίς να ξεχωρίζει στρατιωτικούς στόχους από τον άμαχο πληθυσμό.
Πολλοί διεθνείς πολιτικοί αναλυτές σημειώνουν οτι η τρέχουσα ένταση δεν είναι μία περιορισμένη σύγκρουση, ιδιαίτερα αν υπάρξουν στρατηγικές ανατροπές σε κόμβους παραγωγής και διαμετακόμισης ενέργειας. Άλλοι, πιο μετριοπαθείς, εκτιμούν ότι η αρχική έντονη φάση θα τερματιστεί, θα λειτουργήσει αναπόφευκτα η διπλωματία που έχει και τον δικό της ιδιαίτερο τρόπο και μεθοδολογία ανάμεσα στον Αραβικό κόσμο. Περιοδικά ξεσπάσματα έντασης ίσως να σημειωθούν αλλά σίγουρα όχι ένα παρατεταμένο πόλεμο, ειδικά αν η διεθνής διπλωματία καταφέρει να δημιουργήσει “ζώνες αποτροπής” καθώς και να εμπλέξει μετριοπαθείς παράγοντες.
Η στρατηγική επιλογή της Λευκωσίας τις τελεταίες δεκαετίες ήταν η σύσφιξη των σχέσεων με όλες τις χώρες της περιοχής. Μια καθ’ολα ορθολογιστική προσέγγιση που παρέμεινε σταθερή από όλες τις εκάστοτε κυβερνήσεις και αποτελεί επιτυχία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η περιφερειακή και διεθνής εικόνα της χώρας μας σήμερα την καθιστούν αξιόπιστο συνομιλητή, ειλικρινή φίλο και εταίρο και σταθερό σύμμαχο. Αξίες που μπορεί κάποιος να πεί ότι βρίσκονται στο φάσμα της θεωρίας, αποδεικνύεται όμως ότι την ώρα της κρίσης, αυτές οι αξίες έχουν σαφές και ξεκάθαρο γεωπολιτικό εκτόπισμα.
Γεγονός παραμένει ότι η Κύπρος έχει σήμερα την σταθερότητα και αξιοπιστία που άλλοι περιφερειακοί παίκτες δύσκολα προσφέρουν. Αποδεικνύεται δε από τα γεγονότα, ότι η Κύπρος βρίσκεται στη σωστή πλευρά της Ανατολικής Μεσογείου.
Το ενεργειακό σκηνικό επηρεάζεται άμεσα από τα γεγονότα των τελευταίων ημερών. Τα κοιτάσματα φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο, σε συνδυασμό με τη διεθνή ανάγκη για διαφοροποίηση πηγών ενέργειας, ανοίγουν παράθυρα ευκαιριών για την Κύπρο να συμμετάσχει ενεργά στις περιφερειακές ενεργειακές αλυσίδες. Η Κύπρος πρέπει να βρίσκεται στο τραπέζι των σχεδιασμών που την ενσωματώνουν σε ένα ασφαλή διάδρομο διαμετακόμισης ενέργειας που θα λειτουργεί συμπληρωματικά και θα προσφέρει ασφάλεια και εγγύηση συνεχούς ροής.
Ένα πιθανό σενάριο των επομένων εβδομάδων είναι η ελεγχόμενη αποκλιμάκωση της κρίσης με παράλληλη επιτάχυνση συνεργασιών ασφάλειας και ενέργειας. Σε αυτή την περίπτωση, η Κύπρος πρέπει να είναι έτοιμη θεσμικά και τεχνικά να ενταχθεί άμεσα σε κοινά έργα. Ένα δεύτερο σενάριο είναι η διεύρυνση της σύγκρουσης και διατήρηση της έντασης στα στενά του Ορμούζ. Τότε η αξία ενός ασφαλούς ευρωπαϊκού κόμβου στην Ανατολική Μεσόγειο θα αυξηθεί δραματικά.
Κατά την άποψη μου, η Κύπρος πρέπει να κινηθεί σε τέσσερις άξονες. Πρώτον, εμβάθυνση και διεύρυνση της στρατηγικής συνεργασίας με την Ελλάδα καθώς και με το Ισραήλ ώστε να διαμορφωθεί ένα συνεκτικό τρίγωνο ασφάλειας και ενέργειας. Δεύτερο, επιτάχυνση των εσωτερικών μεταρρυθμίσεων που καθιστούν τη χώρα αξιόπιστο επενδυτικό ενεργειακό προορισμό. Τρίτον, προώθηση της ανάγκης η ΕΕ να παράσχει κάλυψη όλων των ενεργειακών σχεδίων εφόσον και η ίδια θα είναι αποδέκτης του οφέλους. Τέταρτον διατήρηση της σταθερότητας, της εγκυρότητας και της αξιοπιστίας της Κύπρου ως προβλέψιμου, δημοκρατικού και σοβαρού κράτους ικανή να προσδώσει πρόσθετη αξία σε σχεδιασμούς που θα ωφελούν όλους.
Σε μια περίοδο όπου οι χάρτες και οι ισορροπίες επανασχεδιάζονται, η επιλογή της Κύπρου πρέπει να είναι ξεκάθαρη: να εδραιώσει τη θέση της στην Ανατολική Μεσόγειο, να εκμεταλλευτεί ευκαιρίες και να διασφαλίσει ότι θα αποτελεί σημαντικό παράγοντα σταθερότητας, συνεργασίας και ευημερίας στην περιοχή. Σε περιόδους ανατροπών, η “σωστή πλευρά” δεν είναι ρητορικό σχήμα, αλλά στρατηγική επιλογή με μακροπρόθεσμες συνέπειες.
* Αν. πρόεδρος του ΔΗΚΟ, πρόεδρος της κοινοβουλευτικής επιτροπής Οικονομικών.
Cyprus on the Right Side of the Eastern Mediterranean
Cyprus is in a favorable position in the Eastern Mediterranean, given the fluid geopolitical situation in the region. The recent crisis triggered by the Hamas attack on Israel and tensions between the US and Iran highlight the need for stability and reliability. Cyprus, through its consistent foreign policy, has managed to build strong relationships with all countries in the region, making it a reliable interlocutor and partner. The strategic choice of Nicosia to maintain good relations with all parties proves particularly important at this stage. Furthermore, Cyprus has stability and credibility, offering a safe environment for investment and cooperation in the energy sector, with natural gas reserves being a significant advantage. The country must actively participate in regional energy chains, ensuring the flow of energy and the security of the region.
