Μακάρι ένας νόμος να έλυνε το πρόβλημα

Του Πατριάρχη
Η απόφαση να ποινικοποιηθεί η εισαγωγή, η κατοχή και η χρήση κινητών τηλεφώνων στις Φυλακές ακούγεται απολύτως λογική. Κανείς δεν διαφωνεί ότι τα κινητά, χρησιμοποιούνται για εκβιασμούς, για συνεννοήσεις με το οργανωμένο έγκλημα και για «δουλειές» που δεν πρέπει να γίνονται. Το ερώτημα όμως είναι άλλο. Θα πετύχει αυτός ο νόμος τον στόχο του, ή θα γράψουμε απλώς άλλη μια αυστηρή διάταξη, χωρίς να αλλάξει αυτό που συμβαίνει στην πράξη;
Το πρόβλημα με τα κινητά δεν είναι ότι μέχρι σήμερα δεν υπήρχε τρόπος να τιμωρηθεί κάποιος. Το πρόβλημα είναι πώς μπαίνουν τα κινητά μέσα στις Φυλακές; Προφανώς δεν πέφτουν από τον ουρανό (αν και δεν αποκλείεται κι αυτό). Μπαίνουν είτε από το προσωπικό είτε με βοήθεια, ανοχή ή αδιαφορία του προσωπικού. Κι αν αυτό είναι η πραγματικότητα, τότε έχουμε μια βασική αντίφαση. Οι έρευνες για να βρεθούν τα κινητά γίνονται από το ίδιο σύστημα που, σε αρκετές περιπτώσεις, έχει ρόλο στην εισαγωγή τους. Περιμένουμε δηλαδή ότι θα ελέγχουν αποτελεσματικά τον εαυτό τους; Ας μην πει κάποιος ότι θα κάνει αιφνιδιαστικές έρευνες η αστυνομία, γιατί κατά τις «αιφνιδιαστικές» έρευνες χαλαρώνουν οι έλεγχοι και εισέρχονται τα περισσότερα κινητά και ναρκωτικά στις Φυλακές.
Υπάρχει και κάτι ακόμη που το ξέρουν όλοι όσοι γνωρίζουν πώς λειτουργούν οι Φυλακές. Οι ισχυροί κρατούμενοι προσέχουν ώστε το κινητό που χρησιμοποιούν να μην συνδέεται ποτέ με τους ίδιους. Το κρύβουν σε χώρους που δεν τους «δένουν» ή το βάζουν σε κελί ευάλωτου κρατούμενου. Όταν γίνει έρευνα και βρεθεί το κινητό, θα το «χρεωθεί» ο αδύναμος. Κι αυτός ο αδύναμος, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν θα μιλήσει. Θα προτιμήσει να πληρώσει ο ίδιος το τίμημα από το να καταγγείλει τον πραγματικό κάτοχο και να ζήσει μετά με τις συνέπειες (ξυλοδαρμούς, βιασμούς, απειλές στην οικογένεια εκτός φυλακών κλπ).
Ο νόμος, αντί να χτυπήσει τους δυνατούς και αυτούς που κάνουν κουμάντο, ενδεχομένως να χτυπήσει τους εύκολους στόχους. Αυτούς που δεν έχουν πλάτες, δεν έχουν δύναμη, δεν έχουν τρόπο να προστατευθούν. Κι έτσι, το βασικό πρόβλημα μπορεί να μείνει άλυτο, ενώ θα εμφανίζεται προς τα έξω μια εικόνα πως «κάτι έγινε».
Υπάρχει επίσης η οικονομική πλευρά που δεν αναφέρεται συχνά. Η αγοραπωλησία κινητών στις Φυλακές έχει να κάνει με πολλά χρήματα. Κι αυτά τα χρήματα τα παίρνουν και κρατούμενοι και δεσμοφύλακες. Όταν υπάρχει μεγάλο κέρδος, υπάρχει και μεγάλο κίνητρο να συνεχιστεί το σύστημα και όταν αυστηροποιείς τις ποινές, πολλές φορές ανεβαίνει και η τιμή στο παράνομο εμπόριο. Δηλαδή το κινητό γίνεται πιο «ακριβό προϊόν» και άρα πιο κερδοφόρο για όσους το διακινούν. Αυτό από μόνο του δείχνει ότι η ποινικοποίηση δεν θα λειτουργήσει ως μαγικό ραβδί.
Υπάρχει ακόμη μια αντίφαση, που πρέπει να εξηγηθεί. Πριν λίγα χρόνια ο Γενικός και ο Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας είχαν κρίνει ότι η χρήση κινητού από βαρυποινίτη εξυπηρετούσε το δημόσιο συμφέρον, επειδή μέσα από αυτή την επικοινωνία δίνονταν πληροφορίες, και γι’ αυτό δεν άσκησαν δίωξη στον αστυνομικό που συνομιλούσε μαζί του και δεν ζητούσε πληροφορίες αλλά ζητούσε εξυπηρετήσεις για θυματοποίηση της τότε διεύθυνσης. Σήμερα οι ίδιοι άνθρωποι συμφωνούν ότι το θέμα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως καθαρό ποινικό αδίκημα. Προφανώς ο νόμος δεν έχει αναδρομική ισχύ και δεν τιμωρεί πράξεις του χθες, αλλά οι θεσμοί οφείλουν να επιδεικνύουνσυνέπεια. Όταν λες χθες «είναι για το δημόσιο συμφέρον» και σήμερα λες «είναι έγκλημα», πρέπει να εξηγείς με καθαρό τρόπο πού ακριβώς βρίσκεται η γραμμή της κοινής λογικής και ποιος την τραβάει;
Το συμπέρασμα είναι απλό. Αν δεν σπάσει η σχέση διαφθοράς που επιτρέπει την είσοδο κινητών, αν δεν υπάρξουν ανεξάρτητοι και πραγματικοί έλεγχοι, αν δεν προστατευθούν οι ευάλωτοι κρατούμενοι που σήμερα φορτώνονται ευθύνες για άλλους, τότε ο νόμος θα λειτουργήσει κυρίως ως επικοινωνιακό τέχνασμα, όπως τότε που ο Γιώργος Τρυφωνίδης έκανε σόου μπροστά στις κάμερες σπάζοντας κινητά τηλέφωνα με σφυρί. Θα έχουμε περισσότερες υποθέσεις στα χαρτιά, αλλά όχι απαραίτητα λιγότερα κινητά στα κελιά. Και το χειρότερο, μπορεί να έχουμε περισσότερες άδικες καταδίκες σε ανθρώπους που δεν είναι αυτοί που κάνουν το κουμάντο.
Αν η Πολιτεία θέλει αποτέλεσμα, πρέπει να κοιτάξει το πραγματικό σημείο εισόδου του προβλήματος. Και αυτό δεν είναι το κελί του αδύναμου. Είναι η διαδρομή από την πύλι μέχρι το κελί.