Κλιμάκωση χαμηλής έντασης στον Περσικό Κόλπο πριν τις συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν

Δύο συντονισμένες κινήσεις της Τεχεράνης στον Περσικό Κόλπο, στις 3 Φεβρουαρίου, εκλαμβάνονται από στρατιωτικές πηγές ως «επιχειρήσεις διερεύνησης» (probing operations) με στόχο τη χαρτογράφηση των αντιδράσεων του αμερικανικού Ναυτικού. Σύμφωνα με την US Central Command (CENTCOM), ιρανικό drone τύπου Shahed-129 επιχείρησε να προσεγγίσει το αεροπλανοφόρο USS Abraham Lincoln και την ομάδα κρούσης του. Μετά από αποκλιμακωτικές ενέργειες, αμερικανικό F-35C απογειώθηκε από το πλοίο και κατέρριψε το drone.
Παραμένει ασαφές πόσο κοντά έφθασε το Shahed-129 στο αεροπλανοφόρο. Ωστόσο, ακόμη και η διαδικασία αντίδρασης προσφέρει πολύτιμα δεδομένα στην Τεχεράνη για το πώς οι ΗΠΑ εμπλέκουν ιπτάμενες απειλές στην περιοχή.
Ισχυρισμοί IRGC και επιχειρησιακό προφίλ Shahed-129
Μέσα που συνδέονται με το Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) υποστήριξαν ότι το drone εκτελούσε «νόμιμη αποστολή» επιτήρησης σε διεθνή ύδατα και ότι μετέδωσε εικόνες πριν χαθεί η επικοινωνία. Το Shahed-129 είναι πλατφόρμα επιτήρησης και κρούσης (ISR/strike), διαφορετική από τα μονοδρόμου επίθεσης Shahed-136, και έχει χρησιμοποιηθεί εκτεταμένα από το Ιράν στη Μέση Ανατολή για συλλογή πληροφοριών και επιθέσεις.
Απόπειρα παρενόχλησης δεξαμενόπλοιου
Λίγες ώρες αργότερα, δύο ιρανικά ταχύπλοα, με υποστήριξη drone, επιχείρησαν να καταλάβουν δεξαμενόπλοιο αμερικανικής σημαίας στον Περσικό Κόλπο. Το πλοίο είχε στο παρελθόν ανεφοδιάσει μονάδες του αμερικανικού Ναυτικού, γεγονός που –κατά εκτιμήσεις– εξηγεί την επιλογή του ως «στόχου δοκιμής» για να διαπιστωθεί ο χρόνος και ο τρόπος αντίδρασης των ΗΠΑ. Η συνοδεία αμερικανικού αντιτορπιλικού απέτρεψε το επεισόδιο.
Σήμα αποτροπής ενόψει πιθανής κλιμάκωσης
Οι δύο κινήσεις ενδέχεται να σηματοδοτούν την έναρξη ελεγχόμενης ναυτικής κλιμάκωσης με στόχο την αποτροπή αμερικανικού πλήγματος, μέσω επίδειξης ικανότητας παρενόχλησης αμερικανικών δυνάμεων. Ανάλογες τακτικές είχε υιοθετήσει το Ιράν και το 2019, σε απάντηση κυρώσεων.
Αλλαγή τόπου και μορφής συνομιλιών
Παράλληλα, περιφερειακές πηγές αναφέρουν ότι η Τεχεράνη ζήτησε τη μεταφορά των επικείμενων συνομιλιών με τις ΗΠΑ από την Τουρκία στο Ομάν και τη διεξαγωγή τους σε καθαρά διμερές σχήμα. Η κίνηση ερμηνεύεται ως προσπάθεια περιορισμού της ατζέντας αποκλειστικά στο πυρηνικό πρόγραμμα, αποκλείοντας περιφερειακούς παίκτες που πιέζουν για ευρύτερη συμφωνία (βαλλιστικοί πύραυλοι, περιφερειακές ομάδες).
Διαβάστε επίσης: Ανατροπή στις συνομιλίες ΗΠΑ και Ιράν - Όχι Τουρκία, αλλά Ομάν η συνάντηση
Αντιφατικά μηνύματα για παραχωρήσεις
Ανώνυμες διαρροές σε δυτικά μέσα κάνουν λόγο για σημαντικές παραχωρήσεις, ακόμη και μηδενικό εμπλουτισμό στο πλαίσιο κοινοπρακτικού σχήματος. Ωστόσο, δηλώσεις ανώτερων Ιρανών αξιωματούχων σε μη δυτικά μέσα περιορίζουν τις προσδοκίες. Ενδεικτικά, συνεργάτες του Ανώτατου Ηγέτη Αλι Χαμενεϊ αφήνουν ανοικτό μόνο το ενδεχόμενο μείωσης επιπέδων εμπλουτισμού, απορρίπτοντας τη μεταφορά αποθεμάτων στο εξωτερικό. Παράλληλα, επιβεβαιώνεται ότι μηνύματα έχουν διαβιβαστεί προς τον Ρώσο πρόεδρο Βλαδιμίρ Πούτιν, χωρίς όμως ενιαία γραμμή εντός Τεχεράνης.
Μήνυμα προς τον «Άξονα της Αντίστασης»
Σε δηλώσεις προς μέσα που συνδέονται με τη Χεζμπολάχ, Ιρανοί αξιωματούχοι τόνισαν ότι η στήριξη προς τους περιφερειακούς συμμάχους δεν τίθεται υπό διαπραγμάτευση και ότι τυχόν διάλογος με τις ΗΠΑ προϋποθέτει αποκλιμάκωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας.
Εσωτερική πίεση και διαμαρτυρίες
Στο εσωτερικό, φοιτητές στη Μασχάντ πραγματοποίησαν διαμαρτυρία κατά τη διάρκεια μνημόσυνου για φοιτήτρια που σκοτώθηκε στην πρόσφατη καταστολή. Παρά τις προσπάθειες των αρχών να αποτρέψουν τέτοιες συγκεντρώσεις, οι τελετές μνήμης εξακολουθούν να λειτουργούν ως εστίες αντικαθεστωτικής κινητοποίησης, αναδεικνύοντας το κοινωνικό υπόβαθρο πίσω από τις εξωτερικές κινήσεις ισχύος της Τεχεράνης.