Σε μια συγκυρία αυξανόμενης διεθνούς αβεβαιότητας, ο τέως υπουργός Ενέργειας Γιώργος Παπαναστασίου σκιαγράφησε με τεχνοκρατικούς όρους το πώς η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή μεταφράζεται σε άμεσες πιέσεις στις αγορές ενέργειας και, κατ’ επέκταση, στην καθημερινότητα των πολιτών.
Όπως εξήγησε, η σημερινή ενεργειακή αναστάτωση δεν είναι τυχαία. Συνδέεται άμεσα με τη μετατόπιση των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές. Ειδικά στην περίπτωση του Ιράν, ο ενεργειακός τομέας αποτελεί βασικό πυλώνα χρηματοδότησης του καθεστώτος και των συμμαχικών του οργανώσεων. Η στοχοποίηση αυτών των υποδομών, σημείωσε, αποσκοπεί στον περιορισμό της οικονομικής και γεωπολιτικής του ισχύος. Κατά την εκτίμησή του, το Ισραήλ φαίνεται να δίνει προτεραιότητα σε αυτή τη στρατηγική αποδυνάμωσης, πλήττοντας ενεργειακά σημεία με υψηλή σημασία.
Την ίδια στιγμή, το Ιράν απαντά με παρόμοια τακτική, πλήττοντας ενεργειακούς στόχους ως μορφή αντίδρασης. Στόχος του, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι η πρόκληση ενός ευρύτερου παγκόσμιου αντίκτυπου, ώστε να ενεργοποιηθούν διεθνείς αντιδράσεις. Το αποτέλεσμα είναι ένα ενεργειακό σοκ χωρίς γεωγραφικά όρια, που έχει ήδη αποτυπωθεί ακόμη και στις Ηνωμένες Πολιτείες, με τις τιμές καυσίμων να εκτοξεύονται σε πρωτοφανή επίπεδα.
Ο κ. Παπαναστασίου στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία συγκεκριμένων υποδομών που έχουν δεχθεί πλήγματα. Αναφέρθηκε στο κοίτασμα South Pars στο Ιράν – το οποίο εκτείνεται και στο Κατάρ ως North Dome – υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα παγκοσμίως, καλύπτοντας περίπου το 17% της παγκόσμιας ζήτησης υγροποιημένου φυσικού αερίου. Η σύγκριση που έκανε είναι ενδεικτική: το κοίτασμα αυτό διαθέτει περίπου 1.800 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια φυσικού αερίου, όταν το σύνολο των αποθεμάτων στην κυπριακή ΑΟΖ εκτιμάται γύρω στα 20 τρισεκατομμύρια.
Εξίσου κρίσιμα χαρακτήρισε τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προμήθειας πετρελαίου. Η γεωγραφική και επιχειρησιακή σημασία της περιοχής ενισχύεται από υποδομές όπως το νησί Kharg, όπου το Ιράν διαθέτει αποθηκευτικές και λιμενικές εγκαταστάσεις ικανές να εξυπηρετήσουν υπερδεξαμενόπλοια. Η ταυτόχρονη πίεση σε αυτά τα δύο σημεία, όπως ανέφερε, είναι αρκετή για να προκαλέσει σοβαρή διαταραχή στην παγκόσμια αγορά.
Η αβεβαιότητα, συνέχισε, είναι ο βασικός παράγοντας που οδηγεί τις τιμές προς τα πάνω. Όσο εντείνονται οι συγκρούσεις και παρατείνεται η διάρκειά τους, τόσο περιορίζεται η προσφορά. Ήδη, όπως είπε, η παγκόσμια αγορά έχει χάσει περίπου 1,5 εκατομμύριο τόνους ημερησίως από την προσφορά, ενώ η ζήτηση παραμένει υψηλή. Η ανισορροπία αυτή οδηγεί αναπόφευκτα σε αύξηση των τιμών, με το πετρέλαιο Brent να ξεπερνά τα 110 δολάρια το βαρέλι και το φυσικό αέριο να ακολουθεί ανοδική πορεία. Το κόστος μετακυλίεται τελικά στον καταναλωτή, ιδιαίτερα στις τιμές λιανικής.
Σε ό,τι αφορά τα μέτρα που μπορούν να λάβουν τα κράτη, ο κ. Παπαναστασίου εμφανίστηκε επιφυλακτικός απέναντι στην επιβολή πλαφόν στις τιμές. Αν και αναγνώρισε ότι πρόκειται για ένα εργαλείο που στοχεύει στον περιορισμό της αισχροκέρδειας, προειδοποίησε για τον κίνδυνο στρέβλωσης της αγοράς. Σε ένα περιβάλλον όπου οι τιμές αλλάζουν διαρκώς και οι εισαγωγές γίνονται σε κύκλους, ένα αυστηρό πλαφόν μπορεί να αποθαρρύνει τους εισαγωγείς, οδηγώντας ακόμη και σε περιορισμό της προσφοράς. Αντίθετα, έκρινε ως πιο κατάλληλες λύσεις τη μείωση της φορολογίας ή τις στοχευμένες και προσωρινές επιδοτήσεις, πρακτικές που ήδη εφαρμόζονται σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.
Αναφερόμενος στην Κύπρο, επανέλαβε τη στήριξή του στην ηλεκτρική διασύνδεση με γειτονικές χώρες, τονίζοντας ότι πρόκειται για το μοναδικό ώριμο έργο που μπορεί να άρει την ενεργειακή απομόνωση της χώρας. Το έργο, όπως είπε, διαθέτει ευρωπαϊκή στήριξη και χρηματοδότηση, ενώ οι τεχνικές δοκιμές του καλωδίου έχουν ήδη αποδείξει τη βιωσιμότητά του. Οι καθυστερήσεις που μεταθέτουν την ολοκλήρωσή του για το 2029 δεν αναιρούν τη σημασία του, σημείωσε, υπογραμμίζοντας ότι οι προκλήσεις – τεχνικές, οικονομικές και γεωπολιτικές – θα έπρεπε να αντιμετωπιστούν αντί να οδηγούν σε αμφισβήτηση του έργου.
Δεν παρέλειψε να επισημάνει ότι κάθε νέα πηγή ενέργειας που εισέρχεται σε μια αγορά ασκεί πίεση στους υφιστάμενους παρόχους. Στην περίπτωση της Κύπρου, όπου η ηλεκτροπαραγωγή βασίζεται κυρίως σε ακριβά και ρυπογόνα καύσιμα, η έλευση φθηνότερης ενέργειας από το εξωτερικό ενδέχεται να προκαλεί ανησυχίες σε τοπικούς παραγωγούς. Ωστόσο, τόνισε ότι η ενεργειακή ασφάλεια και η μείωση του κόστους για τον καταναλωτή πρέπει να παραμένουν προτεραιότητες.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ανάγκη διαφοροποίησης των πηγών ενέργειας. Όπως είπε, η Κύπρος, ως ενεργειακά απομονωμένο νησί που εξαρτάται από εισαγόμενα καύσιμα, είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε γεωπολιτικές κρίσεις. Η ύπαρξη εναλλακτικών πηγών και η προστασία των ενεργειακών υποδομών αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για τη σταθερότητα της οικονομίας.
Κλείνοντας, ο κ. Παπαναστασίου επανήλθε στο ζήτημα των επιθέσεων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, επισημαίνοντας ότι πέρα από την οικονομική διάσταση, ενδέχεται να στοχεύουν και στην πρόκληση εσωτερικής αποσταθεροποίησης. Η καταστροφή υποδομών που στηρίζουν την εγχώρια ηλεκτροπαραγωγή μπορεί να οδηγήσει σε κοινωνικές και πολιτικές πιέσεις, επηρεάζοντας τη συνοχή ενός κράτους. Σε αυτό το πλαίσιο, εκτίμησε ότι οι ενεργειακοί στόχοι αποτελούν πλέον κεντρικό πεδίο της σύγχρονης γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
Η αποχώρηση από την Κυβέρνηση
Σε πιο προσωπικό τόνο, ο τέως υπουργός Ενέργειας Γιώργος Παπαναστασίου αναφέρθηκε και στην αποχώρησή του από το κυβερνητικό σχήμα, τρεις και πλέον μήνες μετά την αντικατάστασή του, αποφεύγοντας ωστόσο αιχμηρές τοποθετήσεις.
Όπως ανέφερε, η απόφαση για την αλλαγή στο Υπουργείο αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα του Προέδρου της Δημοκρατίας, επιλέγοντας να μην επεκταθεί σε ερμηνείες ή παρασκηνιακές αναγνώσεις. Παραδέχθηκε, πάντως, ότι ο χρόνος της απομάκρυνσής του δεν ήταν κάτι που ανέμενε, χωρίς αυτό –όπως είπε– να μεταβάλλει τη συνολική του στάση απέναντι στην πολιτική διαδρομή που ακολούθησε.
Με αναφορά στην επαγγελματική του πορεία, υπογράμμισε ότι προέρχεται από τέσσερις δεκαετίες εμπειρίας σε πολυεθνικές εταιρείες και ότι υπηρέτησε για τρία χρόνια στο Υπουργείο Ενέργειας, εκτιμώντας πως κατέβαλε τη μέγιστη δυνατή προσπάθεια. Όπως σημείωσε, κατά τη θητεία του επιτεύχθηκαν συγκεκριμένες παρεμβάσεις, μεταξύ των οποίων το άνοιγμα της αγοράς ηλεκτρισμού και η δημιουργία προϋποθέσεων για μείωση του κόστους για τον καταναλωτή, στόχος που –όπως τόνισε– παραμένει ανοιχτός και απαιτεί συνέχεια.
Ερωτηθείς αν αισθάνεται πικρία, δεν το επιβεβαίωσε ευθέως, αφήνοντας ωστόσο να διαφανεί ένας προβληματισμός για τη συγκυρία της απόφασης. Επέμεινε ότι η πολιτική αποτελεί πεδίο εμπειριών και γνώσης, τις οποίες θεωρεί πολύτιμες σε συνδυασμό με την τεχνοκρατική του κατάρτιση, δηλώνοντας ότι δεν έχει μετανιώσει για την επιλογή του να εμπλακεί ενεργά.
Στο ίδιο πλαίσιο, απέρριψε τη διατύπωση ότι συγκεκριμένα έργα ή εκκρεμότητες «τον οδήγησαν εκτός Υπουργείου», επαναλαμβάνοντας ότι μόνο ο Πρόεδρος γνωρίζει τους λόγους των αποφάσεών του. Τόνισε, ωστόσο, πως το Υπουργείο Ενέργειας είναι ένα ιδιαίτερα απαιτητικό χαρτοφυλάκιο, με διαχείριση έργων υψηλού οικονομικού και γεωπολιτικού βάρους, όπου συγκλίνουν πολλαπλά συμφέροντα.
Αναφέρθηκε ειδικά στα μεγάλα ενεργειακά έργα, όπως η ηλεκτρική διασύνδεση, οι υποδομές στο Βασιλικό και οι έρευνες υδρογονανθράκων στην κυπριακή ΑΟΖ, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για ζητήματα που απαιτούν συνδυασμό τεχνοκρατικής γνώσης και πολιτικής διαχείρισης. Προειδοποίησε, μάλιστα, ότι οι διαρθρωτικές αδυναμίες της Κύπρου στον τομέα της ενέργειας –και ιδιαίτερα η εξάρτηση από ορυκτά καύσιμα και η ενεργειακή απομόνωση– την καθιστούν ευάλωτη σε εξωτερικές κρίσεις.
Κλείνοντας, διαμήνυσε ότι παραμένει διαθέσιμος να συνεισφέρει όπου του ζητηθεί, τονίζοντας πως η εμπειρία που απέκτησε, τόσο στον ιδιωτικό όσο και στον δημόσιο τομέα, μπορεί να αξιοποιηθεί προς όφελος της χώρας.
Διαβάστε επίσης: Δέσμευση Κύπρου κατά ενεργειακής φτώχειας εξέφρασε ο ΓΔ του Υπ. Ενέργειας
Former Energy Minister Warns Against Fuel Price Caps, Outlines Alternative Solutions
Former Energy Minister George Papanastasiou analyzes the impact of the escalating conflict in the Middle East on energy markets and citizens' daily lives. He points out that the energy disruption is linked to attacks on critical energy infrastructure, primarily in Iran and Israel, aimed at limiting economic and geopolitical power. Particular emphasis is placed on the South Pars field and the Strait of Hormuz, as well as the uncertainty that is driving up prices. Mr. Papanastasiou expresses reservations about imposing price caps on fuel, as this could have negative consequences. The global market has already lost 1.5 million tons per day from supply, while demand remains high, leading to increased oil and natural gas prices. This situation directly affects the cost for the consumer.
