ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΔΙΑΔΡΟΜΕΣ: Η επιστροφή του Μακαρίου και ο κλάδος ελαίας (Μέρος 10ο)

- Η επιστροφή του Μακαρίου και ο κλάδος ελαίας
- Η πολιτική πόλωση και ο λόγος του πραξικοπηματικού Τύπου ενόψει της επιστροφής του Μακαρίου
Μέρος 10ο
Του Μιχάλη Μιχαήλ
Στο προηγούμενο σημείωμα εξετάσαμε το κλίμα έντονης πολιτικής πόλωσης που επικρατούσε ενόψει της επιστροφής του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου, με επίκεντρο τη Λεμεσό και το μεγάλο συλλαλητήριο της 29ης Σεπτεμβρίου 1974.
Αναλύθηκαν οι προσπάθειες αποκλιμάκωσης της έντασης μέσω κυβερνητικών παρεμβάσεων, οι διαβεβαιώσεις για ειρηνική διεξαγωγή της εκδήλωσης, καθώς και η στάση του τύπου της εποχής.
Παράλληλα, καταγράφηκαν τα σοβαρά επεισόδια βίας που σημειώθηκαν, με κορυφαίο γεγονός τη δολοφονία του Ηλία Πελαβά, οι επιθέσεις εναντίον πολιτών και εφημερίδων από ένοπλες ομάδες της ΕΟΚΑ Β΄, καθώς και η οργανωμένη προσπάθεια του πραξικοπηματικού τύπου να καλλιεργήσει φόβο και φανατισμό, παρουσιάζοντας την επικείμενη επιστροφή του Μακαρίου ως απειλή εκδικητικών διώξεων.
Συνολικά, αναδείχθηκε η επιμονή της ακροδεξιάς στη διατήρηση της εξουσίας, ακόμη και σε συνθήκες εθνικής κρίσης και συνεχιζόμενης κατοχής μεγάλου μέρους της Κύπρου.
Οι πραξικοπηματίες προτάσσουν ενότητα με τους δικούς τους όρους
Από τα τέλη Σεπτεμβρίου ο μακαριακός και ο αντιμακαριακός τύπος συγκρούονταν έντονα αναφορικά με το θέμα της επιστροφής του Μακαρίου.
Οι πρώτοι επικαλούνταν τη νομιμότητα της επιστροφής του Προέδρου και οι δε ότι ήταν ανεπιθύμητος, θεωρώντας ότι το πραξικόπημα συνιστούσε λαϊκή επανάσταση εναντίον του Μακαρίου και η εκδίωξή του από την εξουσία ήταν αποδεκτή από το λαό και η κατάσταση έπρεπε να συνεχίσει έτσι όπως εξελίχθηκαν τα πράγματα με τον Μακάριο να μην ξαναβρεθεί στην εξουσία.
Ενδεικτικό είναι το κύριο άρθρο της εφημερίδας «Πατρίς» με τίτλο «Ενότης ναι! Μακάριος Όχι!».
Το άρθρο χαρακτήριζε εκείνους που ήθελαν την επιστροφή του Μακαρίου ως τρελούς και εκτός πραγματικότητας: «Όταν ο άνθρωπος απωλέση το μέτρον, παύει να είναι άνθρωπος. Χάνει την επαφήν του με την πραγματικότητα. Θολώνει ο νους. Δημιουργούνται παραισθήσεις. Και η λογική ψάνει τον δρόμον της. Έτσι φθάνει κανείς εις τον παραλογισμόν».
Συνεχίζει γράφοντας ότι όλοι μιλούν για ενότητα αλλά ο καθένας την εννοεί με διαφορετικό σκεπτικό και λόγο, με τους μακαριακούς να επικαλούνται την ενότητα με την επιστροφή του Μακαρίου ως παράγοντας ενότητας και οι αντιμακαριακοί να επικαλούνται την ενότητα με τη μη επιστροφή του Μακαρίου τον οποίο θεωρούσαν ως παράγοντα διάσπασης, κατηγορώντας τον ότι ευθυνόταν για διώξεις, φυλακίσεις και βασανιστήρια εναντίον των ενωτικών.
Παραδοχές του τότε που σήμερα τις αρνούνται
Αξιοσημείωτη είναι η ακόλουθη αναφορά στο άρθρο: «Όλα τα μαρτύρια των πιστών προς την Ελλάδα, συνεπίκουρα προς τον επιδιωκόμενον αφελληνισμόν της νήσου και συνεπικουρούμενα από την θρασείαν και προκλητικήν στάσιν του τυράννου προς Εθνικόν Κέντρον, ωδήγησαν εις την ιστορικήν αναγκαιότητα της 15ης Ιουλίου»!
Και το άρθρο συνέχιζε ψευδόμενο ότι: «Παρά την ολοκληρωτικήν υπεροχήν, την οποία ησθάνοντο οι Ενωτικοί μεταξύ 15ης και 20ης Ιουλίου, ούτε ΣΤΑΓΟΝΑ αίματος δεν εχύθη»!
Εδώ είναι αξιοσημείωτα τρία σημεία. Το πρώτο είναι ότι ομολογούσαν αυτά που σήμερα αρνούνται.
Ότι δηλαδή το πραξικόπημα έγινε με τη συμμετοχή και των ιδίων ή αποκλειστικά από τους ίδιους λόγω της ισχυριζόμενης συμπεριφοράς του Μακαρίου.
Το δεύτερο είναι ότι ομολογούν ότι στήριζαν την χούντα με την αναφορά τους για «θρασείαν και προκλητικήν στάσιν του τυράννου προς Εθνικόν Κέντρον», κάτι που επίσης σήμερα αρνούνται.
Και το τρίτο είναι το μεγάλο ψέμα ότι από τις 15 μέχρι τις 20 Ιουλίου δεν χύθηκε σταγόνα αίματος αντιπάλων!
Είναι γνωστό ότι από τις 16 μέχρι τις 20 Ιουλίου δολοφονήθηκαν 13 νομιμόφρονες: Xριστόδουλος Συμεωνίδης, Ανδρέας Παπαδόπουλος, Aναστάσης Xριστοφή, Xαράλαμπος Xριστοφή, Xριστάκης Kόμπος, Παντελάκης Xαραλάμπους, Nίκος Φλουρέντζου, Θεόδωρος Γεωργίου, Aνδρέας Kέστας, Xαράλαμπος Kυρίλλου, Nίκος Σολωμού, Φίλιππος Kρητιώτης και Kώστας Mισιαούλης.
Συν το ότι ελάχιστα 24ωρα πριν το γράψιμο του άρθρου, είχε δολοφονηθεί στη Λεμεσό ο Ηλίας Πελαβάς.
Όταν οι πραξικοπηματίες ζητούσαν… κάθαρση!
Άλλο αξιοσημείωτο είναι ότι οι πραξικοπηματίες ζητούσαν από τον προεδρεύοντα Κληρίδη να προχωρήσει σε κάθαρση στη δημόσια υπηρεσία, και όχι μόνο, εκδιώκοντας τους οπαδούς του Μακαρίου από τις θέσεις τους.
Ιδού το πλήρες απόσπασμα: «Εις τα υπουργεία, εις την εκπαίδευσιν, εις τα επιστημονικά σωματεία και εις τον τύπον ακόμη, όλοι εκείνοι, οι οποίοι είδαν την 15ην Ιουλίου, ως ημέραν κρίσεως και τριγμού και βρυγμού των οδόντων, να παύσουν να συμπεριφέρωνται τώρα ως θριαμβευταί.
Διότι εάν αυτοί εξακολουθούν να κυβερνούν ή να υποδεικνύουν, εκ νευραλγικών θέσεων ως εκκαθαριστέον κάθε υπάλληλον, ο οποίος επρόβαλε το εθνικό του φρόνημα κατά του ανθέλληνος Μακαρίου, οπωσδήποτε βαίνομεν επί τα χείρω…».
Απαιτούσαν… δικαιοσύνη!
Σε άλλο σημείο του άρθρου αναφέρονταν τα εξής ενδιαφέροντα: «Οι προδόται του λαού και του Έθνους δεν δύνανται να εξαγνισθούν επειδή πρόεδρος της Δημοκρατίας έγινε ο μέχρι χθες πρόεδρος της Βουλής. Πρέπει να απονεμηθεί δικαιοσύνη. Διότι δεν επιτρέπεται τιμίους και εθνικώς λευκούς αγωνστάς να τους κρίνουν άνθρωποι βαρυνόμενοι με σύγγνωστον εθνικήν αξιοπρέπειαν.
Δεν είναι δυνατόν να συνεχισθή η κατάστασις αυτή. Ηθικόν καθαρμόν ζητεί επιμόνως ο λαός. Και ημείς, εν ονόματι της Εθνικής Ενότητος, ανελάβαμεν την λαϊκή αξίωσιν. Αλλά δεν είναι δυνατόν να σιγήσωμεν (…) Δια ταύτα, η κυβέρνησις πρέπει να χωρήσει εις ηθικόν καθαρμόν με τον ρυμόν εκείνον, με τον οποίον ο λαός έδωσε τα αναριθμήτους εκατόμβας του, κατά τους εθνικούς αγώνας και την Τουρκικήν εισβολή».
Ο λόγος για τον οποίο κάναμε εκτενή αναφορά σε αυτό το άρθρο είναι γιατί αποτελεί και συγκεντρώνει όλο το σκεπτικό και τη νοοτροπία που επικρατούσε εκείνες τις τραγικές μέρες στα μυαλά των καταστροφέων της Κύπρου και το ότι το άρθρο αυτοαναιρείτο όταν από τη μια μιλούσε για ενότητα, μη επανάληψη των διώξεων με την επιστροφή του Μακαρίου και την ίδια ώρα ζητούσαν οι ίδιοι διώξεις εναντίον μακαριακών, επικαλούμενοι και πάλι την ενότητα.
Καραμανλής: Η επάνοδος του Μακαρίου αποκλείεται λόγω κρίσης
Την 1η Οκτωβρίου οι εφημερίδες δημοσίευσαν δηλώσεις του Πρωθυπουργού της Ελλάδας, Κωνσταντίνου Καραμανλή, ο οποίος εμμέσως πλην σαφώς και με διπλωματικό τρόπο, τασσόταν εναντίον της επιστροφής του Μακαρίου.
Την προηγούμενη μέρα ο Πρόεδρος της Βουλής, Τάσσος Παπαδόπουλος επισκέφθηκε τον Έλληνα Πρωθυπουργό στην Αθήνα και αντάλλαξαν απόψεις για τα τεκταινόμενα στην Κύπρο.
Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, ο Κ. Καραμανλής άδραξε την ευκαιρία και δήλωσε ότι η ομόνοια μεταξύ των Ελλήνων της Κύπρου αποτελεί απαρότητη προϋπόθεση για τον επιτυχή χειρισμό του Κυπριακού και ότι εκείνοι που συνειδητά ή ασυνείδητα την υπονομεύουν, πλήττουν θανάσιμα τα συμφέροντα της Κύπρου και του Ελληνισμού.
Ο Πρωθυπουργός της Ελλάδας κάλεσε τους Κύπριους να ενισχύσουν τον Γλαύκο Κληρίδη, «εφόσον η επάνοδος του αιρετού Προέδρου κ. Μακαρίου αποκλείεται εν όσω συνεχίζεται η κρίσις, ο κ. Κληρίδης είναι ο μόνος, ο οποίος δύναται την στιγμήν ταύτην να εκπροσωπήσει την Κύπρον και να συζητή εξ ονόματός της».
Η δήλωση αυτή έδωσε την αφορμή στην πραξικοπηματική εφημερίδα «Μεσημβρινή» της 1ης Οκτωβρίου να δημοσιεύσει πρωτοσέλιδο άρθρο να χαιρετήσει τη δήλωση Καραμανλή και να τονίσει ότι «Είναι φανερό πως η Ελληνική κυβέρνηση δεν θεωρεί την παρουσία του Μακαρίου θετικό στοιχείο στην προώθηση του Κυπριακού προς την αίσια λύση του. Κι η αναμόχλευση του θέματος από τους παντός είδους μακαριακούς μόνο ζημιά προκαλεί στην ενότητα των Ελλήνων της Κύπρου».
Σε άλλο σημείο του άρθρου σημειωνόταν ότι «Η αντικειμενική εκτίμηση των πραγμάτων οδηγεί αναπόφευκτα στο συμπέρασμα ότι η επάνοδος του Μακαρίου είναι ασύμφορη για τον Ελληνισμό της Κύπρου στο σύνολό του. Την επιδιώκουν μόνο όσοι αποκόμισαν και θέλουν να εξακολουθήσουν να αποκομίζουν πολιτικά οφέλη από την παρουσία του στην αρχή».
Η εξέταση του πραξικοπηματικού Τύπου πριν από την επιστροφή του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου δείχνει ότι η επίκληση της «εθνικής ενότητας» δεν στόχευε στην υπέρβαση του διχασμού, αλλά στη νομιμοποίηση πολιτικών αποκλεισμών. Μέσα από την αλλοίωση της πραγματικότητας, την υποβάθμιση ή άρνηση της βίας και την παρουσίαση της «δικαιοσύνης» ως ανάγκης εκκαθάρισης των αντιπάλων, επιχειρήθηκε να τεθούν όρια στη μεταβατική πολιτική ομαλότητα.
Η ονομαστική αναφορά στους δολοφονημένους λειτουργεί ως αναγκαίο αντίβαρο σε αφηγήσεις που επιχειρούν να αποσιωπήσουν τη βία της περιόδου.
Στο επόμενο σημείωμα θα εξεταστεί η πορεία των γεγονότων από τις αρχές Οκτωβρίου έως την επιστροφή του Μακαρίου, καθώς και οι πολιτικές και κοινωνικές διεργασίες που τη συνόδευσαν.