Επιστροφή στον θεσμό Eurovision Young Musicians: Θεσμική αποκατάσταση ή επιλεκτική ενεργοποίηση;

Η πρόσφατη ανακοίνωση του Ραδιοφωνικού Ιδρύματος Κύπρου για την επαναφορά της κυπριακής συμμετοχής στον διαγωνισμό Eurovision Young Musicians 2026 παρουσιάστηκε ως θετική εξέλιξη για τη νέα γενιά κλασικών μουσικών. Ωστόσο, η επιστροφή αυτή, έπειτα από δεκατέσσερα χρόνια πλήρους απουσίας, δεν μπορεί να ιδωθεί ως αυτονόητη ούτε ως ουδέτερη. Πρόκειται για μια κίνηση που οφείλει να εξεταστεί υπό το φως συγκεκριμένων θεσμικών τεκμηρίων, τα οποία παραμένουν μέχρι σήμερα ενεργά και αναπάντητα.
Η διακοπή του 2011 και η τεκμηριωμένη αντίδραση
Η Κύπρος αποσύρθηκε από τον διαγωνισμό το 2011, ενόψει της διοργάνωσης του 2012 στη Βιέννη. Η απόφαση αυτή δεν πέρασε σιωπηλά. Στις 2 Δεκεμβρίου 2011 απεστάλη επίσημη επιστολή διαμαρτυρίας προς τον τότε Γενικό Διευθυντή του ΡΙΚ, υπογεγραμμένη από εξέχουσες προσωπικότητες της μουσικής ζωής του τόπου: τον τότε Καλλιτεχνικό Διευθυντή της Συμφωνικής Ορχήστρας Κύπρου, Άλκη Μπαλτά, τον Καλλιτεχνικό Διευθυντή της Συμφωνικής Ορχήστρας Νέων, Άγι Ιωαννίδη, τους εγνωσμένου κύρους πιανίστες Μαρτίνο Τιρίμο και Χριστόδουλο Γεωργιάδη, καθώς και από την τότε Επιθεωρήτρια Μουσικής Μέσης Εκπαίδευσης, Άντρη Χατζηγεωργίου.
Η επιστολή αυτή αποτελεί θεσμικό κείμενο υψηλής τεκμηρίωσης. Περιγράφει τον διαγωνισμό Eurovision Young Musicians ως τον σημαντικότερο ευρωπαϊκό θεσμό για νέους σολίστες κλασικής μουσικής, υπό την αιγίδα της EBU, με σαφή παιδαγωγική, καλλιτεχνική και πολιτιστική αξία. Υπογραμμίζει ότι το ΡΙΚ, ως ενεργό μέλος της EBU, είχε επί δεκαετίες την ευθύνη και την επιτυχή πρακτική της συμμετοχής της Κύπρου, η οποία είχε καταστεί θεσμός διεθνούς προβολής και ουσιαστικού οφέλους για τους νέους μουσικούς.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η διακοπή της συμμετοχής συνέπεσε με την ανάληψη της Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ από την Κύπρο το 2012. Όπως επισημαινόταν ρητά στην επιστολή, η απουσία από έναν τόσο εμβληματικό ευρωπαϊκό πολιτιστικό θεσμό, σε μια περίοδο αυξημένου διεθνούς συμβολισμού, συνιστούσε σοβαρή θεσμική και πολιτιστική αντίφαση.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η επιστολή δεν απευθυνόταν αποκλειστικά στο ΡΙΚ. Κοινοποιήθηκε στον Υπουργό Παιδείας και Πολιτισμού, στη Γενική Διευθύντρια του Υπουργείου, στον Διευθυντή Πολιτιστικών Υπηρεσιών, στον Πρόεδρο της Επιτροπής Παιδείας της Βουλής, στον Πρόεδρο της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης, καθώς και στον Πρόεδρο και τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου του ΡΙΚ. Το ζήτημα, συνεπώς, τέθηκε θεσμικά και εν γνώσει όλων των αρμόδιων φορέων πολιτιστικής εποπτείας.
Η απάντηση του ΡΙΚ και το κενό ευθύνης
Στις 4 Ιανουαρίου 2012, το ΡΙΚ απάντησε επισήμως στην επιστολή. Στην απάντηση αυτή δηλώνεται ρητά ότι η Διοίκηση «συμμερίζεται όλα όσα αναφέρονται» στο κείμενο της επιστολής. Η μη συμμετοχή στον διαγωνισμό αποδίδεται αποκλειστικά στην «αποκοπή μεγάλου μέρους του προϋπολογισμού» του Ιδρύματος, η οποία, σύμφωνα με το ΡΙΚ, στερούσε τη δυνατότητα συμμετοχής όχι μόνο στον συγκεκριμένο θεσμό αλλά και σε «πολλές άλλες εκδηλώσεις».
Η σημασία αυτής της απάντησης είναι καθοριστική. Το ΡΙΚ δεν αμφισβήτησε ούτε τη σημασία του θεσμού ούτε την ορθότητα των επιχειρημάτων που κατατέθηκαν. Δεν επικαλέστηκε πολιτιστική αναθεώρηση, ούτε αλλαγή προτεραιοτήτων. Παρουσίασε τη διακοπή ως συγκυριακή οικονομική αδυναμία.
Ακριβώς αυτή η παραδοχή καθιστά ακόμη πιο επιτακτικό το ερώτημα που παραμένει αναπάντητο μέχρι σήμερα: εφόσον η διακοπή δεν αποτέλεσε συνειδητή πολιτιστική επιλογή, αλλά προσωρινή οικονομική συνθήκη, γιατί ο θεσμός δεν αποκαταστάθηκε όταν οι συνθήκες αυτές έπαψαν να ισχύουν; Γιατί μεσολάβησαν δεκατέσσερα ολόκληρα χρόνια σιωπής;
Η οικονομική διάσταση της συμμετοχής
Η συμμετοχή σε ευρωπαϊκούς θεσμούς που διοργανώνει η Ευρωπαϊκή Ραδιοτηλεοπτική Ένωση (EBU) συνεπάγεται συγκεκριμένα τέλη συμμετοχής και δικαιώματα μετάδοσης, τα οποία καλύπτονται από δημόσιους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς. Σε αντίστοιχους διαγωνισμούς υψηλού προφίλ, όπως ο Eurovision Song Contest, τα participation fees για χώρες συγκρίσιμου μεγέθους ανέρχονται σε πολύ σημαντικά ποσά, πέραν των πρόσθετων εξόδων παραγωγής και μετακινήσεων. Για τον Eurovision Young Musicians 2026, μέχρι σήμερα δεν έχει δημοσιοποιηθεί το ύψος του τέλους συμμετοχής που θα καταβάλει το ΡΙΚ γεγονός που καθιστά αναγκαία τη διαφάνεια, ιδίως όταν το οικονομικό κόστος είχε αποτελέσει στο παρελθόν αιτιολογία για τη διακοπή της συμμετοχής.
Δεκατέσσερα χρόνια απουσίας και αποδυνάμωσης
Κατά την περίοδο που ακολούθησε, δεν υπήρξε δημόσιος απολογισμός ούτε θεσμική επανεξέταση της απόφασης του 2011. Δεν θεσμοθετήθηκε μόνιμος εθνικός μηχανισμός επιλογής, ούτε διαμορφώθηκε συνεκτική πολιτική στήριξης των νεαρών μουσικών κλασικής μουσικής.
Αντιθέτως, η παρουσία της κλασικής μουσικής στον δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό χώρο αποδυναμώθηκε περαιτέρω. Το ΡΙΚ Classic (Tέταρτο Πρόγραμμα) – το μοναδικό ραδιοφωνικό πρόγραμμα αφιερωμένο στη λόγια μουσική, μέσα σε λίγα χρόνια μετατράπηκε σε σταθμό εκτεταμένων αθλητικών μεταδόσεων, γεγονός που έρχεται σε αντίθεση με κάθε αφήγημα περί αναβάθμισης της μουσικής παιδείας ή ουσιαστικής πολιτιστικής πολιτικής.
Οι ίδιες ευρωπαϊκές συγκυρίες – τα ίδια ερωτήματα
Η επάνοδος του 2026 συμπίπτει, όπως και το 2012, με περίοδο αυξημένου ευρωπαϊκού θεσμικού συμβολισμού για την Κύπρο. Η ιστορική αυτή επανάληψη καθιστά αναπόφευκτη τη σύγκριση και επαναφέρει τα ίδια ερωτήματα: γιατί τότε όχι και γιατί τώρα ναι; Τι ακριβώς άλλαξε;
Η επανενεργοποίηση του θεσμού δεν συνοδεύεται από δημόσια δέσμευση για μόνιμη επαναφορά, ούτε από παρουσίαση μακροπρόθεσμου σχεδιασμού. Εμφανίζεται ως μεμονωμένο γεγονός και όχι ως αποτέλεσμα συνεκτικής πολιτιστικής στρατηγικής.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, τίθεται εύλογα ένα ακόμη ερώτημα που δεν μπορεί να αποσιωπηθεί: μήπως η αιφνίδια κινητοποίηση των μηχανισμών δεν συνδέεται με μιασυνολική επαναξιολόγηση του θεσμού, αλλά με την εκ των προτέρων ύπαρξη συγκεκριμένης επιλογής για την εκπροσώπηση της χώρας;
Το ερώτημα αυτό δεν συνιστά κατηγορία. Προκύπτει λογικά από την ακολουθία των γεγονότων. Όταν ένας θεσμός παραμένει ανενεργός επί δεκατέσσερα χρόνια, παρά την επίσημη αποδοχή της σημασίας του από το ίδιο το ΡΙΚ, και επανέρχεται χωρίς απολογισμό, χωρίς συνέχεια και χωρίς θεσμική αποκατάσταση, η επίκληση της «ξαφνικής επιστροφής» δεν επαρκεί για να πείσει.
Από τη συμμετοχή στη θεσμική συνέπεια
Η επιστολή του 2011 και η απάντηση του 2012 δεν αποτελούν απλώς αρχειακό υλικό. Αποτελούν θεσμικά ντοκουμέντα που καταγράφουν γνώση, ευθύνη και επιλογές. Η επιστροφή στο Eurovision Young Musicians μπορεί να έχει ουσιαστικό νόημα μόνο εφόσον συνοδευτεί από διαφάνεια, συνέχεια και σεβασμό στη μουσική παιδεία.
Η στήριξη των νέων μουσικών δεν μπορεί να ενεργοποιείται συγκυριακά ούτε επιλεκτικά. Χωρίς συνεκτική πολιτιστική πολιτική, η συμμετοχή κινδυνεύει να παραμείνει εξαίρεση — και όχι αποκατάσταση.
Και αυτό ακριβώς είναι το ζητούμενο εδώ και δεκατρία χρόνια: όχι απλώς η επιστροφή, αλλά η θεσμική συνέπεια.
Εκπαιδευτικός, ενεργός πολίτης