Επεισόδια σκόνης η νέα καθημερινότητα της Κύπρου; Οι υπερβάσεις ορίων την τελευταία 10ετία (ΠΙΝΑΚΕΣ)

Τα επεισόδια σκόνης η νέα καθημερινότητα της Κύπρου; – Η ευρωπαϊκή νομοθεσία βάζει όριο υπέρβασης και… η Κύπρος έχει ξεφύγει – Οι λύσεις που θα μπορούυσαν να βοηθήσουν στη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης – Ο Προϊστάμενος του Κλάδου Ποιότητας Αέρα Χρύσανθος Σαββίδης στη Cyprus Times – Επίσημα στοιχεία με τις ημερήσιες συγκεντρώσεις από το 2015 μέχρι και το 2025 – Η ημερομηνία αλλά ο τόπος που καταγράφηκε η υψηλότερη συγκέντρωση – Πίνακας με τον αριθμό ημερών ανά έτος, κατά τις οποίες καταγράφηκαν υπερβάσεις των ημερήσιων ορίων
Το τελευταίο διάστημα η Κύπρος αντιμετώπισε ένα παρατεταμένο σε διάρκεια επεισόδιο με υψηλές συγκεντρώσεις σκόνης στην ατμόσφαιρα. Το φαινόμενο έκανε πολλούς να διερωτηθούν εάν αυτό πλέον αναμένεται, λόγω και της κλιματικής αλλαγής, να γίνει ένα είδος κανονικότητας για το νησί μας αλλάζοντας την καθημερινότητα και τις συνήθειες μας.
Η Cyprus Times απευθύνθηκε στον Προϊστάμενο του Κλάδου Ποιότητας Αέρα, Χρύσανθο Σαββίδη ο οποίος μας ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι η γεωγραφική θέση της Κύπρου ευνοεί τέτοια φαινόμενα ενώ εκτίμησε ότι η διάρκεια του πρόσφατου ήταν πιθανόν από τις μεγαλύτερες. Μας εξήγησε δε ότι υπάρχει και ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο για την υπέρβαση των ορίων PM10 το οποίο η Κύπρος υπερβαίνει αρκετές φορές τον χρόνο.
Στο μεταξύ ζητήσαμε και μας δόθηκαν στοιχεία με τις ημερήσιες συγκεντρώσεις των Αιωρούμενων Σωματιδίων αεροδυναμικής διαμέτρου μικρότερης των 10 και 2,5 μm (PM10 & PM2,5) για την περίοδο 2015-2024. Ενώ πιο κάτω υπάρχει και πίνακας με τον αριθμό ημερών κατά τις οποίες καταγράφηκαν υπερβάσεις των ημερήσιων ορίων PM10 (>50μg/m3) κατά τα πιο πάνω έτη αλλά και για το ποια ήταν η μεγαλύτερη συγκέντρωση που καταγράφηκε και πού κατά το ίδιο χρονικό πλαίσιο.
Εδώ αξίζει να σημειωθεί ότι με τον ορισμό «σκόνη» εννοούμε τα εισπνεύσιμα αιωρούμενα σωματίδια στην ατμόσφαιρα με διάμετρο μικρότερη των 10 μm (PM10). Σύμφωνα με τη σχετική νομοθεσία η οριακή τιμή αναφέρεται στη μέση ημερήσια τιμή και δεν πρέπει να υπερβαίνει την τιμή των 50 μg/m3 (μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο).
Όριο υπέρβασης οι… 35 ημέρες
Κατά τη συζήτηση μας ο κύριος Χρύσανθος Σαββίδης μας επισήμανε ότι όλο αυτό που βιώνουμε, για τα κυπριακά δεδομένα, δεν πρέπει να θεωρείτε πρωτόγνωρο. Κληθείς να απαντήσει πόσες ημέρες τον χρόνο καταγράφονται υπερβάσεις των ορίων PM10 υπέδειξε ότι αυτό είναι αρκετά δύσκολο να απαντηθεί με σαφήνεια αλλά είναι αρκετές.
«Η ευρωπαϊκή νομοθεσία για την ποιότητα του αέρα επιτρέπει την υπέρβαση του ορίου 35 ημέρες τον χρόνο. Παρόλα αυτά στην Κύπρο, λόγω της γεωγραφικής μας θέσης και λόγω της εγγύτητας με τις άνυδρες περιοχές της Βορείου Αφρικής, την έρημο της Σαχάρας, την έρημο της Μέσης Ανατολής και ακόμη και την έρημο της Συρίας, που είναι τρεις μεγάλες ερημικές περιοχές κοντά στην Κύπρο, συμβαίνει να έχουν αρκετές φορές επεισόδια σκόνης τα οποία ανεβάζουν κατά πολύ την υπέρβαση και τις ημέρες που έχουμε υπέρβαση. Σίγουρα είναι πάνω από 35».
Λόγω αυτής της υπέρβασης θα έπρεπε κανονικά, όπως σημείωσε, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προχωρήσει σε δικαστική διαδικασία εναντίον της Κύπρου για υπέρβαση όρου της νομοθεσίας. «Υπάρχει, όμως, μία πρόνοια μέσα στη νομοθεσία, η οποία καθορίζει ότι εάν η υπέρβαση οφείλεται σε φυσικές πηγές και αποδειχθεί επιστημονικά από το κράτος μέλος, μπορεί να αποκλεισθούν αυτές οι υπερβάσεις. Οπότε εμείς προχωρούμε με την εφαρμογή μίας επιστημονικής διαδικασίας, που καθιερώθηκε από το Πανεπιστήμιο της Μαδρίτης, και αποδεικνύουμε με έκθεση, κάθε χρόνο, ότι οι υπερβάσεις μας οφείλονται σε αυτές τις φυσικές πηγές».
Θα μπορούσαμε να συμβάλουμε στη μείωση
Κληθείς να σχολιάσει εάν σε όλες τις περιπτώσεις οι υπερβάσεις προέρχονται λόγω φυσικών καταστάσεων ο κύριος Σαββίδης απάντησε ότι αυτό δεν ισχύει. «Η προέλευση των ρύπων έρχεται είτε από φυσικές πηγές είτε από ανθρωπογενείς δραστηριότητες, οι οποίες αν σταματήσουν κάποιες τότε η ατμόσφαιρα θα καθαρίσει κατά πολύ. Στις ανθρωπογενείς δραστηριότητες εντάσσονται η κυκλοφορία των αυτοκινήτων, η λειτουργία των βιομηχανιών, η λειτουργία των κεντρικών θερμάνσεων κτλ. Αυτοί όλοι είναι παράγοντες που συμβάλουν στην περιβαλλοντική ρύπανση. Άρα βλέπουμε ότι κάποιος βαθμός συγκέντρωσης ατμοσφαιρικών ρύπων προέρχεται και από τις ανθρωπογενείς πηγές».
Στο ερώτημα εάν δεν είχαμε τις φυσικές πηγές θα είχαμε υπερβάσεις, ο Προϊστάμενος του Κλάδους Ποιότητας Αέρα απάντησε ότι πιθανόν να είχαμε αλλά δε θα ήταν πάνω από 35, αριθμός που ορίζεται από τη νομοθεσία. «Ως κράτος λαμβάνουμε μέτρα για να βελτιώσουμε την ποιότητα του αέρα στην ατμόσφαιρα. Τώρα το αν είναι αρκετά ή όχι, κρινόμαστε», σημείωσε.
Παρόλα αυτά, όπως πρόσθεσε, υπάρχουν κι άλλα πολλά μέτρα που θα μπορούσαμε να λάβουμε ως κράτος. «Για παράδειγμα, να δίναμε κίνητρα στον κόσμο να μη χρησιμοποιεί μόνο τα αυτοκίνητα με το φτιάξουμε ποδηλατόδρομους ή πεζόδρομους. Θα μπορούσαμε να αλλάξουμε τον στόλο των οχημάτων με υβριδικά και ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Επίσης, να εισάγουμε φυσικό αέριο για καύση στους ηλεκτροπαραγωγικούς σταθμούς και να μην καίμε το ντίζελ. Υπάρχουν πολλά μέτρα που μπορούν να γίνουν για να βελτιώσουν την κατάσταση και να μειώσουν τους ατμοσφαιρικούς ρύπους», εξήγησε.
Αύξηση των επεισοδίων;
Με βάση το πρόσφατο παρατεταμένο επεισόδιο σκόνης του τέθηκε το ερώτημα κατά πόσον έχει ξανά συμβεί κάτι τέτοιο στην Κύπρο, με τον κύριο Σαββίδη να εξηγεί αρχικά. ότι η διάρκεια ενός φαινομένου δεν είναι εκ των προτέρων γνωστή. «Δύσκολα μπορεί να είναι προβλέψιμη. Υπήρξαν κι άλλες φορές αλλά νομίζω είναι από τα μεγαλύτερα σε διάρκεια επεισόδια που έχουμε βιώσει».
Εξάλλου κληθείς να σχολιάσει εάν έχουν αυξηθεί τα επεισόδια μεγάλης διάρκειας σε σχέση με το παρελθόν ανέφερε πως «τα 20 χρόνια που παρακολουθούμε, στατιστικά, είναι πολύ δύσκολο να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα. Δική μου εκτίμηση είναι πως ναι, αλλά χωρίς να βασίζεται σε στατιστικά δεδομένα. Η διάρκεια των επεισοδίων, μάλλον, φαίνεται ότι αυξήθηκε».
«Δεν άλλαξαν τα επεισόδια, άλλαξε η ενημέρωση και η ευαισθησία»
Σε σχέση με την ενημέρωση του κοινού κατά τη διάρκεια τέτοιων επεισοδίων ο κύριος Χρύσανθος Σαββίδης ανέφερε ότι πλέον υπάρχει επαρκής ενημέρωση.
«Εκδίδουμε ανακοινώσεις και με τη βοήθεια των μέσων μαζικής ενημέρωσης, μέσω της ιστοσελίδας μας αλλά και της εφαρμογής μας, που μπορεί να έχει ο καθένας μας δωρεάν στο κινητό του, ο κόσμος ενημερώνεται. Εκεί που χωλαίνουμε είναι στο θέμα ευαισθησίας. Τι εννοώ; Έχει κόσμο που δεν το λαμβάνει σοβαρά υπόψη του. Εκείνοι που ανήκουν στις ευάλωτες ομάδες είναι πιο ευαισθητοποιημένοι, άτομα όμως υγιή, θεωρώ ότι δε δίνουν την απαραίτητη σημασία. Είναι ένα φαινόμενο που επιβαρύνει την υγεία μας. Όταν η οριακή σκόνη είναι 50 μg/m3 και έχουμε 100, 200 και 300 μg/m3, προφανώς θεωρείτε ότι μπορεί να επιδείνωση την υγεία μας. Επειδή, όμως, οι επιπτώσεις δεν είναι ορατές εκείνη τη στιγμή γι’ αυτό κι ο κόσμος δεν ευαισθητοποιείται».
Μπορεί να γίνει η κανονικότητα μας;
Εντούτοις ο Προϊστάμενος του Κλάδου Ποιότητας Αέρα, Χρύσανθος Σαββίδης, φάνηκε καθησυχαστικός σε όσους ανησυχούν ότι τα επεισόδια σκόνης θα είναι μέρος της καθημερινότητας όσων ζουν στο νησί.
«Πάντα είχαμε επεισόδια σκόνης αλλά δεν υπήρχε η κατάλληλη ενημέρωση στο κοινό και η ευαισθησία. Ακόμη και η δική μας. Δεν είχαμε ιστοσελίδα, δεν είχαμε την εφαρμογή στα κινητά, δε βγαίναμε να το ανακοινώσουμε στα ΜΜΕ. Ανέκαθεν είχαμε τα φαινόμενα αυτά λόγω του ότι είμαστε πολύ κοντά στην Αφρική. Δεν άλλαξαν τα επεισόδια, άλλαξε η ενημέρωση και η ευαισθησία. Άρα δεν πιστεύω ότι όλο αυτό μπορεί να γίνει η κανονικότητα μας», κατέληξε.
Επίσημα στοιχεία
- Στο πιο κάτω αρχείο επισυνάπτονται οι ημερήσιες συγκεντρώσεις των Αιωρούμενων Σωματιδίων αεροδυναμικής διαμέτρου μικρότερης των 10 και 2,5 μm (PM10 & PM2,5) από το Δίκτυο Παρακολούθησης του Τμήματος Επιθεώρησης Εργασίας, για την περίοδο 2015-2024.
Οι μετρήσεις αυτές προέρχονται από την επίσημη μέθοδο η οποία είναι η σταθμική (gravimetric method) και αναφέρεται σε μέτρηση 24ωρης συγκέντρωσης με ειδικά φίλτρα στο διαπιστευμένο μας εργαστήριο.
Όπου στα δεδομένα υπάρχει η ένδειξη Ν/Α νοείται είτε μη ορθή λειτουργία των οργάνων είτε συντήρηση των οργάνων είτε ακόμη διακοπή ρεύματος.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι ημερήσιες συγκεντρώσεις του 2025 από την σταθμική μέθοδο δεν είναι πλήρως επικυρωμένες. Η πλήρης επικύρωση τους θα είναι έτοιμη γύρω στον Οκτώβριο του τρέχοντος έτους. Ισχύει το ίδιο και για τις συγκεντρώσεις από τα αυτόματα όργανα μέτρησης, μόνο που θα είναι πλήρως επικυρωμένες γύρω στον Μάρτιο-Απρίλιο του 2026.
- Στο επόμενο αρχείο συμπεριλαμβάνεται και ο αριθμός ημερών ανά έτος, ανά σταθμό, κατά τις οποίες καταγράφηκαν υπερβάσεις των ημερήσιων ορίων PM10 λόγω επεισοδίων σκόνης.
- Στη συνέχεια θα δείτε που καταγράφηκε η υψηλότερη ωριαία τιμή κατά τα έτη 2015-2024, και η οποία προέρχεται από τα αυτόματα όργανα υπολογισμού της συγκέντρωσης των PM στην ατμόσφαιρα (μη επίσημη μέθοδος), ενώ η υψηλότερη ημερήσια από την σταθμική μέθοδο.