Are Business Consultants Being Monitored? Transparency and Oversight Issues Following the 'Videogate' Scandal

Ενώ η ποινική διερεύνηση όλων των πτυχών που περιβάλλουν την υπόθεση videogate, με πρωταγωνιστές τους Χαράλαμπο Χαραλάμπους, τέως διευθυντή του Γραφείου του Προέδρου της Δημοκρατίας, Γιώργο Λακκοτρύπη πρώην υπουργό Ενέργειας και τον επιχειρηματία Γιώργο Χρυσοχό, προκύπτει το ερώτημα κατά πόσον οι σύμβουλοι επιχειρήσεων ελέγχονται από οποιονδήποτε φορέα ή Αρχή. Επί τούτου, μιλά στον «Π» ο Παντελής Χριστοφίδης, δικηγόρος και πρόεδρος της υποεπιτροπής για ζητήματα Παρεμπόδισης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Παράνομες Δραστηριότητες και Αποτροπής Παράβασης Κυρώσεων, του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου (ΠΔΣ). Ο κ. Χριστοφίδης εξηγεί ότι υπάρχουν νομοθεσίες, σύμφωνα με τις πρόνοιες των οποίων δύναται να ελέγχονται αυτές οι δραστηριότητες. Καταθέτει, επίσης, τη θέση του ΠΔΣ αναφορικά με το τι θα μπορούσε να αλλάξει σε ό,τι αφορά στην απασχόληση πρώην κρατικών αξιωματούχων μετά την αποχώρηση από τις θέσεις που κατείχαν.
Με αφορμή το videogate έχει αναδειχθεί το γεγονός ότι οι σύμβουλοι επιχειρήσεων δεν εμπίπτουν σε οποιονδήποτε έλεγχο από οποιονδήποτε φορέα. Δηλαδή, δεν ακολουθείται η ίδια τακτική ελέγχου όπως με τους δικηγόρους, λογιστές κλπ;
Να σημειώσω κατ’ αρχάς ότι σύμβουλος επιχειρήσεων ως επαγγελματικός τίτλος δεν υπάρχει και δεν αναγνωρίζεται. Κι αυτό είναι ορθό και θεμιτό, καθότι συμβουλές σε θέματα επιχειρήσεων είναι σε θέση να δώσουν επαγγελματίες από μια πλειάδα επαγγελματικών κλάδων, όπως οικονομολόγοι, λογιστές, δικηγόροι, πτυχιούχοι διοίκησης επιχειρήσεων, ακόμα και ειδικοί σε θέματα μάρκετινγκ, ψηφιακό μετασχηματισμό και άλλοι. Αυτό που ενδιαφέρει, όμως, και είναι πολύ σημαντικό να επισημανθεί, είναι ότι όσοι προανέφερα, ανεξαρτήτως του επαγγέλματός τους, βρίσκονται ήδη κάτω από τη δικαιοδοσία και τον έλεγχο της Ανεξάρτητης Επιτροπής κατά της Διαφθοράς, σχετικά με δραστηριότητες που εμπίπτουν στην εφαρμογή του περί της Διαφάνειας στις Διαδικασίες Λήψης Δημοσίων Αποφάσεων και Συναφών Θεμάτων Νόμου του 2022. Επομένως, το ζήτημα που ενδεχομένως προκύπτει από τα όσα είδαν το φως της δημοσιότητας, είναι το αν εφαρμόζονταν και αν ακολουθήθηκαν από τα πρόσωπα τα οποία παρουσιάζονται, οι πρόνοιες του πιο πάνω νόμου για θέματα λόμπι. Μια επιπρόσθετη ασφαλιστική δικλείδα αποτελεί και η γενική υποχρέωση κάθε προσώπου να μην προβαίνει στη διάπραξη αδικημάτων νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, κάτω από το Άρθρο 4 του περί της Παρεμπόδισης και Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Παράνομες Δραστηριότητες Νόμου του 2007 (Ν. 188(I)/2007) που αφορά κάθε πρόσωπο, το οποίο ενώ είτε γνωρίζει, ή όφειλε να γνωρίζει, ότι οποιασδήποτε μορφής περιουσία αποτελεί έσοδο από παράνομες δραστηριότητες, προβαίνει σε συγκεκριμένες ενέργειες.
Εποπτεία τομέα ακινήτων
Ποια είναι η θέση του ΠΔΣ αναφορικά με τον έλεγχο που πρέπει να ασκείται σε πρόσωπα ή εταιρείες που παρέχουν τέτοιου είδους υπηρεσίες;
Όπως εξήγησα, η παροχή τέτοιων υπηρεσιών, εκεί και όπου εμπλέκεται το δημόσιο και υπάρχουν επαφές με δημόσιους αξιωματούχους και λειτουργούς, ενδέχεται να εμπίπτει στη δικαιοδοσία της Ανεξάρτητης Επιτροπής κατά της Διαφθοράς. Επομένως υπάρχουν διαδικασίες που πρέπει να ακολουθούνται, και ως εκ τούτου θα πρέπει η αρμόδια Αρχή να εξετάσει κατά πόσον τηρήθηκαν οι πρόνοιες του περί της Διαφάνειας στις Διαδικασίες Λήψης Δημοσίων Αποφάσεων και Συναφών Θεμάτων Νόμου του 2022. Πέραν τούτου, ένα επιπρόσθετο ζήτημα που προκύπτει αφορά τους επιχειρηματίες ανάπτυξης γης. Ο ΠΔΣ έχει κατ’ επανάληψη εισηγηθεί, τόσο γραπτώς όσο και προφορικώς, όπως ενώπιον της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Θεσμών, Αξιών και Επιτρόπου κατά τη διάρκεια της έκτακτης συνεδρίασης ημερομηνίας 05/03/2025, αλλά και της πιο πρόσφατης συνεδρίασης ημερομηνίας 21/01/2026, την εισαγωγή αποτελεσματικού νομοθετικού πλαισίου εποπτείας των επιχειρηματιών ανάπτυξης γης για θέματα παρεμπόδισης και καταπολέμησης της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, καθώς και εφαρμογής πλαισίου κυρώσεων και περιοριστικών μέτρων, ενισχύοντας σημαντικά, με αυτό τον τρόπο, το εποπτικό πλαίσιο. Με δεδομένο ότι οι πλείστες μεγάλες επενδύσεις στη χώρα μας σχετίζονται ή έστω περιλαμβάνουν ως εκ της φύσης τους την ανάπτυξη ακινήτων, στις οποίες εμπλέκεται η εν λόγω κατηγορία επιχειρηματιών, θα έπρεπε αυτό το ζήτημα να τύχει χειρισμού προ πολλού, και οι εν λόγω επιχειρήσεις να υποχρεωθούν να ακολουθούν τις ίδιες διαδικασίες σε θέματα εποπτείας όπως οι τράπεζες, οι δικηγόροι και οι λογιστές. Επί τούτου χαιρετίζουμε την πρόσφατη ενέργεια του Υπουργείου Οικονομικών να θέσει προς δημόσια διαβούλευση δύο εισηγήσεις για την τροποποίηση του Άρθρου 2Α και του Άρθρου 59(1) του περί της Παρεμπόδισης και Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Παράνομες Δραστηριότητες Νόμου του 2007, σε σχέση με την εποπτεία στον τομέα των ακινήτων, με τις ελεγχόμενες από το Τμήμα Φορολογίας οντότητες να περιλαμβάνουν όλους τους επαγγελματίες που προβαίνουν σε αγορά ή πώληση ακινήτων ή εκπροσωπούν αγοραστές ή πωλητές ακινήτων σε επαγγελματική βάση και δεν εμπίπτουν σε άλλη κατηγορία υπόχρεης οντότητας. Ευελπιστούμε ότι αυτό το ζήτημα θα προωθηθεί και καλυφθεί νομοθετικά το συντομότερο.
Καλές πρακτικές
Πώς σχολιάζει ο ΠΔΣ το γεγονός ότι μετά το σκάνδαλο με τα χρυσά διαβατήρια δημιουργήθηκαν με το videogate νέες σκιές στις διαδικασίες προσέλκυσης επενδύσεων;
Η αξιοπιστία και η φήμη της χώρας πλήγηκε σε αρκετές περιπτώσεις στο παρελθόν, και αυτό είναι κάτι που συνεχίζει να επηρεάζει αρνητικά την προσπάθεια προσέλκυσης σημαντικών επενδύσεων από μεγάλες, σοβαρές, και αξιόπιστες εταιρείες και επιχειρήσεις, οι οποίες δεν επιθυμούν τη διασύνδεση του ονόματός τους με δικαιοδοσίες με αρνητική δημοσιότητα. Τα τελευταία χρόνια γίνεται σημαντική προσπάθεια να βελτιωθεί το όνομα και η αξιοπιστία μας διεθνώς, και για το σκοπό αυτό αναλήφθηκαν πρωτοβουλίες από το ίδιο το κράτος, αλλά επίσης έγιναν τεράστια βήματα προόδου από τις τράπεζες, δικηγόρους και λογιστές, αναβαθμίζοντας τις διαδικασίες τους και τη συμμόρφωσή τους με το ευρωπαϊκό πλαίσιο σε θέματα νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, και του πλαισίου κυρώσεων και περιοριστικών μέτρων. Όσο δύσκολο, όμως, είναι να κτίζεις την αξιοπιστία της χώρας, άλλο τόσο δύσκολο είναι να τη διατηρείς, γι’ αυτό χρειάζεται προσοχή από όλους, περιλαμβανομένου του ίδιου του κράτους. Είναι προφανές από δημοσιεύματα του διεθνούς Τύπου, περιλαμβανομένου των Financial Times, DeutscheWelle, Politico, Associated Press, National Herald, Okinawa Press, Guardian, και Washington Post, ότι η Κυπριακή Δημοκρατία έχει βρεθεί στο επίκεντρο εκτεταμένων αναφορών και συζητήσεων. Επί τούτου, θα μπορούσε να αντληθεί, για ενίσχυση του θεσμικού πλαισίου, όχι μόνο σε επίπεδο ιδιωτών, καθοδήγηση από τις βέλτιστες πρακτικές που έχουν δημοσιευθεί από τη Financial Action Task Force (FATF), περιλαμβανομένου και του εγγράφου με τίτλο ''Best Practices Paper: The Use of the FATF Recommendations to Combat Corruption'' του Οκτωβρίου 2013.
Μητρώο απασχόλησης
Υπάρχει τρόπος να θωρακιστεί η διαδικασία για απασχόληση πρώην κρατικών αξιωματούχων, στον ιδιωτικό τομέα, μετά τη λήξη της θητείας τους;
Ο ΠΔΣ βρίσκεται στη διάθεση της Πολιτείας για υποβολή εισηγήσεων ως προς τούτο. Πέραν της ανάγκης εξέτασης ως προς τι ισχύει σε άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προκαταρκτικές σκέψεις προς εξέταση θα ήταν η προώθηση των σχετικών αιτήσεων, πριν τη λήψη σχετικών αποφάσεων, σε εμπιστευτική βάση, ενώπιον της Βουλής των Αντιπροσώπων, προς αποστολή θέσεων της αρμόδιας κοινοβουλευτικής επιτροπής, εντός συγκεκριμένης χρονικής προθεσμίας, αλλά και η δημιουργία σχετικού ηλεκτρονικού αρχείου με τις αντίστοιχες αιτήσεις και αποφάσεις, που θα τυγχάνει τακτικής επικαιροποίησης και θα είναι προσβάσιμο τόσο από τη Βουλή των Αντιπροσώπων, όσο και από τη ΜΟΚΑΣ, την Αστυνομία Κύπρου, το Τμήμα Εφόρου Φορολογίας αλλά και από αρμόδια εποπτική αρχή, στην περίπτωση που ο συγκεκριμένος αιτητής τυγχάνει της εποπτείας συγκεκριμένης εποπτικής αρχής σε επαγγελματικό επίπεδο.