Από το Τελ Αβίβ στην Τεχεράνη και απ' εκεί πολιτικός πρόσφυγας στην Κύπρο - Η ιστορία του εβραϊκής και ιρανικής καταγωγής Σωτήρη που πολιτικογραφήθηκε Κύπριος

Είναι ο Σωτήρης και γεννήθηκε το 1972 στο Τελ Αβίβ. Από πατέρα Εβραίο και μητέρα Ιρανή. Το 1974, όταν ήταν δύο ετών -είχε δύο μεγαλύτερα αδέλφια- η οικογένεια μετοίκησε στην Τεχεράνη. Για ένα καλύτερο μέλλον. Άλλωστε το Ισραήλ βρισκόταν σε μία διαρκή σύρραξη με τους Άραβες γείτονές του γεγονός που δημιουργούσε αυξημένη ανασφάλεια στην οικογένεια.
Αντιθέτως στο Ιράν, όπου είχαν ρίζες και ευρύτερη οικογένεια, παρά τη μοναρχία, οι εικόνες «μιλούσαν» για μια ευημερούσα κοινωνία που εκδημοκρατικοποιείται και εκσυγχρονίζεται, που οδηγείται στην εκβιομηχανοποίηση και σταδιακά στην ελεύθερη οικονομία ακόμη και του πετρελαίου, με τους ανθρώπους να απολαμβάνουν τον δυτικό τρόπο ζωής. Οι γυναίκες είχαν αποκτήσει δικαίωμα ψήφου, ενώ η ελάχιστη ηλικία γάμου αυξήθηκε από τα 13 στα 18 έτη. Τους δόθηκε το δικαίωμα να ζητούν διαζύγιο, αλλά και να διεκδικούν την επιμέλεια των παιδιών τους. Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1970, αρκετές γυναίκες υπηρέτησαν στο Κοινοβούλιο του Ιράν και εκατοντάδες ανέλαβαν θέσεις σε τοπικά συμβούλια. Αποτελούσαν επίσης σημαντικό μέρος του εργατικού δυναμικού, ενώ στην πλειοψηφία τους ήταν μορφωμένες.
Τεχεράνη 1974-1979
Ο ίδιος ο Σωτήρης επιβεβαιώνει πως τότε, λίγα χρόνια πριν την ισλαμική εξέγερση που οδήγησε τον Ιανουάριο του 1979 στην πτώση της μοναρχίας του Σάχη Μοχαμάντ Ρεζά Παχλαβί, το Ιράν ήταν μια χώρα σύγχρονη και δυτικότροπη που δεν είχε τίποτα να ζηλέψει από άλλες ευρωπαϊκές. «Ήμασταν πιο μπροστά κι από κάποιες ευρωπαϊκές χώρες. Πολλοί Κύπριοι πήγαιναν στην Περσία για να δουλέψουν».
Εκεί, λοιπόν, γεννήθηκαν τα τέσσερα από τα έξι αδέλφια του. Θυμάται να μεγαλώνει όμορφα στα πρώτα παιδικά του χρόνια. Στο σχολείο, στο σπίτι. Ο πατέρας του, ένας αυτοδημιούργητος εργοστασιάρχης στον τομέα των ξύλινων κατασκευών, με 150 άτομα να εργάζονται στην επιχείρησή του, παρείχε στην οικογένειά του μια άνετη ζωή και ένα ασφαλές περιβάλλον.
Το 1979 κι ενώ βρισκόταν στις πρώτες τάξεις του δημοτικού σχολείου, ήταν γύρω στα 7, όλα άλλαξαν. Η μαμά του για να βγει από το σπίτι έπρεπε να σκεπάζει το κεφάλι με χιτζάμπ (μουσουλμανική μαντήλα), ή να φορά κκιμάρ (μακρύ κάλυμμα κεφαλής που σκεπάζει και το σώμα), όπως αργότερα και οι αδελφές του.
«Όταν ήρθαν οι μουλάδες η ζωή μας δεν ήταν η ίδια. Ήταν πολύ χειρότερη. Και πολύ πιο δύσκολη. Για όλους. Υπήρχε φόβος, καταπίεση και ανασφάλεια. Ένιωθες την απειλή της φυλάκισης κάθε λεπτό. Δεν είχαμε επιλογή παρά να ακολουθούμε το σύστημα. Όμως ειδικά για εμάς που ήμασταν μισοί Εβραίοι, που δεν γεννηθήκαμε εκεί και δεν ήμασταν μουσουλμάνοι, η επικοινωνία με την κυβέρνηση ήταν ακόμη πιο δύσκολη. Παρ' όλα αυτά, ακόμα κι αν ξέρεις πως ένα τέτοιο καθεστώς δεν μπορείς να το αλλάξεις, κάθε μέρα περιμένεις πως θα γίνει κάτι και όλα αυτά θα αλλάξουν και θα επιστρέψεις σε κείνα που ήξερες». Κι αν είσαι γεννημένος μεταξύ μετά το 1979 και δεν τα γνώρισες, μπορείς να τα ψηλαφίσεις μέσα απ’ τις αφηγήσεις των μεγαλύτερων και να οραματιστείς μια ελεύθερη ζωή.
Στη φυλακή
Κάπως έτσι πέρασαν τα χρόνια για τον Σωτήρη, που γύρω στο 1995 κι ενώ ήταν ακόμη φοιτητής της αρχιτεκτονικής, βρέθηκε ενώπιον της δολοφονίας μίας γυναίκας από τις ισλαμικές αρχές της χώρας. «Θα την πετροβολούσαν, έτσι είχε αποφασίσει το δικαστήριο, γιατί είχε απατήσει τον άντρα της. Εγώ, πολύ προσεκτικά, πήγα να βιντεογραφήσω αυτό το αποτρόπαιο γεγονός, κάτι που απαγορεύεται. Μάλιστα το έστειλα στην τουρκική τηλεόραση και προβλήθηκε. Μερικές μέρες μετά με εντόπισε η Αστυνομία και με οδήγησαν στη φυλακή. Το σημάδι αυτό που έχω πάνω από τα χείλη μου είναι 'ενθύμιο' από τη φυλακή. Με κτύπησε ένας αστυνομικός με ένα δακτυλίδι που φορούσε. Έμεινα αρκετούς μήνες στη φυλακή. Και όταν βγήκα αποφάσισα ότι πάση θυσία θα φύγω από την Περσία».
Ήταν τυχερός. Είχε διαβατήριο, δεν ήταν στο stop list της ιρανικής Αστυνομίας παρότι έκανε φυλακή και κατάφερε να φύγει. Χωρίς εισιτήριο επιστροφής. Κι έχοντας μαζί του την ευχή των γονιών του που ήταν πολύ υποστηρικτικοί στην απόφασή του να έρθει στην Κύπρο.
Πολιτικός πρόσφυγας
«Στην Κύπρο ήρθα το 1998. Ήμουν ήδη παντρεμένος με ένα βρέφος, αλλά ήρθα μόνος μου. Με το που πάτησα το πόδι μου υπέβαλα αίτηση ασύλου, νοίκιασα ένα μικρό υπόγειο για να μένω και άρχισα να δουλεύω ως υπάλληλος σε διάφορες επιχειρήσεις. Έκανα διάφορες δουλειές. Τον κηπουρό, τον μπογιατζή, τον εργάτη σε οικοδομές, έκανα πελεκανικά και πολλά άλλα. Έτσι ξεκίνησα τη ζωή μου εδώ και αφού άρχισα να βρίσκω τα πόδια μου, να μαθαίνω τον τόπο και την κουλτούρα, τρία χρόνια μετά έφερα και την οικογένειά μου. Σήμερα ο γιος μου είναι 28 ετών, είναι δικηγόρος και δουλεύει σε τράπεζα. Η Κυπριακή Δημοκρατία μας αναγνώρισε ως πολιτικούς πρόσφυγες και πριν από 15 χρόνια πολιτικογραφηθήκαμε Κύπριοι».
Από το 2002 μέχρι το 2021 ο αριθμός των αναγνωρισμένων προσφύγων στη χώρα μας ανήλθε στους 561. Το 2002 ήταν μόλις 86. Οι ροές αιτούντων άσυλο συνεχίζονται. Την περίοδο 2019-2021 ανέρχονταν γύρω στα 500 άτομα ετησίως, ενώ σε παλαιότερες περιόδους πλησίαζαν και τα 1.000 ετησίως.
Ο Σωτήρης -αυτό είναι το κυπριακό του όνομα- είναι ξυλουργός και από το 2010 είναι ιδιοκτήτης ενός ξυλουργείου με 10 εργαζόμενους.
Η μοίρα του πρόσφυγα και τότε και σήμερα, μας λέει, είναι οι δυσκολίες που συναντά στη νέα του πραγματικότητα. «Κατ' αρχάς για να φύγεις από τη χώρα σου σημαίνει ότι κάτι συμβαίνει. Στην Περσία εγώ έχω το ίδιο εργοστάσιο δέκα φορές πιο μεγάλο. Γιατί τα άφησα όλα για να έρθω εδώ και να ξεκινήσω από το μηδέν; Αυτό πρέπει να σκεφτόμαστε κάθε φορά που συναντάμε έναν αιτητή ασύλου, έναν πρόσφυγα».
«Μόλις ήρθα Κύπρο, σκεφτόμουν να φύγω για Αμερική. Ήταν κι εδώ δύσκολη η ζωή μου. Είχα πάει πριν 27 χρόνια, θυμάμαι να μπογιατίσω ένα σπίτι. Σε κάποια φάση ζήτησα νερό. Ο μάστρος ζήτησε από τη γυναίκα του να μου φέρει. Μαζί με το μπουκάλι μου έφερε κι ένα περίτεχνο γυάλινο ποτήρι. Όταν ήπια το νερό και άφησα το ποτήρι στον πάγκο της κουζίνας, η γυναίκα το πήρε και το πέταξε στον κάλαθο. Εγώ είδα τι έκανε αλλά δεν είπα τίποτα. Ο άντρας της, όμως, που είδε τη φάση κι εκείνος της φώναξε, 'σαν δεν ντρέπεσαι'… Δεν είναι όλοι οι άνθρωποι ρατσιστές, βλέπετε εδώ δύο διαφορετικές συμπεριφορές μέσα σε μία οικογένεια. Ομολογώ ότι μέχρι να αποκτήσω κυπριακή υπηκοότητα ήταν δύσκολα τα πράγματα. Τώρα πια έκτισα τη ζωή μου εδώ, νιώθω δυνατός. Αλλά όταν δεν στέκεσαι στα πόδια σου είναι εξαιρετικά δύσκολο να είσαι πρόσφυγας».
Δεν ξέρουμε αν ζουν
Τη μάνα του, 88 χρονών, δεν την είδε ποτέ ξανά από κοντά. Με τα αδέλφια του συναντήθηκαν μια-δυο φορές στην Τουρκία καθώς τους είχε απαγορευθεί από το καθεστώς να έρθουν στην Κύπρο. Για 28 χρόνια μιλάγανε από το τηλέφωνο. Μέχρι πριν από μία εβδομάδα μιλούσαν ανελλιπώς με τη μάνα και τα αδέλφια του, που εξακολουθούν να δουλεύουν το εργοστάσιο του πατέρα τους. Ο πατέρας πέθανε πριν 10 χρόνια. «Δεν μπορούσαμε να κάνουμε διαφορετικά». Από τη Δευτέρα που διακόπηκε η επικοινωνία τους δεν μπόρεσαν να μιλήσουν ξανά. «Δεν ξέρουμε τι έχουν απογίνει. Δεν ξέρουμε. Ζουν, είναι καλά; Δεν ξέρουμε».
Πριν από λίγο καιρό η Αστυνομία πυροβόλησε τον γιο του αδελφού του. Ευτυχώς η σφαίρα τον βρήκε στο χέρι. Χρειάστηκε νοσοκομείο.
Το ευχαριστώ
Παρ' όλα αυτά πιστεύει πως οι κάτοικοι του Ιράν, χωρίς βοήθεια από ξένες δυνάμεις, δεν θα μπορούσαν να αλλάξουν την κατάσταση. Να ρίξουν την ισλαμική κυβέρνηση που τους επιβλήθηκε πριν από 47 χρόνια. «Σκέψου να λες ευχαριστώ σε κάποιον που κτύπησε τη χώρα σου με πυραυλικά συστήματα. Γι’ αυτό σας λέω, ήταν μια κατάσταση δύσκολη. Η επιβίωση ήταν δύσκολη. Ναι, η χώρα είχε και έχει λεφτά λόγω του πετρελαίου, αλλά δεν έφταναν ποτέ στους Πέρσες. Τα έστελναν στη Συρία, στον Λίβανο, στη Ρωσία. Όλα τα λεφτά από το πετρέλαιο πήγαιναν στη Χαμάς και στη Χεζμπολάχ για να σκοτώνουν κόσμο. Κι ο κόσμος στο Ιράν απλώς έκανε υπομονή, περιμένοντας κάθε μέρα να αλλάξει η κυβέρνηση. Χωρίς να έχει δικαίωμα να βγει έξω το βράδυ να πιει μια μπίρα, χωρίς οι γυναίκες να μπορούν να κάνουν το πιο απλό: Να φτιάξουν τα μαλλιά τους όπως θέλει να κάνει κάθε γυναίκα για να νιώθει όμορφη και να βγει έξω. Και σκεφτείτε πως σε ένα τέτοιο θεοκρατικό καθεστώς πολύς κόσμος δεν είναι καν πιστοί».
Εξευρωπαϊσιμός
Εκτιμά ότι δεν είναι εύκολο οι ΗΠΑ και το Ισραήλ να αλλάξουν την κυβέρνηση στο Ιράν. «Όμως μπορεί να γίνει. Αν τους σκοτώσουν όλους από το κυβερνητικό σχήμα θα μπορέσει να αλλάξει η κυβέρνηση. Κανένας δεν θέλει τον πόλεμο, αλλά χωρίς πόλεμο δυστυχώς δεν θα αλλάξει τίποτα. Όταν αλλάξει η κυβέρνηση πιστεύω ότι η χώρα θα αποσυνδεθεί και από τη Ρωσία. Θα γίνει μια δημοκρατική χώρα».
Πόσο γρήγορα μπορεί να καλύψει το έδαφος που έχασε το Ιράν; «Πιστεύω πως αν θέλει ο κόσμος ο εξευρωπαϊσμός θα γίνει γρήγορα. Γιατί το έχουν στο αίμα τους οι άνθρωποι στην Περσία. Είναι έξυπνος ο κόσμος εκεί, έχει κουλτούρα, πολιτισμό, είναι πλούσια χώρα, θα αλλάξει γρήγορα».