From Videos to the Ballot Box – Reshaping of the Political Landscape

Βίντεο, ισχυρισμοί και αποκαλύψεις που διακινούνται στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης έχουν, το τελευταίο διάστημα, αναδιαμορφώσει το πλαίσιο της πολιτικής συζήτησης. Η εμπλοκή της κυβέρνησης στο Videogate, τα βίντεο και οι καταγγελίες της Ιωάννας Φωτίου, οι προσβλητικές τοποθετήσεις του Φειδία Παναγιώτου για τα άτομα με νοητική αναπηρία, η αντιπαράθεση μεταξύ Νικολέττας Τσικκίνη και Πρώτης Κυρίας, καθώς και η τροπή στις υποθέσεις Φαίδωνος, Γυψιώτη και ΚΟΠ-Κούμα, διαμορφώνουν νέα πολιτικά δεδομένα.
Παρόλο που σε όλες τις περιπτώσεις οι πρωταγωνιστές έχουν όνομα και επίθετο, μια σημαντική μερίδα της κοινής γνώμης δείχνει να επιμένει στην προσφιλή της πρακτική. Τη γενίκευση και την ισοπέδωση. Και ο αντίκτυπος των υποθέσεων που απασχολούν την επικαιρότητα φαίνεται να είναι η όξυνση της κρίσης εμπιστοσύνης και της απαξίωσης στον πυρήνα του πολιτικού συστήματος.
Διχοτόμηση πολιτικού χάρτη
Όσο πλησιάζουν οι εκλογές ως δομικά στοιχεία του πολιτικού χάρτη εδραιώνονται δύο στρατόπεδα: το συστημικό και το αντισυστημικό. Σε αυτή τη διχοτόμηση συνεισφέρουν, ηθελημένα ή άθελα, διαφορετικοί παράγοντες: η δημοσιότητα που διεκδικούν και κερδίζουν οι νέοι πολιτικοί παίκτες, η γλώσσα που συχνά χρησιμοποιείται στην πολιτική ανάλυση («παραδοσιακά κόμματα» vs «αντισυστημικοί»), η ταχύτητα στη διάδοση της πληροφορίας μέσω των chats και των Social Media, καθώς και η σπασμωδική αντίδραση των κομμάτων απέναντι στη νέα πραγματικότητα. Μια απλή επισκόπηση των σχολίων κάτω από τα βίντεο που αναρτά ο Φειδίας Παναγιώτου με πρωταγωνιστές τους επικριτές του, επιβεβαιώνει τη λανθασμένη αντίδραση.
Αδυναμία κομμάτων να καθορίσουν ατζέντα
Τα πολιτικά κόμματα εμφανίζουν πλέον σαφή δυσκολία στον καθορισμό της δημόσιας ατζέντας. Ολοένα και συχνότερα αυτή διαμορφώνεται από influencers των Social Media, οι οποίοι παράγουν πιο «πιασάρικο» για την κοινή γνώμη περιεχόμενο, υιοθετώντας σκανδαλοθηρικές προσεγγίσεις και μια φαινομενικά πιο αυθεντική και άμεση επικοινωνία, σε αντιδιαστολή με τις καθιερωμένες πρακτικές των κομμάτων. Πέραν της αυθεντικότητας, ένα ακόμη ποιοτικό χαρακτηριστικό που φαίνεται να κερδίζουν το τελευταίο διάστημα είναι και η αξιοπιστία.
Ποιους ευνοεί το υφιστάμενο κλίμα;
Χωρίς αμφιβολία τους λεγόμενους αντισυστημικούς παίκτες, οι οποίοι καιροφυλακτούν για να εκμεταλλευθούν κάθε ρωγμή στην ανοχή των θυμωμένων πολιτών. Αυτό συμβαίνει ανεξαρτήτως του γεγονότος ότι κάποιοι εξ αυτών, όπως ο Φειδίας Παναγιώτου, μέχρι στιγμής δεν έχουν παρουσιάσει συγκροτημένες πολιτικές θέσεις για κρίσιμα ζητήματα, όπως το ΓεΣΥ, η ενέργεια, η οικονομία, η ακρίβεια, η εκπαίδευση ή το Κυπριακό. Μέχρι σήμερα, οι δημόσιες παρεμβάσεις του περιορίστηκαν κυρίως σε απολύτως ελεγχόμενο περιεχόμενο από τον ίδιο (βίντεο), σε απαντήσεις στις καταγγελίες που του αποδίδονται, χωρίς να παρουσιαστούν με σαφήνεια οι θέσεις, τα επιχειρήματα ή ο τρόπος με τον οποίο θα συμμετείχε σε έναν ουσιαστικό πολιτικό διάλογο, για παράδειγμα σε ένα πολιτικό πάνελ. Από τις εξελίξεις ευνοείται ασφαλώς και ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης, καθώς η αλληλουχία γεγονότων που ακολούθησε το επίμαχο βίντεο το έχει υποβαθμίσει στην πολιτική ατζέντα, με άλλες υποθέσεις να μονοπωλούν πλέον το ενδιαφέρον. Πρόκειται για μια εξέλιξη που αναπόφευκτα γεννά ερωτήματα ως προς το κατά πόσο η χρονική συγκυρία των αποκαλύψεων μπορεί να θεωρηθεί απολύτως τυχαία.
Δεν εκπλήσσονται οι πολίτες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η στάση των ερωτηθέντων στην πρόσφατη δημοσκόπηση που διενήργησε η εταιρεία RAI Consultants για λογαριασμό του τηλεοπτικού σταθμού ALPHA, αναφορικά με την πρώτη εντύπωση που τους άφησε το επίμαχο βίντεο. Το 37% δήλωσε ότι ένιωσε απογοήτευση και ντροπή, ενώ το 25% ανέφερε ότι το περιεχόμενο δεν του προκάλεσε έκπληξη, χαρακτηρίζοντάς το απολύτως αναμενόμενο! Σε αυτή την αντίληψη συνέβαλε, προφανώς, το πρώτο «σκωτσέζικο ντους» που βίωσαν οι πολίτες το 2020 με το βίντεο του Al Jazeera, ένα ορόσημο που, ανεξαρτήτως της έκβασης της υπόθεσης, άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στη συλλογική πολιτική συνείδηση.
Τάση κατακερματισμού
Το μόνο βέβαιο είναι ότι η χώρα οδεύει προς τις βουλευτικές εκλογές μέσα σε ένα πρωτόγνωρο πολιτικό σκηνικό, με τη ρευστότητα και τις συνεχείς ανατροπές να αποτελούν το κυρίαρχο χαρακτηριστικό. Οι πρώτες δημοσκοπήσεις προμηνύουν κατακερματισμό του κομματικού σκηνικού, μικρότερες αποστάσεις μεταξύ των βασικών κομμάτων, ενίσχυση της Ακροδεξιάς και είσοδο νέων σχηματισμών στη Βουλή. Το εκλογικό αποτέλεσμα αναμένεται να καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την επόμενη μέρα: τις σχέσεις της κυβέρνησης με τους συγκυβερνώντες και την αντιπολίτευση, τη στάση της αντιπολίτευσης και τη συνολική λειτουργία του πολιτικού συστήματος. Δεν αποκλείεται η συγκρότηση ενός Κοινοβουλίου με έξι έως εννιά κόμματα, εξέλιξη που ενδέχεται να το καταστήσει δυσλειτουργικό. Μια τέτοια προοπτική θα μπορούσε να διαφοροποιήσει την επικρατούσα λογική των τριών βασικών υποψηφίων στις προεδρικές εκλογές, αλλά και να συμπιέσει το ποσοστό που απαιτείται για την πρόκριση στον δεύτερο γύρο.
ΥΓ: Αξίζει να σημειωθεί ότι και στο παρελθόν το βίντεο αξιοποιήθηκε ως εργαλείο πολιτικής αποδόμησης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η προεκλογική εκστρατεία του 1998, όταν τηλεοπτικό υλικό χρησιμοποιήθηκε για να αναδειχθούν οι αντιθέσεις μεταξύ του Γιώργου Ιακώβου και του Σπύρου Κυπριανού σχετικά με το αν η μεταξύ τους συμφωνία ήταν γραπτή ή προφορική. Το συγκεκριμένο τηλεοπτικό σποτ είχε τότε χαρακτηριστεί «γκρίζα» πολιτική διαφήμιση. Σήμερα, ωστόσο, με την τεχνολογική εξέλιξη, το άναρχο τοπίο των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης και την ταχύτητα διάχυσης του περιεχομένου, οι παραδοσιακές τηλεοπτικές απαγορεύσεις φαίνεται να έχουν απωλέσει τη σημασία που είχαν στο παρελθόν.
*Διευθυντή Επικοινωνίας στη ΓΝΩΡΑ Σύμβουλοι Επικοινωνίας