Renowned Cypriot Sculptor Pampos Michalis Passes Away

Έφυγε από τη ζωή το βράδυ του Σαββάτου σε ηλικία 78 ετών ο σημαντικός Κύπριος γλύπτης, κεραμίστας, ζωγράφος και σκηνογράφος Πάμπος Μίχλης. Ο θάνατος τον βρήκε στο Γενικό Νοσοκομείο Λεμεσού.
Μια εμβληματική μορφή των εικαστικών τεχνών της Κύπρου, που σφράγισε με το έργο και την παρουσία του τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία του τόπου, αφήνει πίσω του ένα πολυσχιδές και βαθιά βιωματικό αποτύπωμα.
Γεννημένος στην Άχνα στις 26 Σεπτεμβρίου 1947, ο Πάμπος Μίχλης μεγάλωσε «παιδί της αλμύρας της πόλης, της άμμου και των λεμονανθών». Αποφοίτησε από το Β’ Γυμνάσιο Αμμοχώστου και από νωρίς στράφηκε στη σύνθεση και τη γλυπτική, αναζητώντας τρόπους να μεταπλάσει σε μορφή τις μνήμες, τα τοπία και τα τραύματα της γενέθλιας γης. Σε ηλικία μόλις 20 ετών μετακόμισε στην Αμμόχωστο, όπου δημιούργησε το πρώτο του εργαστήρι ζωγραφικής.
Η πρώτη του ατομική έκθεση πραγματοποιήθηκε το 1969 στο Λύκειο Ελληνίδων Αμμοχώστου, σηματοδοτώντας την είσοδό του στον δημόσιο εικαστικό λόγο. Η τελευταία του αναδρομική έκθεση φιλοξενήθηκε στη Διαχρονική στη Λευκωσία, κλείνοντας έναν κύκλο πέντε και πλέον δεκαετιών δημιουργίας και προσφέροντας στο κοινό μια συνολική ματιά στη διαδρομή και την εξέλιξη της εικαστικής του γλώσσας.
Η τουρκική εισβολή του 1974 υπήρξε καθοριστικό σημείο καμπής τόσο στη ζωή όσο και στο έργο του. Μετά τον ξεριζωμό εγκαταστάθηκε στη Λεμεσό —συγκεκριμένα στην Κορφή— όπου έζησε και εργάστηκε μέχρι το τέλος της ζωής του. Το 1980 ίδρυσε, μαζί με ομάδα καλλιτεχνών και κυρίως με την Ξένια Παντελή, το «Εργαστήρι Τέχνης», έναν ζωντανό πυρήνα δημιουργίας και ανταλλαγής ιδεών, από τον οποίο πέρασαν κατά καιρούς ντόπιοι και ξένοι καλλιτέχνες.
Η ίδρυση του εργαστηρίου σηματοδότησε και τη βαθύτερη στροφή του προς τη γλυπτική και τη διερεύνηση του υλικού. Ο πηλός, το μέταλλο, το ξύλο και η πέτρα έγιναν τα μέσα με τα οποία διατύπωσε μια προσωπική, συχνά αρχέτυπη εικαστική γλώσσα. Το 1985 άνοιξε το δικό του μόνιμο εργαστήρι, αφιερώνοντας έκτοτε τη ζωή του αποκλειστικά στη ζωγραφική και τη γλυπτική.
Στο έργο του διαχέονται στοιχεία της αρχαίας ελληνικής και της βυζαντινής τέχνης, όχι ως μίμηση αλλά ως δημιουργική αναδιατύπωση. Οι μορφές του, συχνά λιτές, μετωπικές, σχεδόν αρχαϊκές, φέρουν μια εσωτερική ένταση, μια «αρχέτυπη δύναμη» που, όπως έχει επισημανθεί, αποτυπώνει «τον καημό της ρωμιοσύνης». Η θεματική της προσφυγιάς, της απώλειας, της μνήμης και της προσδοκίας της επιστροφής διαπερνά μεγάλο μέρος της δουλειάς του.
Κορυφαίο έργο του θεωρείται το «Αντίσκηνό» του στο Δασάκι Άχνας το εκκλησάκι-μνημείο αφιερωμένο στον Άγιο Δημητριανό. Ένα έργο όπου «η Τέχνη γίνεται ιστορία και η ιστορία κραυγή» όπως έχει γραφτεί. Μπαίνοντας στο εσωτερικό του, ο επισκέπτης καταλαμβάνεται από δέος· η σιωπή μετατρέπεται σε ένα απέραντο «γιατί». Με λιτές γραμμές και αδρές αποτυπώσεις, το μνημείο λειτουργεί ως συμβολικός τόπος συλλογικής μνήμης.
Όπως σημείωσε η πρύτανις της ΑΣΚΤ Ερατώ Χατζησάββα, μέσα στο «Αντίσκηνο» συναντά κανείς «πρόσωπα βουβά, αγάλματα στη σιωπή και την ιστορία». Δεν πρόκειται μόνο για έναν ναΐσκο αφιερωμένο σε έναν άγιο, αλλά για τον «Άγιο Πρόσφυγα» της Ιστορίας: εκείνον που ξεριζώθηκε από τη Σμύρνη το 1922, εκείνον που εκδιώχθηκε από την Κερύνεια, τη Μόρφου, την Καρπασία το 1974. Τον πρόσφυγα της Άχνας που αντικρίζει το χωριό του λίγα μόλις μέτρα απέναντι και φεύγει από τη ζωή με τον καημό της επιστροφής.
Το 2023, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης τέλεσε τα αποκαλυπτήρια του Μνημείου Πεσόντων και Αγνοουμένων του 1974 της Κοινότητας Άχνας, έργο φιλοτεχνημένο από τον Πάμπο Μίχλη, επιβεβαιώνοντας τον βαθύ δεσμό του καλλιτέχνη με τη μνήμη και την ιστορική συνείδηση του τόπου του.
Στη διάρκεια της πορείας του συμμετείχε σε δεκάδες ομαδικές εκθέσεις σε γκαλερί της Κύπρου, ενώ το 1987 έλαβε μέρος σε ομαδική έκθεση στο Λονδίνο μαζί με την Τούλα Μαλά και τον αδελφό του, τον σπουδαίο ζωγράφο Δημήτρη Μίχλη (1954–2019). Έργα του βρίσκονται σήμερα σε πολλές ιδιωτικές συλλογές στην Κύπρο και στο εξωτερικό.
Ο Πάμπος Μίχλης υπήρξε αδελφός του Δημήτρη Μίχλη και πατέρας του ζωγράφου Χρήστου Μίχλη, αφήνοντας πίσω του όχι μόνο έργα αλλά και μια ζωντανή καλλιτεχνική παρακαταθήκη.
Το 2024, το Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών τίμησε το έργο του με αφιέρωμα στο πλαίσιο της σειράς Art in the City, σε μια εξομολογητική αποτύπωση των αναφορών, της διαδρομής και της κοσμοθεωρίας του: